ଓଡ଼ିଶା ସରକାର
| ଗଠନ | 1 ଅପ୍ରେଲ 1936 (ଉତ୍କଳ ଦିବସ) |
|---|---|
| ଦେଶ | ଭାରତ ଗଣରାଜ୍ୟ |
| ସମ୍ବିଧାନ | ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ |
| ୱେବସାଇଟ୍ | www |
| ଶାସନ କେନ୍ଦ୍ର / ସଚିବାଳୟ | ଲୋକସେବା ଭବନ, ଭୁବନେଶ୍ୱର |
| ବିଧାୟୀ ଶାଖା (ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା) | |
| ବିଧାନମଣ୍ଡଳ | ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନମଣ୍ଡଳ |
| ବିଧାନମଣ୍ଡଳର ପ୍ରକାର | ଏକକକ୍ଷୀୟ |
| ଗୃହ | ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା |
| ବାଚସ୍ପତି | ସୁରମା ପାଢ଼ୀ, ଭାଜପା |
| ଉପବାଚସ୍ପତି | ଭବାନୀ ଶଙ୍କର ଭୋଇ, ଭାଜପା |
| ବିଧାନ ସଭାର ସଭାନେତା | ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ, ଭାଜପା (ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ) |
| ବିଧାନ ସଭାର ଉପନେତା | |
| ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା | ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ, ବିଜେଡି |
| ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା | ୧୪୭ |
| ଅଧିବେଶନ ସ୍ଥଳ | ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସୌଧ, ଭୁବନେଶ୍ୱର |
| କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଶାଖା | |
| ରାଜ୍ୟପାଳ (ରାଜ୍ୟର ସାମ୍ବିଧାନିକ ମୁଖ୍ୟ) | ବ୍ରଜ ମୋହନ ରାମ (ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ) |
| ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ (ଶାସନ ମୁଖ୍ୟ) | ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ, ଭାଜପା |
| ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱୟ (ଉପ ଶାସନ ମୁଖ୍ୟ) | |
| ମୁଖ୍ୟ ଶାସନ ସଚିବ (ପ୍ରଶାସନିକ ସେବା ମୁଖ୍ୟ) | ଅନୁ ଗର୍ଗ, ଆଇ.ଏ.ଏସ୍. |
| ପୋଲିସ ମହାନିର୍ଦ୍ଦେଶକ (ପୋଲିସ ବାହିନୀ ମୁଖ୍ୟ) | ବିନୟତୋଷ ମିଶ୍ର, ଆଇ.ପି.ଏସ୍. |
| ମହାଧିବକ୍ତା (ମୁଖ୍ୟ ଆଇନ ପରାମର୍ଶଦାତା) | ପୀତାମ୍ବର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ |
| ରାଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ | ରାଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ |
| ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ନିଯୁକ୍ତିଦାତା | ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟପାଳ |
| ସରକାରୀ ବିଭାଗ ସଂଖ୍ୟା | ୪୦ ଗୋଟି ବିଭାଗ |
| ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦର ସଂରଚନା |
|
| ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ବୈଠକ ସ୍ଥଳ | ଲୋକସେବା ଭବନ, ଭୁବନେଶ୍ୱର |
| ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ | ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ନିକଟରେ |
| ରାଜ୍ୟ ବଜେଟ୍ | (ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ୨୦୨୬ – ୨୭) |
| ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଶାଖା | |
| ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ | ଓଡ଼ିଶା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ |
| ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି | ହରୀଶ ଟଣ୍ଡନ |
| ନିଯୁକ୍ତିଦାତା | ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି (ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଏବଂ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ପରାମର୍ଶ କ୍ରମେ) |
| ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ଆସନ / ମୁଖ୍ୟପୀଠ | କଟକ |
| ଆଞ୍ଚଳିକ ଅଧିକାର କ୍ଷେତ୍ର | ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶା |
| ସ୍ୱୀକୃତ ବିଚାରପତି ସଂଖ୍ୟା | ୩୩ (୨୪ ସ୍ଥାୟୀ, ୯ ଅତିରିକ୍ତ) |


ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ହେଉଛି ଭାରତର ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ତଥା ଏହାର ୩୦ ଗୋଟି ଜିଲ୍ଲାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଶାସନିକ ତଥା ଶାସନ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ । ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏହି ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପଦ୍ଧତିରେ ନିର୍ବାଚିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ଶାଖାକୁ ନେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରେ: କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା, ବିଧାୟୀ (ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା) ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ।
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ, ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟପାଳ ରାଜ୍ୟର ସାମ୍ବିଧାନିକ ତଥା ନାମମାତ୍ର ମୁଖ୍ୟ (ଡି ଜୁରି) ଅଟନ୍ତି । ସେ କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦର ପରାମର୍ଶ କ୍ରମେ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ ମୁଖ୍ୟତଃ ଔପଚାରିକ ତଥା ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଟେ । ପ୍ରକୃତ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ କ୍ଷମତା (ଡି ଫ୍ୟାକ୍ଟୋ) ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ମୁଖ୍ୟ ତଥା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ ଥାଏ । ରାଜ୍ୟ ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ଉପରାନ୍ତେ, ରାଜ୍ୟପାଳ ସାଧାରଣତଃ ନିରଙ୍କୁଶ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ପ୍ରାପ୍ତ ରାଜନୈତିକ ଦଳ କିମ୍ବା ମେଣ୍ଟକୁ ସରକାର ଗଠନ ନିମନ୍ତେ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି । ସଂସଦୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର 'କ୍ଷମତାର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ' ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଆଧାରରେ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ସାମୂହିକ ଭାବେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହିଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ବିଧାନ ସଭାରେ ସରକାରୀ ନୀତି ସମ୍ପର୍କିତ ବିବୃତି ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଧାୟକମାନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି । ରାଜ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାର ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀ ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ଲୋକସେବା ଭବନ (ପୂର୍ବତନ ରାଜ୍ୟ ସଚିବାଳୟ)ରୁ ପରିଚାଳିତ ହୁଏ । ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆଇନଗତ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା ତଥା ମୁଖ୍ୟ ଆଇନ ପରାମର୍ଶଦାତା ଭାବେ ମହାଧିବକ୍ତା ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି ।
ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନମଣ୍ଡଳ ଏକକକ୍ଷୀୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ଏହା କେବଳ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ଏହି ଗୃହରେ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତାଧିକାର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ୧୪୭ ଜଣ ବିଧାୟକ (ଏମ୍.ଏଲ୍.ଏ.) ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରନ୍ତି । ବିଧାନ ସଭାର ଅଧିବେଶନ ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ବିଧାନ ସୌଧ (ବିଧାନ ସଭା ଭବନ) ପରିସରରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ । ବିଧାନ ସଭାର ସ୍ୱାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ୫ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲେ ହେଁ, କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ପୂରଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଅନାସ୍ଥା ପ୍ରସ୍ତାବ ଗୃହୀତ ହେଲେ କିମ୍ବା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସୁପାରିସ କ୍ରମେ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଭଙ୍ଗ କରାଯାଇପାରେ ।
ରାଜ୍ୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟିକ ସଂସ୍ଥା ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ, ଯାହା ପ୍ରଶାସନିକ ରାଜଧାନୀ ଠାରୁ ପୃଥକ ଭାବେ ଐତିହାସିକ ନଗରୀ କଟକରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୂଳ, ସାମ୍ବିଧାନିକ ତଥା ଆବେଦନଗ୍ରାହୀ (ଅପିଲ୍) ନ୍ୟାୟାଧିକାର ପ୍ରୟୋଗ କରେ । ଏହି ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ସର୍ବାଧିକ ୩୩ ଜଣ ସ୍ୱୀକୃତ ବିଚାରପତି ନିୟୋଜିତ ହୋଇପାରିବେ । ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା ପୂର୍ବକ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତିଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ।
ପ୍ରଶାସନିକ ସୁବିଧା ଓ ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟର ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାକୁ ୩ ଗୋଟି ପ୍ରମୁଖ ରାଜସ୍ୱ କମିଶନର ଡିଭିଜନ (କେନ୍ଦ୍ରାଞ୍ଚଳ, ଉତ୍ତରାଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳ) ଅଧୀନରେ ୩୦ ଗୋଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ଜାତୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, ଭାରତୀୟ ସଂସଦରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପକ୍ଷରୁ ନିମ୍ନ ସଦନ ଲୋକ ସଭାରେ ୨୧ ଜଣ ସାଂସଦ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସଦନ ରାଜ୍ୟ ସଭାରେ ୧୦ ଜଣ ସାଂସଦ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରନ୍ତି । ଲୋକ ସଭା ସାଂସଦମାନେ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ରାଜ୍ୟର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ରାଜ୍ୟ ସଭା ସାଂସଦମାନେ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନ ସଭାର ବିଧାୟକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରୋକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ ପଦ୍ଧତିରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ।