ତାରିଣୀ ଚରଣ ପାତ୍ର

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ରୁ
(ତାରିଣୀଚରଣ ପାତ୍ରରୁ ଲେଉଟି ଆସିଛି)
Jump to navigation Jump to search
ଅଷ୍ଟାବଧାନୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ

ତାରିଣୀ ଚରଣ ପାତ୍ର
Odissi music Guru Tarini Charan Patra.jpg
ଜନ୍ମ ଓ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ୧୯୦୧
ମୃତ୍ୟୁ୪ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୯(୧୯୭୯-୦୩-୦୪)
ଜାତୀୟତା ଭାରତୀୟ
ପ୍ରସିଦ୍ଧିଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ ଗୁରୁ ଓ ଗବେଷକ, ବୀଣାକାର
ବାପା ବୋଉକମାଲ ଗୋରେୟା, କମାଲ ପାର୍ବତୀ
ପୁରସ୍କାରଓଡ଼ିଶା ସଂଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର

ଅଷ୍ଟାବଧାନୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ତାରିଣୀ ଚରଣ ପାତ୍ର (୧୯୦୧ - ୪ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୯[୧] ) ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ଜଣେ ପ୍ରଧାନ ଗବେଷକ, ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ, ଗୁରୁ ଓ କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ ଥିଲେ ।

ଜନ୍ମ ଓ ବାଲ୍ୟଜୀବନ[ସମ୍ପାଦନା]

୧୯୦୧ ମସିହାରେ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ପିତ୍ତଳ ଗ୍ରାମରେ ସେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ କମାଲ ଗୋରେୟା ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ନାମ କମାଲ ପାର୍ବତୀ (ପାରାମ୍ମା) । ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାଧାରଣ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ସେ ହିନ୍ଦୀ, ଇଂରାଜୀ ଓ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷା ମଧ୍ୟ ଆୟତ୍ତ କରିଥିଲେ ।[୨]

ସଙ୍ଗୀତ[ସମ୍ପାଦନା]

ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ତାରିଣୀଙ୍କର ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରତି ମମତା ଥିଲା । ଏହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ପିତା ସେ ଦିଗରେ ଉନ୍ନତି ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ସବୁ ସୁଯୋଗ ଯୋଗାଇ ଦେଇଥିଲେ । ପ୍ରଥମେ ନିଜ ବଡ଼ ଭାଇ କମାଲ ଆଡ଼ିକା ପାତ୍ରଙ୍କ ନିକଟରୁ ସେ ହାରମୋନିୟମ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶୀ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ବିଜୟନଗର ଓ ରାଜମହେନ୍ଦ୍ରୀଠାରେ କର୍ଣ୍ଣାଟକୀ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ସେ କୃତି, ପଲ୍ଲବୀ, ତାନ, ବର୍ଣ୍ଣ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ବେହେଲା ବାଦନ ମଧ୍ୟ ଶିଖିଥିଲେ । ପରେ ଆଲାହାବାଦ ଓ ଲକ୍ଷ୍ନୌରେ ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀ ପଦ୍ଧତି ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ତାରିଣୀ ପାତ୍ର ବୀଣାବାଦନରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ । ତାରିଣୀ ଚରଣ ପାତ୍ର ଅନେକ ଦିନ ଯାଏଁ ଆକାଶବାଣୀ କଟକରେ କଳାକାର ଏବଂ ପରୀକ୍ଷକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲେ । ୧୯୪୬ରେ କଲିକତା ଟିଟାଗଡ଼ଠାରେ ମେଘମହ୍ଲାର ରାଗ ଗାୟନ କରି ବର୍ଷା କରାଇଥିବା ବିଷୟ ଏଯାବତ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି ।

ଗାନ୍ଧିଜୀ ସଙ୍ଗୀତ କଳାମନ୍ଦିର[ସମ୍ପାଦନା]

୧୯୩୬ରେ ସେ ମିୟାମାର (ବ୍ରହ୍ମଦେଶ) ଯାଇ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ କରି ଓ ବୀଣା ବଜାଇ ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ କରିଥିଲେ । ୧୯୪୦ ମସିହାରେ ସ୍ୱଦେଶକୁ ଫେରି ଗଞ୍ଜାମ ବୋଇରାଣୀରେ 'ଗାନ୍ଧିଜୀ ସଙ୍ଗୀତ କଳାମନ୍ଦିର' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ପ୍ରଖ୍ୟାତ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦୋରା, ମୋହନ ମହାପାତ୍ର, ସୋମନାଥ ମିଶ୍ର, ଦାମୋଦର ମିଶ୍ର, ଗଙ୍ଗାଧର ଦାସ, କତ୍ତପଲ୍ଲୀ କମେୟା ଆଚାରୀ, ସୁମୁନାଥ ସାହୁ ଓ ପୂର୍ବତନ ବିଧାନ ସଭା ସଦସ୍ୟ ଜଗନ୍ନାଥ ମିଶ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣା ତଥା ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଗାନ୍ଧିଜୀ ସଙ୍ଗୀତ କଳାମନ୍ଦିର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଖଲ୍ଲିକୋଟ ରାଜା ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମର୍ଦ୍ଦରାଜ ଓ ଲିଙ୍ଗରାଜ ପାଣିଗ୍ରାହୀ, ଏବଂ ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ସଦାଶିବ ତ୍ରିପାଠୀ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଅନେକ ସହାୟତା କରିଥିଲେ । ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାରେ ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ଯୋଗାଉଥିବା ପ୍ରଥମ କେତୋଟି ଅନୁଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ଅନ୍ୟତମ । ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ଏହା ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାରରେ ବ୍ୟସ୍ତ ।

ରଚନାବଳୀ[ସମ୍ପାଦନା]

ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ହେବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେ ଅତି ଉଚ୍ଚକୋଟିର କବି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥଙ୍କ ଚମ୍ପୂର ପ୍ରଥମ ସ୍ୱରଲିପି କରିବାରେ ସେ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ । ଏକାଧିକ କଳା ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଅସାଧାରଣ ଦକ୍ଷତା ଯୋଗୁଁ ସେ 'ଅଷ୍ଟାବଧାନୀ ଗୁରୁ' ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟତା, ରାଗ ଆଲୋଚନା, ସ୍ୱରଲିପି ଆଦି ବିଷୟକ ଅନେକ ପୁସ୍ତକ ଲେଖିଛନ୍ତି । ପ୍ରଥମ ବର୍ଷରୁ ଷଷ୍ଠ ବର୍ଷ ଯାଏଁ 'ଆମ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା' ନାମରେ ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ ପାଇଁ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ରଚନା କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ରଚିତ ବହିର ତାଲିକା :

  • ଆମ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା
  • ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରକାଶ
  • ଉତ୍କଳ ସଙ୍ଗୀତ ଇତିହାସ
  • ସଙ୍ଗୀତ ନିବନ୍ଧମାଳା
  • ରାଗ ଧ୍ୟାନମାଳିକା
  • ଗୀତ ଗୋବିନ୍ଦର ସ୍ୱରଲିପି
  • ଭାରତ ସଙ୍ଗୀତ ଇତିହାସ

ଏହାଙ୍କ ରଚନାବଳୀରୁ ଅନେକ ପୁସ୍ତକ, ଗୀତର ପାଣ୍ଡୁଲିପି ଇତ୍ୟାଦି ଏଯାବତ ଅପ୍ରକାଶିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି ।

ବୈଷ୍ଣବ ଦୀକ୍ଷା[ସମ୍ପାଦନା]

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନରେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ୧୯୨୯ ମସିହାରେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଏହା ପରେ ସେ ନିଜ ଗ୍ରାମ ପିତ୍ତଳ ଓ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଗ୍ରାମମାନଙ୍କରେ କୀର୍ତ୍ତନ ଦଳ ଗଠନ କରିଥିଲେ । ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାରେ ନଦୀୟା କୀର୍ତ୍ତନର ପ୍ରଚାରରେ ତାରିଣୀ ପାତ୍ରଙ୍କ ଅନେକ ଅବଦାନ ରହିଛି ।

ନାଟକ[ସମ୍ପାଦନା]

ବାଲ୍ୟଜୀବନରେ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସେ ଅନେକ ନାଟକ ମଞ୍ଚସ୍ଥ କରାଉଥିଲେ । ସେ ନିଜେ ଏକ ନାଟକଦଳ ଗଠନ କରାଇଥିଲେ ଓ ନିଜେ ମଧ୍ୟ 'ପାଦୁକା ପଟ୍ଟାଭିଷେକ' ନାମର ଏକ ନାଟକ ରଚନା କରିଥିଲେ । ପରେ ଧରାକୋଟ ରାଜା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ସେ କିଶୋରଚନ୍ଦ୍ର ନାଟ୍ୟସଙ୍ଘ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ[ସମ୍ପାଦନା]

  • ଓଡ଼ିଶା ସଂଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ୧୯୭୨

ଆଧାର[ସମ୍ପାଦନା]

  1. "Tarini Charan Patra". The Oxford Encyclopaedia of the Music of India. Retrieved 12 March 2017.
  2. ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧିତ ଶିଳ୍ପୀ ପରିଚୟ । ସମ୍ପାଦନା : ଡାଃ ଶୈଳେଶ୍ୱର ନନ୍ଦ । ଓଡ଼ିଶା ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ, ଭୁବନେଶ୍ୱର - ୧୯୯୨ ।