ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ରୁ


ଏହି ଲେଖାଟି 'ପୁରୀରେ ଥିବା ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର' ବାବଦରେ । ବାକି ସବୁ 'ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର' ପାଇଁ, ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର (ବହୁବିକଳ୍ପ) ପ୍ରସଙ୍ଗଟି ଦେଖନ୍ତୁ ।
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର
ଦିଗବାରେଣି: 19°48′17″N 85°49′6″E / 19.80472°N 85.81833°E / 19.80472; 85.81833ଦିଗବାରେଣି: 19°48′17″N 85°49′6″E / 19.80472°N 85.81833°E / 19.80472; 85.81833
Name
ମୂଳ ନାଆଁ: ଶ୍ରୀ ମନ୍ଦିର , ବଡ଼ ଦେଉଳ
ଅବସ୍ଥାନ
ଦେଶ: ଭାରତ
ରାଜ୍ୟ: ଓଡ଼ିଶା
ଅବସ୍ଥାନ: ପୁରୀ
ତିଆରି ଶୈଳୀ ଓ ଚଳଣି
ମୂଖ୍ୟ ଦେବାଦେବୀ: ଜଗନ୍ନାଥ
ଚାରି ଧାମ

Badrinath temple.jpgRameswaram Gopuram.jpgDwarkadheesh temple.jpgTemple-Jagannath.jpg

ବଦ୍ରୀନାଥରାମେଶ୍ଵରମ
ଦ୍ଵାରକାପୁରୀ
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ପୁରୀ

ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ବା ବଡ଼ଦେଉଳ ବା ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପୁରୀ ସହରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଶ୍ରୀସୁଦର୍ଶନଙ୍କର ମନ୍ଦିର ।

ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରଟି ପଞ୍ଚରଥ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ଦେଉଳ । ମନ୍ଦିର ଚାରିପଟେ "ମେଘନାଦ ପାଚେରୀ" (୬୬୫ଫୁଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ, ୬୪୦ଫୁଟ ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ୨୦ ରୁ ୨୪ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ) ରହିଅଛି ।[୧] ମେଘନାଦ ପାଚେରୀ ଭିତର ପଟେ ଆଉଗୋଟିଏ ପାଚେରୀ ‘କୂର୍ମ ପାଚେରୀ’ (୪୨୦ଫୁଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ୩୧୫ଫୁଟ ପ୍ରସ୍ଥ) ଅଛି ।[୨] କୂର୍ମପାଚେରୀ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ‘କୂର୍ମବେଢ଼ା’ ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ରହିଛି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ବା ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର । ସମଗ୍ର ମନ୍ଦିରଟି ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ:

  1. ବିମାନ ବା ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ବା ଗର୍ଭଗୃହ
  2. ଜଗମୋହନ ବା ମୁଖଶାଳା
  3. ନାଟମଣ୍ଡପ ଓ
  4. ଭୋଗମଣ୍ଡପ ।[୩]

ଭୋଇବଂଶ ପ୍ରଥମ ରାଜା ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ସମୟରେ ମନସିଂହଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଗୌରୀ ମହାଦେବୀ ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ। ୩୮ ଫୁଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ୩୮ ଓସାରର ଓ ୧୬ଟି ସ୍ତମ୍ବ ବିଶିଷ୍ଟ ମୁକ୍ତି ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୭୫ ମସିହାରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ଜାତୀୟ କୀର୍ତ୍ତି ରୂପେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି।

ଇତିହାସ[ସମ୍ପାଦନା]

ଦ୍ଵାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଗଙ୍ଗ ବଂଶର ରାଜା ଅଙ୍ଗନବର୍ମନ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବ ବର୍ତ୍ତମାନ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ ପତନ ଠାରୁ ୨୧୪ ଫୁଟ ୮ ଇଞ୍ଚ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଓ ଅନଙ୍ଗ ଭୀମଦେବ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ଅଧିଷ୍ଠିତ କରାଇଥିଲେ। ଏହା ଦଶ ଏକର ଆୟତନ ବିଶିଷ୍ଟ ଜମି ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ । ୧୪୫୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଗଜପତି କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ମେଘନାଦ ପାଚେରୀର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ । ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୬୬୫ ଫୁଟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ୬୪୦ ଫୁଟ, ଉଚ୍ଚତା ୨୨ ଫୁଟ ଓ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ୨୦ ରୁ ୨୪ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ମଧ୍ୟ ରହିଥିବା ଦେଖାଯାଇଛି। ମେଘନାଦ ପାଚେରି ପରେ କୂର୍ମ ବେଢାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୪୨୦ ଫୁଟ,୩୫୦ ଫୁଟ ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ୨୦ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି।

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଶୋଭା ନୀଳଚକ୍ର ବୃଦ୍ଧି କରୁଛି ଓ ଏହା ଉପରେ ପତିତପାବନ ବାନା ଫର ଫର ହୋଇ ଉଡି ଅଗଣିତ ଭକ୍ତ, ପାପୀ ତପୀଙ୍କୁ ନିଜ ପାଖକୁ ଟାଣି ଆଣି ଅଭୟ ଦେଉଛି ଓ ଶରଣ ପଞ୍ଜର ନାମକୁ ସାର୍ଥକ କରୁଛି।[୪]

କିମ୍ବଦନ୍ତୀ[ସମ୍ପାଦନା]

ରତ୍ନସିଂହାସନ[ସମ୍ପାଦନା]

ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତି ଯେଉଁ ରତ୍ନ ସିଂହାସନରେ ବିରାଜମାନ ତାହା ବାସ୍ତବରେ ୭ ଠାକୁର ବିଜେ କରିଛନ୍ତି। ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ, ଶୂନ୍ୟବ୍ରହ୍ମ,ପୂର୍ଣ୍ଣବ୍ରହ୍ମ,ନାଦବ୍ରହ୍ମ, ପରମବ୍ରହ୍ମ ସେତ ସ୍ଵଂୟ ଚକାନୟନ (୧) ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ (୨) ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର (୩) ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା (୪) ସୁଦର୍ଶନ (୫) ଦାରୁମୂର୍ତ୍ତି ମାଧବ (୬) ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ମୂର୍ତି ଶ୍ରୀଦେବୀ ଓ (୭) ରୌପ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି ଭୂଦେବୀ। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଗର୍ଭଗୃହର ଆକାର ଉଭୟ ଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରସ୍ଥରେ ୩୦ ଫୁଟ ଲେଖାଁଏ ଓ ଉଚ୍ଚତା ୪୮ ଫୁଟ । ଗର୍ଭଗୃହରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରତ୍ନସିଂହାସନ ବା ରତ୍ନବେଦୀ (୧୬ଫୁଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ, ୧୩ଫୁଟ ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ୪ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ) ଉପରେ କାଷ୍ଠ ନିର୍ମିତ କନକ ମୁଣ୍ଡି ରହିଅଛି । ଜଗମୋହନର ଉଚ୍ଚତା ୧୦୦ ଫୁଟ। [୫] କନକ ମୁଣ୍ଡିର ତଳେ ଏକ ବିରାଟ ଚାନ୍ଦୁଆ ଆବରଣ ହୋଇଛି । ଏହି ରତ୍ନବେଦୀ ଉପରେ ତିନୋଟି କଳା ମୁଗୁନି ପ୍ରସ୍ତରର ଚକା ରହିଛି, ଯାହା ଉପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ଦାରୁମୁର୍ତ୍ତି ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା, ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଓ ଶ୍ରୀସୁଦର୍ଶନ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ଦାରୁମୁର୍ତ୍ତିଙ୍କ ସହ ଶ୍ରୀନୀଳମାଧବ ଏବଂ ଧାତବ ବିଗ୍ରହ ଶ୍ରୀଦେବୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁର୍ତ୍ତୀ) ଓ ଭୂଦେବୀ (ସରସ୍ଵତୀଙ୍କ ରୌପ୍ୟ ମୁର୍ତ୍ତି) ମଧ୍ୟ ରତ୍ନସିଂହାସନାସୀନ ।[୬] ରତ୍ନସିଂହାସନ ଚାରିପଟେ ପରିକ୍ରମା କରିବା ପାଇଁ ବାଟ ଅଛି ।

ପାର୍ଶ୍ଵଦେବତା[ସମ୍ପାଦନା]

ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ତିନି ଦିଗରେ ରାହା ପାଗରେ ତିନି ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରାଯାଇଛି । ତନ୍ମଧ୍ୟରେ ବିମାନର ଉତ୍ତରରେ କଳା ମୁଗୁନି ପ୍ରସ୍ତର ନିର୍ମିତ ବାମନ ବା ତ୍ରିବିକ୍ରମ, ଦକ୍ଷିଣରେ ବରାହ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ନୃସିଂହ ରହିଛନ୍ତି । ଏହି ତିନି ବିଗ୍ରହଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ତିନିଗୋଟି ଉଚ୍ଚ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ନିର୍ମିତ ହୋଇଅଛି । ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ଵବିତ୍‌ମାନେ ପୁରୀ ବଡ଼ଦେଉଳ ସଂଲଗ୍ନ ହୋଇ ତିନି ଦିଗରେ ଥିବା ଏହି ପାର୍ଶ୍ଵ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ଭାରସାମ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସହାୟକ ହେଉଥିବା ପ୍ରକାଶ କରିଥାନ୍ତି । ଏଥିସହ ମନ୍ଦିରରେ ଅଷ୍ଟ ଦିଗପାଳ, ଦଶ ଅବତାର ଓ ଅନ୍ୟ ବହୁ ଦେବ-ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଭିତର ଓ ବାହାର ବେଢ଼ା ମଧ୍ୟରେ ଛୋଟ ବଡ଼ ପ୍ରାୟ ଶତାଧିକ ମନ୍ଦିର ଅଛି ।

ବେଢା଼-ଦେବା ଦେବୀ[ସମ୍ପାଦନା]

  • ଅରୁଣ ସ୍ତମ୍ଭ  :
  • ମେଘନାଦ ପାଚେରୀ:
  • କୂର୍ମ ବେଢା଼:
  • ସିଂହଦ୍ଵାର : ଏହାକୁ ଧର୍ମ ବା ମୋକ୍ଷ ଦ୍ଵାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦ୍ଵାରର ଦ୍ଵାରପାଳ ହନୁମାନ ଅଟନ୍ତି। ମାଦଳା ପାଞ୍ଜି ଅନୁଯାୟୀ ରାଜା ମତଭାନୁ କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ୧୫ଅଙ୍କରେ ଏହି ସିଂହଦ୍ଵାର,ମେଘନାଦ ପାଚେରୀ,ବାହାର ବେଢା଼,ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଦୁଇଟି ବୃହତ ସିଂହ ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଛି। ଗୋଲାକାର ସ୍ଥମ୍ଭ ସଂଲଗ୍ନିତ ଜୟ ବିଜୟ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ଦୁଇଟି ପଛରେ ମୁଗୁନି ପ୍ରସ୍ତରର ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଜୟ ବିଜୟ ବିଗ୍ରହ ସିଂହଦ୍ଵାର (ମୂଖ୍ୟଦ୍ଵାର)ରେ ଲାଗି ରହିଛି,ଯାହାର ଉଚ୍ଚତା ଅଢେଇ ଫୁଟ ଓ ଚତୁର୍ଭୁଜ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଟନ୍ତି।
  • ପତିତପାବନ : ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ପତିତମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ନାମ ପତିତପାବନ ଅଟେ। ସିଂହଦ୍ଵାର ଗୁମୁଟ ଭିତରେ ଡାହାଣ ପଟରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମାନ୍ତର ହେଉଥିଲେ ସେମାନେ ମନ୍ଦିର ନ ଯାଇପାରି ଅରୁଣ ସ୍ତମ୍ଭରୁ ପତିତପାବନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ପାରୁଥିଲେ। ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ପତିତପାବନଙ୍କର ଅଣସର ବିଧି, ଦୁଆର ଫିଟା,ମଙ୍ଗଳ ଆଳତୀ, ବିଭିନ୍ନ ବେଶ ପ୍ରମୁଖ କରାଯାଏ। ପୂର୍ବାଭିମୁଖୀ ଶ୍ରୀପତିତପାବନ ବିଗ୍ରହଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ଭକ୍ତ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ସାକ୍ଷାତ ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣପୂର୍ବକ ଧନ୍ୟ ହୋଇଥାଏ।
  • ଫତେ ହନୁମାନ ବିଗ୍ରହ : ସିଂହଦ୍ଵାର ଗୁମୁଟର ପ୍ରବେଶ ମାର୍ଗରେ ବାମ ଭାଗରେ ଫତେ ହନୁମାନ , ରାଧାକୃଷ୍ଣ, ଗଣେଶ ଓ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଚିତ୍ର ପ୍ରତିମା। ପରମ ଭକ୍ତ ଫତେ ହନୁମାନ ସିଂହଦ୍ଵାର ଗୁମୁଟର କାନ୍ଥରେ ଏକ ଠଣା ସଦୃଶ କ୍ଷୁଦ୍ର ମନ୍ଦିରରେ ବିରାଜିତ । ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସୁରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଫତେ ହନୁମାନ ରହିଛନ୍ତି। ସେ ପୂର୍ବ ଦ୍ଵାରର ରକ୍ଷକ ଓ ପଞ୍ଚ ରାମାନନ୍ଦୀ ଖାଲସାଙ୍କ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା।
  • ବାଇଶି ପାହାଚ : ବିଶ୍ଵାସ ଅଛି ଯେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ ୨୨ ପ୍ରକାର ପାପରୁ ମୋକ୍ଷ ନିମନ୍ତେ ୨୨ ପାହାଚ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ୨୨ ପାହାଚ ଯୋଗ ବିଦ୍ୟା ବର୍ଣ୍ଣିତ ୨୨ଟି ସ୍ତରର ପ୍ରତୀକ। ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମୋକ୍ଷଗତି ମିଳେ। ସିଂହଦ୍ଵାର ଗୁମୁଟରୁ ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଅର୍ଥାତ କୁର୍ମବେଢା଼, ରୋଷଶାଳ, ଆନନ୍ଦବଜାର ଯିବାକୁ ଯେଉଁ ପାହଚ ରହିଛି ତାହାହିଁ ବାଇଶି ପାହାଚ। ପାହଚ ଗୁଡି଼କର ଓସାର ୬ଫୁଟ, ଲମ୍ବ ୭୦ଫୁଟ ଓ ଉଚ୍ଚତା ୬ଇଞ୍ଚରୁ ୭ଇଞ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ହେବ। ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ଦ୍ଵାରା ୭୦ରୁ ଅଧିକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବାର୍ଷିକ ଲାଇସେନ୍ସ ଏହି ପାହାଚରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ପିଣ୍ଡଦାନ ପ୍ରମୁଖ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଦିଆଯାଏ।


  • କାଶୀ ବିଶ୍ଵନାଥ : ସିଂହଦ୍ଵାରରୁ ଆସି ବାଇଶି ପାହାଚରେ ଚଢି ଯିବା ମାତ୍ରେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵରେ (ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ) କାଶୀ ବିଶ୍ଵନାଥ ପ୍ରାୟ ୧୫ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାର ମନ୍ଦିର ଯାହା ୧୬୧୧ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ବିଧିବଦ୍ଧ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଟିତ ହୋଇଥିବା ଗବେଷକ ପଣ୍ଡିତ ସଦାଶିବ ରଥଶର୍ମା ମତ ପୋଷଣ କରିଛନ୍ତି। ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ର ମତେ ବିଷ୍ଣୁ ଦର୍ଶନ ପୂର୍ବରୁ ଯୋଗେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନଙ୍କୁ କରିବାକୁ ପଡ଼ି଼ଥାଏ। ଆଉ ଯୋଗେଶ୍ଵରଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ହେଲେ ଶିବବିଷ୍ଣୁ ସ୍ଵୟଂ ଜଗନ୍ନାଥ। କାଶୀ ବିଶ୍ଵନାଥ ଲିଙ୍ଗର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୧୦ଇଞ୍ଚ ଓ ଶକ୍ତି ଉତ୍ତର ଦିଗାଭିମୁଖୀ । ପ୍ରସ୍ତର ନିର୍ମିତ ହର ପାର୍ବତୀ ମୂର୍ତ୍ତି ୧୦ଇଞ୍ଚ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ପୂଜିତ। ପ୍ରବେଶ ଦ୍ଵାରର ଓସାର ମାତ୍ର ଅଢେ଼ଇ ଫୁଟ ଓ ଉଚ୍ଚତାରେ ୪ଫୁଟ । ଶୀତଳ ଷଷ୍ଠୀ, ଶିବ ବିବାହ ଉତ୍ସବ ଠାକୁରଙ୍କ ଜଳାଶାୟୀ ନୀତି ହୋଇଥାଏ। ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖୀ ଅନନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ମନ୍ଦିରଟି ଭାରତ ବର୍ଷରେ ଖ୍ୟ୍ୟାତି ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ରହିଅଛି।
  • ରାମାଭିଷେକ : ବାଇଶି ପାହାଚ କାଶୀ ବିଶ୍ଵନାଥଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ରାମାଭିଷେକରେ ରାମସୀତାଙ୍କ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ ସହ ୪ ଭ୍ରାତା,ସଙ୍କଟ ମୋଚନ ହନୁମାନ,ସୁଗ୍ରୀବ,ଜାମ୍ବବାନ ଓ ସମସ୍ତ ବାନର ଭକ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣିପାତ କରୁଥିବାର ଦେଖାଯାଏ।
  • ନୃସିଂହନାଥ : ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ଷୁଦ୍ର ମନ୍ଦିଅରରେ ନୃସିଂହ ନାଥଙ୍କ ଶିଳା ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଗଣନାଥଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖାଯାଏ।
  • ଅଗ୍ନିଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର : କୁର୍ମବେଢା଼ ବା ଭିତର ବେଢା଼ ପହଞ୍ଚିବା ଓ ବାମ ପଟେ ଚାଲିଲେ ଅଗ୍ନିଶ୍ଵରଙ୍କ ମନ୍ଦିର ପଡେ ଯିଏ କୁର୍ମବେଢା ଓ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାକଶାଳକୁ ଯାଇଥିବା ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାସ୍ତାରେ ଆଗ୍ନେୟ କୋଣକୁ ଲାଗି ଅଗ୍ନିଶ୍ଵରଙ୍କର କ୍ଷୁଦ୍ର ମନ୍ଦିର ରହିଛି। ସେ ହେଉଛନ୍ତି କୁର୍ମବେଢା଼ର ପ୍ରତିପାଳକ, ରକ୍ଷକ ଓ ରୋଷର ବିଶୋଧକ।

ଅଗ୍ନିଶ୍ଵରଂ ମହାରୁଦ୍ରଂ ବିଷ୍ଣୁପାକବିଶୋଧକମ୍ ।
ମହାଜ୍ଵଳାମୟଂ ଶମ୍ବୁଂ ନମାମି ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରମ୍ ।

  • ଅନନ୍ତ ଶୟନରେ ନାରାୟଣ : ଭୋଗ ମନ୍ଦିରକୁ ଯେଉଁ ରାସ୍ତା ଦେଇ ନିଆଯାଉଛି ଠିକ୍ ଅଗ୍ନିଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର ପାର ହୋଇ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟସ୍ଥ ପାହାଚକୁ ଉଠିବା ପୂର୍ବରୁ ଡାହାଣ କାନ୍ଥରେ ବିଶାଳ ଅନନ୍ତ ଶୟନରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରତିମା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ସରସ୍ଵତୀ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଦେବଲୋକଙ୍କ ସହ ଅନନ୍ତ ସର୍ପ ଉପରେ ଶୟନ କରିଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି।
  • ସତ୍ୟ ନାରାୟଣ ମନ୍ଦିର : ଶ୍ରୀଅଗ୍ନିଶ୍ଵର ମହାଦେବ ଓ ଭୋଗ ରାସ୍ତା ପାର ହୋଇ କୂର୍ମବେଢା଼ରେ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ ୫ଫୁଟ ୧୦ଇଞ୍ଚ କଳା ମୁଗୁନି ପ୍ରସ୍ତରରେ ନିର୍ମିତି ସତ୍ୟ ନାରାୟଣଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ବେଢା଼ର ପତନଠାରୁ ୨୫ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ଓ ପଞ୍ଚ ରଥ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଶ୍ରୀଦେବୀ ଓ ଭୂଦେବୀ ବିଦ୍ୟାମାନ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ ହୋଇଥାଏ।

ବେଢା଼ ପରିକ୍ରମା ସମୟରେ ଅଗ୍ନିଶ୍ଵର, ଅନନ୍ତ ବାସୁଦେବ ଓ ସତ୍ୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ନ କରି ଏହି ମନ୍ଦିର ଆଗରେ ଠିଆହୋଇ ଦୁଇ ହାତ ଉପରକୁ ଉଠେଇ ଚକ୍ର ନାରାୟଣ, ନୀଳଚକ୍ର,ଧ୍ଵଜାବୀର,ପତିତପାବନ, କପିଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚାହିଁ ନିଜକୁ ସମର୍ପିତ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରିଦେଲେ ସେହି କାଳିଆ ଠାକୁର ପ୍ରାପ୍ତି ହୋଇଥାନ୍ତିର ବିଶ୍ଵାସ ରହିଛି।

  • ଶ୍ରୀ ବାଳମୁକୁନ୍ଦ ମନ୍ଦିର :ବଟ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବଟ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ କୋଣରେ ବାଳମୁକୁନ୍ଦ ମନ୍ଦିର ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ଫୁଟ ଲମ୍ବ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଚିକ୍କଣ ମୁଗୁନି ପ୍ରସ୍ତରରେ ନିର୍ମିତ ବାଳମୁକୁନ୍ଦ ବିଗ୍ରହ ଦକ୍ଷିଣା ଆଡ଼କୁ ମସ୍ତକ ରଖି ଚିତି ହୋଇ ପ୍ରସ୍ତରରେ ନିର୍ମିତ ବଟ ପତ୍ରରେ ଶୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ପଦର ଅଙ୍ଗୁଠିକୁ ହସ୍ତରେ ଧରି ମୁଖ ପଦ୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଛନ୍ତି। ଗଜପତି ମହାରାଜ ବୀରକିଶୋର ଦେବଙ୍କ ଜଣେ ପାତ୍ର ଶ୍ରୀଧର ପଟ୍ଟନାୟକ ବଟ ମୂଳରେ ମନ୍ଦିରଟି ଠିଆ କରି ବାଳ ମୁକୁନ୍ଦ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
  • ବଟକୃଷ୍ଣ : ବାଳମୁକୁନ୍ଦ ମନ୍ଦିରର ଏକ କାନ୍ଥ ସଂଲଗ୍ନ ଠଣା ମଧ୍ୟରେ ଦେଢ଼ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରସ୍ତର ନିର୍ମିତ ବଟକୃଷ୍ଣ ବିଗ୍ରହ ସ୍ଥପିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ପୂର୍ବେ ଏଠାରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ମନ୍ଦିର ରହିଥିଲା। ମନ୍ଦିରଟି ଭାଙ୍ଗି ଯିବାରୁ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ବାଳମୁକୁନ୍ଦ ଓ ବଟକୃଷ୍ଣ ଗୋଟିଏ ମନ୍ଦିରରେ ପୂଜିତ ହେଉଛନ୍ତି। 'ଶଙ୍ଖଚକ୍ର ଗଦାପଦ୍ମ ଧାରିଣଂ ବନ୍ମାଳିମ୍। ବଟ ନାରାୟଣଂ ମମ ପାପକ୍ଷୟଂ କୁରୁ।
  • ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପାଦୁକା: ବାଳମୁକୁନ୍ଦ ମନ୍ଦିର ଓ ବଟ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ କୋଣର ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପାଦୁକାକୁ ଅନେକ ଭକ୍ତ ସ୍ପର୍ଶ ପୂର୍ବକ ପ୍ରଣତି ଜଣାଇଥାନ୍ତି। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ !!ନମସ୍ତୁତେ ମହାପ୍ରଳୟ ସାକ୍ଷଣେ। ଅନୁଜ୍ଞାଂ ଦେହି ବିପ୍ରାନ୍ଧତମୋନାଶାୟ ବୈ ନମଃ । ଅର୍ଥାତ ହେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ .. ତୁମେ ମହାପ୍ରଳୟର ସ୍ରଷ୍ଟା। ମହା ଅଜ୍ଞାନର ବିନାଶ ପାଇଁ ଯତ୍ନଶୀଳ। ମୋତେ ଆଦେଶ ପ୍ରଦାନ କର।
  • ବଟ ଗଣେଶ : ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଭିତର ବେଢା଼ରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଗଣେଶଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଟ ଗଣେଶ ପ୍ରଥମ ଓ ମୂଖ୍ୟ ଅଟନ୍ତି। ସେ କଳ୍ପ ଗଣେଶ, ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାମଣି ଗଣେଶ, ବଟ ଗଣେଶ ଓ ସିଦ୍ଧ ଗଣେଶ ନାମରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଶ୍ରୀ ଗଣେଶଙ୍କ ଏହି ବଟ ଗଣେଶ ମନ୍ଦିର ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନ। ୭୦୦ ବର୍ଷର ପୁରାତନ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ।
  • ହରି ସହଦେବ:ବାଳମୁକୁନ୍ଦ ଓ କଳ୍ପବଟ ସମ୍ମୁଖରେ ହରି ସହଦେବ ମହାଦେବଙ୍କ କ୍ଷୁଦ୍ର ମନ୍ଦିରଟି ରହିଛି। ବେଢା଼ ପରିକ୍ରମା ସମୟରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଅଭିଳାଷକୁ ସାକାର କରି ରିଷ୍ଟ ଖଣ୍ଡନ କରିବାକୁ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ପଥକୁ କୁସୁମିତ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପାଣି ଲାଗି କରିଥାନ୍ତି।
  • ବଟ ଅବକାଶ : ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ ମୁଖା ବଟ ଗଣପତି ସମୁଖରେ ହରି ସହଦେବ ମନ୍ଦିର ପାର୍ଶ୍ଵରେ ବଟ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର । ଏଠାରେ ପ୍ରଭୁ କଳାଠାକୁର ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ସଦା ସର୍ବଦା ସୁନା ବେଶର ମୁକୁଟ, କିରୀଟ କଳା ବଦନର ଶୋଭାକୁ ଦୁଇ ଗୁଣିତ କରୁଅଛି। ମୂର୍ତ୍ତିର ଉଚ୍ଚତା ୫ ଫୁଟ। ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି । ଏହା ସମ୍ମୁଖରେ ପୁରାଣ ପଢିବା ବେଳେ ଅତିବଡି ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ସହିତ ଚୈତନ୍ୟ ଭେଟ ହୋଇଥିଲେ । ଯବନ/ବିଧର୍ମୀମାନେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି ସେହି ସମୟରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ବଟ ବିହାରୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ କଳାହାଟ ଦ୍ଵାରରେ ରଖି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଠକା ଯାଇଛି। ମହାସ୍ନାନ ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇ ଅଣସର ନୀତି ପାଳିତ ହୁଏ । ନବକଳେବରରେ ଏଠାକୁ ଦାରୁ ଆସେ। ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ବଟ ବିହାରୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କଳ୍ପବଟ ତଳେ ତାଙ୍କର ଭାଗବତ ରଚନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ଲେଖିଥିଲେ । ଏଣୁ ବଟ ବିହାରୀ ଜଗନ୍ନାଥ 'ଭାଗବତ କାଳିଆ ବୋଲି ନାମିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
  • କଳ୍ପବଟ/ବାଞ୍ଛା ବଟ:
  • ଶ୍ରୀ ବଟ ସର୍ବମଙ୍ଗଳା ଦେବୀ:
  • ସଙ୍କଟ ତାରିଣୀ:
  • ମହା ବଜ୍ରେଶ୍ଵରୀ:
  • ପଞ୍ଚ ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର:
  • ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ଵର:
  • ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାରାୟଣ:
  • କୁତ୍ତାମ ଚଣ୍ଡୀ:
  • ଅନନ୍ତ ବାସୁଦେବ:
  • ଶ୍ରୀ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ମନ୍ଦିର:
  • ମୁକ୍ତି ମଣ୍ଡପ:
  • ଯଜ୍ଞ ଶ୍ରୀନୃସିଂହ ମନ୍ଦିର:
  • ରୋହିଣୀ କୁଣ୍ଡ:
  • ଜଳକ୍ରୀଡା଼ ମଣ୍ଡପ:
  • ନାଟ ଗଣେଶ:
  • ଶ୍ରୀ ବିମଳା ଦେବୀ:
  • ଶ୍ରୀ ଗୋପେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର:
  • ବେଣୁ ମାଧବ ମନ୍ଦିର:
  • ଶ୍ରୀ ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳ:
  • ଶ୍ରୀକାଞ୍ଚି ଗଣେଶ:
  • କ୍ଷୀରଚୋରା ଗୋପୀନାଥ:
  • ଶ୍ରୀ ଭୁବନେଶ୍ଵରୀ ମନ୍ଦିର:
  • ଶ୍ରୀ ସରସ୍ଵତୀ:
  • ମା ଷଷ୍ଠୀ, ସାବିତ୍ରୀ, ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ମନସା ଦେବୀ:
  • ଶ୍ରୀନୀଳମାଧବ:
  • ଶ୍ରୀବେଢା଼କାଳୀ:
  • ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ:
  • ଶ୍ରୀମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ:
  • ନବଗ୍ରହ ମନ୍ଦିର:
  • ଶ୍ରୀବଦ୍ରିନାରାୟଣ-ଦ୍ଵାରିକାନାଥ:
  • ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର ମନ୍ଦିର:
  • ଶ୍ରୀଦଧୀବାମନ ଜୀଉ:
  • ଶ୍ରୀଗୋପୀନାଥ ଓ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମନ୍ଦିର:
  • ବଳୀ ପାତାଳ ମନ୍ଦିର:
  • ପାଦପଦ୍ମ:
  • ଶୁଆ-ସାରୀ ମନ୍ଦିର:
  • ଶ୍ରୀ ଐଶାନେଶ୍ଵର ମହାଦେବ:

ଦ୍ଵାର[ସମ୍ପାଦନା]

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଚାରିଦିଗରେ ଚାରିଗୋଟି ଦ୍ଵାର ଅଛି ଓ ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗର ଦ୍ଵାରଟି ମୁଖ୍ୟ, ଏହାକୁ ସିଂହଦ୍ଵାର କୁହାଯାଏ ।[୭] ଅନ୍ୟ ଦ୍ଵାର ଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ବ୍ୟାଘ୍ର ଦ୍ଵାର (ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଦ୍ଵାର), ହାତୀ ଦ୍ଵାର (ଉତ୍ତର ଦିଗର ଦ୍ଵାର) ଓ ଅଶ୍ଵଦ୍ଵାର (ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଦ୍ଵାର) ।[୮] ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ସାମନାରେ ଜଗମୋହନ ଓ ମଝିରେ ପବିତ୍ର କଳାଘାଟ ଦ୍ଵାର । ନାଟମନ୍ଦିରରୁ ଜଗମୋହନକୁ ଯିବା ବାଟରେ ଥିବା ଦ୍ଵାର ହେଲା ‘ଜୟ-ବିଜୟ’ ଦ୍ଵାର । ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଜଗମୋହନରେ ୧୦ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ଗରୁଡ଼ ସ୍ତମ୍ବ ଅଛି ।[୯]

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସିଂହଦ୍ଵାର ସମ୍ମୁଖରେ ୩୩ଫୁଟ ୮ଇଞ୍ଚ ଉଚ୍ଚତା (ବେଦୀ: ୬ଫୁଟ, ସ୍ତମ୍ବ: ୨୫ଫୁଟ ୨ଇଞ୍ଚ, ଅରୁଣାସନ: ୨ଫୁଟ ୬ଇଞ୍ଚ) ବିଶିଷ୍ଟ ଅରୁଣସ୍ତମ୍ବ ଅଛି ।[୧୦]ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଦିବ୍ୟସିଂହଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ କାଳରେ ଅରୁଣସ୍ତମ୍ବକୁ କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିରରୁ ଅଣାଯାଇ ଏଠାରେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଥିଲା ।[୧୧]

ବାଇଶି ପାହଚ[ସମ୍ପାଦନା]

ବାଇଶି ପାହଚ ବଉଳମାଳା ମାଙ୍କଡ଼ା ପଥରରେ ତିଆରି । ଭକ୍ତମାନେ ବର୍ଷତମାମ ବାଇଶି ପାହାଚ ବାଟଦେଇ ଶ୍ରୀଜୀଉମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ଵିତୀୟା ଦିନ ଶ୍ରୀଜୀଉମାନେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ରତ୍ନସିଂହାସନ ଛାଡ଼ି ବାଇଶି ପାହାଚ ବାଟ ଦେଇ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଥିବା ରଥକୁ ଆସିଥାନ୍ତି ୤[୧୨] ବାଇଶି ପାହାଚର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀଗଣ ହେଲେ ମାୟା, ଚେତନା, ବୁଦ୍ଧି, ନିଦ୍ରା, କ୍ଷୁଧା, ଛାୟା, ତୃଷ୍ଣା, କ୍ଷାନ୍ତି, ଜାତି, ଲଜ୍ଜା, ଶାନ୍ତି, କାନ୍ତି, ବୃତ୍ତି, ସ୍ମୃତି, ଦୟା, ତୁଷ୍ଟି, ବିକ୍ରୀ, ମାତୃ, ଭ୍ରାନ୍ତି ଓ ପ୍ରଜ୍ଞା ୤ ବାଇଶି ପାହାଚରେ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିଆଯାଏ ୤[୧୩] ବାଇଶି ପାହାଚରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ସୋପାନରେ ରହିଛି ଜମଶିଳା ୤ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ଏହି ଶିଳାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୋଇ ଜୀବ ବୈକୁଣ୍ଠଗାମୀ ହୁଏ ବୋଲି ବିଶ୍ଵାସ ରହିଛି ୤ ବାଇଶିପାହାଚକୁ ଭକ୍ତମାନେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି । [୧୪]

କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ମତେ ଭାନୁଦେବ ନାମରେ ଜଣେ ନିଃସନ୍ତାନ ରାଜା ଜମ୍ବେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ସୁନ୍ଦର ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନଟିଏ ଲାଭକଲେ୤ ଜାତକ ତିଆରି କଲାବେଳେ ରାଜା ଜାଣିଲେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରର ଆୟୁଷ କେବଳ ୨୨ବର୍ଷ ୤ ପୁତ୍ରର ଅଳ୍ପାୟୁ ବାବଦରେ ଅବଗତ ହୋଇ ରାଜା ଭାନୁଦେବ ପୁନଶ୍ଚ ଜମ୍ବେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ୤ ଜମ୍ବେଶ୍ଵର ରାଜାଙ୍କ ଭକ୍ତି ରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଭିତରେ ବାଇଶି ପାହାଚ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ୤ ରାଜା ବାଇଶି ପାହାଚ ନିର୍ମାଣ କରି ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନର ଆୟୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେହି ବାଇଶି ପାହାଚରେ ଗଡ଼ାଇ ଦେଇଥିଲେ । ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ସେଥିପାଇଁ ନିଜ ନିଜ ପିଲାମାନଙ୍କର ଆୟୁଷ ବୃଦ୍ଧି ନିମନ୍ତେ ବାଇଶି ପାହାଚରେ ଗଡ଼ାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି ୤

ନରେନ୍ଦ୍ର ପୁଷ୍କରିଣୀ

ପର୍ବ ପର୍ବାଣୀ[ସମ୍ପାଦନା]

ରୋଷ ଘର ଓ ଭୋଗ[ସମ୍ପାଦନା]

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ରୋଷ ଘରେ ସ୍ଵତଲିପି ମୁତାବକ ୨୪୦ଟି ଚୂଲି ଅଛି ଓ ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଚୂଲି କୋଠ ଭୋଗ ଚୂଲି ରୂପେ ପରିଚିତ। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ରେ ବିରାଜିତ ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହ ମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନାନାଦି ନୈବେଦ୍ୟ ଭୋଗ ଲାଗି କରାଯାଇଥାଏ । ସେଥି ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ନୈବେଦ୍ୟ ହେଉଛି ବଲ୍ଲଭ ଭୋଗସକାଳ ଧୂପ

  • ବଲ୍ଲଭ ଭୋଗ  : ଏଇ ଭୋଗରେ ପାଗ ଖଇ, ପାଚିଲା କଦଳୀ, ଦହି, ସର, ଖୁଆ, ମଣ୍ଡା, ସେଓ, ଚାଉଳିଆ, ନଡ଼ିଆ ପାତି, କମଳା, ସେପାଟା, କାକୁଡ଼ି ଆଦି ନୈବେଦ୍ୟ ହୋଇଥାଏ।
  • ସକାଳ ଧୂପ : ସକାଳ ଧୂପରେ ସାଦା ଅନ୍ନ, ମୁଗ ଖେଚୁଡ଼ି, ଘିଅ ଅନ୍ନ, ଡାଲି, ଡାଲମା, ଶାଗ, ବେସର, ଭଜା, ମହୁର, ଖଟା, ବିଭିନ୍ନ ବିରି ଓ ଅଟା ଜାତୀୟ ପିଠା ଇତ୍ୟାଦି ଲାଗିଥାଏ।ସ୍ଥଳ ବିଶେଷରେ ମାଟି କୁଡୁଆ, ପିତଳ ହାଣ୍ଡିରେ ରନ୍ଧନ କରାଯାଇ ଭୋଗ ବଢାଯାଏ।ପଞ୍ଚୋପଚାର/ଷୋଡ଼ଶପଚାର ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରାଯାଏ।ଏହି ପୂଜା ଅଷ୍ଟାଦଶାକ୍ଷର ଗୋପାଳ ମନ୍ତ୍ର / ଏକାକ୍ଷରୀ ଭୁବନେଶ୍ଵରୀ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ (ଦ୍ଵାଦଶାକ୍ଷର) ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରାଯାଏ।

ବ୍ୟବହୃତ ପରିବା[ସମ୍ପାଦନା]

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଗରେ ଦେଶୀଆଳୁ, କଖାରୁ, କଞ୍ଚା କଦଳୀ, ପଣସ, ମୂଳା, ପୋଟଳ, ଶିମ୍ବ, କାଙ୍କଡ଼, ଜହ୍ନି, ବାଇଗଣ, ସାରୁ, କନ୍ଦମୂଳ, ଅଦା, ଧନିଆପତ୍ର, ନଡ଼ିଆ ପ୍ରଭୃତି ଡାଲମା ଓ ତରକାରୀ ଇତ୍ୟାଦିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥଆଏ । କୋଶଳା, ଲେଉଟିଆ ଓ ଅଗସ୍ତି ଶାଗ ବ୍ୟତିତ ଅନ୍ୟ କୈଣସି ଶାଗ ଭୋଗରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏନାହିଁ ।

ମସଲା[ସମ୍ପାଦନା]

ଜିରା, ଗୋଲମରିଚ, ଡାଲଚିନି, ବଡ଼ ଅଳେଇଚ, ହେଙ୍ଗୁ, ପାନମଧୁରୀ, ସୋରିଷ ଇତ୍ୟାଦି ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥାଏ । ଭୋଗ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଘିଅ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।

ମନ୍ଦିରରେ ନିଷିଦ୍ଧ[ସମ୍ପାଦନା]

  • ପରିବା : ବିଲାତି ଆଳୁ,ଟମାଟୋ,ସଜନା ଛୁଇଁ,ଅମୃତଭଣ୍ଡା,ଲାଉ,ଭେଣ୍ଡି,ପିଆଜ,ଝୁଡ଼ଙ୍ଗ,କ୍ୟାପସିକମ,ରସୁଣ,କଞ୍ଚାଲଙ୍କା,ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର କୋବି,ବିମ୍,କଲରା,ବିଟ୍,ଗାଜର,ମଟର ଛୁଇଁ,ପିଆଜ ଷଣ୍ଢା ଇତ୍ୟାଦି ନିଷିଦ୍ଧ ଅଟେ।
  • ମସଲା : ଲଙ୍କାଗୁଣ୍ଡ,ଗରମ ମସଲା,କଳାଜିରା,କାଜୁ,ଗୁରୁରାତି ନିଷିଦ୍ଧ ଅଟେ।[୧୫]

ଆନନ୍ଦବଜାରଠାରେ ଜାତି-ଧର୍ମ-ବର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବିଶେଷରେ ଭକ୍ତମାନେ ଏକାଠି ବସି ମହାପ୍ରସାଦ ସେବନ କରି ଥାଆନ୍ତି ।

ଆଧାର[ସମ୍ପାଦନା]

  1. "About Sakhigopal". samsepuja.in. 2012. http://samsepuja.in/about-puri.php. Retrieved 26 June 2012. "The outermost is called 'Meghanad Pacheri' which has a length of 650ft from east to west and breadth of 644ft from north to south direction. The height of Meghanad Pacheri is 20ft and thickness of 6ft" 
  2. "Lord Jagannath:Inside the temple of the lord, Jagannath Puri, Jagannath Temple,Orissa | orissa.oriyaonline.com". orissa.oriyaonline.com. 2012. http://www.orissa.oriyaonline.com/inside_the_temple.html?page=2. Retrieved 26 June 2012. "and kurma Bedha (the inner wall) or the inner enclosure of the Jagannath temple i" 
  3. "Jagannath Temple, India - 7 wonders". 7wonders.org. 2012. http://www.7wonders.org/wonders/asia/india/puri/jagannath-temple.aspx. Retrieved 2 July 2012. "The temple is divided into four chambers: Bhogmandir, Natamandir, Jagamohana and Deul" 
  4. "Architecture of Jagannath Temple, Jagannath Puri Architecture, Puri Jagannath Temple India.". orissatourism.org. 2012. http://www.orissatourism.org/jagannath-temple/architecture-of-temple.html. Retrieved 2 July 2012. "wheel on top of the Jagannath Temple made of an alloy of eight metals (asta-dhatu). It is called the Nila Chakra (Blue Wheel)" 
  5. "JAGANNATH TEMPLE, SANCTUARIES, MANDAPS OF LORD JAGANNATH TEMPLE PURI". jagannath.orissaculture.com. 2009. http://jagannath.orissaculture.com/Jagannath%20Temple/Sanctuary.htm. Retrieved 26 June 2012. "the 4 icons are installed on a raised platform known as Ratnabedi or Mahabedi (16'.0' long X 13'.0' wide X 4'.0' high)" 
  6. "Deities In Lord Jagannath Temple - Jagannath Temple". jagannathtemplepuri.com. 2012. http://www.jagannathtemplepuri.com/article/id/711/deities-in-lord-jagannath-temple. Retrieved 26 June 2012. "along with Balabhadra, Subhadra, Sudarshan, Madhaba, Sridevi and Bhudevi on the Ratnabedi or the bejewelled platform." 
  7. {{cite web |url= http://devoteecare.fullorissa.com/about-temple/ |title=About Temple - Devotee Care Center |first= |last=
  8. "Puri Sri Jagannath temple tour & accommodation". go2india.in. 2012. http://www.go2india.in/orissa/puri.php. Retrieved 2 July 2012. "Main Gate the Singh Dwar or Lion Gate ( Eastern gate ) Dharma Dwar Dakhina Dwar ( south gate or Horse gate ), Kudia Hanuman temple is there ( Kamana Gate ) Paschima Dwar ( west gate or tiger gate ) , Artha Dwar ( Money gate) Uttar Dwar ( North gate, elephant gate ), Mokya Dyar" 
  9. "Jagannath Puri". vanamaliashram.org. 2010. http://www.vanamaliashram.org/Jagannath%20Puri.html. Retrieved 5 October 2012. "This is where the 'Garuda Stambha' is located." 
  10. "Lord Jagannath temple". amazingorissa.com. 2012. http://www.amazingorissa.com/Jagannathtemple.aspx. Retrieved 5 October 2012. "The height of this pillar or Stambha is 33ft and 8 inches." 
  11. "Introduction about Sun Temple, Konarak - Archaeological Survey of India". asi.nic.in. 2012. http://asi.nic.in/asi_monu_whs_konark_intro.asp. Retrieved 5 October 2012. "The Marathas during the 18th century removed the Aruna-stambha made of chlorite and placed it in front of the Puri temple." 
  12. "Thousands watch annual Ratha Yatra festival". mid-day.com. 2012. http://www.mid-day.com/news/2012/jun/210612-Thousands-watch-annual-Ratha-Yatra-festival.htm. Retrieved 26 June 2012. "The three deities were taken out of the 'Ratna Sinhasana' down 22 steps, known as 'Baisi Pahacha'" 
  13. "Rites before Jagannath temple for salvation of forefathers". odisha.in. 2012. http://www.odisha.in/news/158/ARTICLE/1796/2007-11-10.html. Retrieved 26 June 2012. "candles show the departed souls light to the heaven, through the Baisi Pahacha" 
  14. "Places Within The Temple Compound | Holy Dham". holydham.com. 2012. http://holydham.com/places-within-the-temple-compound/. Retrieved 26 June 2012. "Great respect is given to these steps" 
  15. ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରା ବିଶେଷାଙ୍କ,୨୪ ଜୁନ ୨୦୧୨

ଅଧିକ ତଥ୍ୟ[ସମ୍ପାଦନା]