Jump to content

ଓଡ଼ିଶା ସରକାର

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ‌ରୁ

ଓଡ଼ିଶା ସରକାର
ଗଠନ1 ଅପ୍ରେଲ 1936; 90 years ago (1936-୦୪-01)
(ଉତ୍କଳ ଦିବସ)
ଦେଶଭାରତ ଗଣରାଜ୍ୟ
ସମ୍ବିଧାନଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ
ୱେବସାଇଟ୍www.odisha.gov.in
ଶାସନ କେନ୍ଦ୍ର / ସଚିବାଳୟଲୋକସେବା ଭବନ, ଭୁବନେଶ୍ୱର
ବିଧାୟୀ ଶାଖା (ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା)
ବିଧାନମଣ୍ଡଳଓଡ଼ିଶା ବିଧାନମଣ୍ଡଳ
ବିଧାନମଣ୍ଡଳର ପ୍ରକାରଏକକକ୍ଷୀୟ
ଗୃହଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା
ବାଚସ୍ପତିସୁରମା ପାଢ଼ୀ, ଭାଜପା
ଉପବାଚସ୍ପତିଭବାନୀ ଶଙ୍କର ଭୋଇ, ଭାଜପା
ବିଧାନ ସଭାର ସଭାନେତାମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ, ଭାଜପା
(ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ)
ବିଧାନ ସଭାର ଉପନେତା
ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତାନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ, ବିଜେଡି
ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା୧୪୭
ଅଧିବେଶନ ସ୍ଥଳଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସୌଧ, ଭୁବନେଶ୍ୱର
କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଶାଖା
ରାଜ୍ୟପାଳ
(ରାଜ୍ୟର ସାମ୍ବିଧାନିକ ମୁଖ୍ୟ)
ବ୍ରଜ ମୋହନ ରାମ
(ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ)
ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ
(ଶାସନ ମୁଖ୍ୟ)
ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ, ଭାଜପା
ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱୟ
(ଉପ ଶାସନ ମୁଖ୍ୟ)
ମୁଖ୍ୟ ଶାସନ ସଚିବ
(ପ୍ରଶାସନିକ ସେବା ମୁଖ୍ୟ)
ଅନୁ ଗର୍ଗ, ଆଇ.ଏ.ଏସ୍.
ପୋଲିସ ମହାନିର୍ଦ୍ଦେଶକ
(ପୋଲିସ ବାହିନୀ ମୁଖ୍ୟ)
ବିନୟତୋଷ ମିଶ୍ର, ଆଇ.ପି.ଏସ୍.
ମହାଧିବକ୍ତା
(ମୁଖ୍ୟ ଆଇନ ପରାମର୍ଶଦାତା)
ପୀତାମ୍ବର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ
ରାଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳରାଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ
ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ନିଯୁକ୍ତିଦାତାଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟପାଳ
ସରକାରୀ ବିଭାଗ ସଂଖ୍ୟା୪୦ ଗୋଟି ବିଭାଗ
ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦର ସଂରଚନା
  • (ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ: ୧)
  • (ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ: ୨)
  • (କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ: ୮)
  • (ରାଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ: ୫)
  • ସମୁଦାୟ ସଭ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା = ୧୬
ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ବୈଠକ ସ୍ଥଳଲୋକସେବା ଭବନ, ଭୁବନେଶ୍ୱର
ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ନିକଟରେ
ରାଜ୍ୟ ବଜେଟ୍Indian Rupee ₹୩,୧୦,୦୦୦ crore (US$୬୮.୮୨ billion)
(ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ୨୦୨୬ – ୨୭)
ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଶାଖା
ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟଓଡ଼ିଶା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ
ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତିହରୀଶ ଟଣ୍ଡନ
ନିଯୁକ୍ତିଦାତାଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି
(ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଏବଂ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ପରାମର୍ଶ କ୍ରମେ)
ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ଆସନ / ମୁଖ୍ୟପୀଠକଟକ
ଆଞ୍ଚଳିକ ଅଧିକାର କ୍ଷେତ୍ରସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶା
ସ୍ୱୀକୃତ ବିଚାରପତି ସଂଖ୍ୟା୩୩
(୨୪ ସ୍ଥାୟୀ, ୯ ଅତିରିକ୍ତ)
ଲୋକସେବା ଭବନ (ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସଚିବାଳୟ), ଭୁବନେଶ୍ୱର
ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସୌଧ, ଭୁବନେଶ୍ୱର

ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ହେଉଛି ଭାରତର ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ତଥା ଏହାର ୩୦ ଗୋଟି ଜିଲ୍ଲାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଶାସନିକ ତଥା ଶାସନ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ । ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏହି ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପଦ୍ଧତିରେ ନିର୍ବାଚିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ଶାଖାକୁ ନେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରେ: କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା, ବିଧାୟୀ (ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା) ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ।

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ, ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟପାଳ ରାଜ୍ୟର ସାମ୍ବିଧାନିକ ତଥା ନାମମାତ୍ର ମୁଖ୍ୟ (ଡି ଜୁରି) ଅଟନ୍ତି । ସେ କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦର ପରାମର୍ଶ କ୍ରମେ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ ମୁଖ୍ୟତଃ ଔପଚାରିକ ତଥା ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଟେ । ପ୍ରକୃତ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ କ୍ଷମତା (ଡି ଫ୍ୟାକ୍ଟୋ) ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ମୁଖ୍ୟ ତଥା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ ଥାଏ । ରାଜ୍ୟ ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ଉପରାନ୍ତେ, ରାଜ୍ୟପାଳ ସାଧାରଣତଃ ନିରଙ୍କୁଶ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ପ୍ରାପ୍ତ ରାଜନୈତିକ ଦଳ କିମ୍ବା ମେଣ୍ଟକୁ ସରକାର ଗଠନ ନିମନ୍ତେ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି । ସଂସଦୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର 'କ୍ଷମତାର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ' ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଆଧାରରେ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ସାମୂହିକ ଭାବେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହିଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ବିଧାନ ସଭାରେ ସରକାରୀ ନୀତି ସମ୍ପର୍କିତ ବିବୃତି ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଧାୟକମାନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି । ରାଜ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାର ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀ ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ଲୋକସେବା ଭବନ (ପୂର୍ବତନ ରାଜ୍ୟ ସଚିବାଳୟ)ରୁ ପରିଚାଳିତ ହୁଏ । ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆଇନଗତ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା ତଥା ମୁଖ୍ୟ ଆଇନ ପରାମର୍ଶଦାତା ଭାବେ ମହାଧିବକ୍ତା ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି ।

ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନମଣ୍ଡଳ ଏକକକ୍ଷୀୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ଏହା କେବଳ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ଏହି ଗୃହରେ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତାଧିକାର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ୧୪୭ ଜଣ ବିଧାୟକ (ଏମ୍.ଏଲ୍.ଏ.) ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରନ୍ତି । ବିଧାନ ସଭାର ଅଧିବେଶନ ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ବିଧାନ ସୌଧ (ବିଧାନ ସଭା ଭବନ) ପରିସରରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ । ବିଧାନ ସଭାର ସ୍ୱାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ୫ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲେ ହେଁ, କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ପୂରଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଅନାସ୍ଥା ପ୍ରସ୍ତାବ ଗୃହୀତ ହେଲେ କିମ୍ବା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସୁପାରିସ କ୍ରମେ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଭଙ୍ଗ କରାଯାଇପାରେ ।

ରାଜ୍ୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟିକ ସଂସ୍ଥା ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ, ଯାହା ପ୍ରଶାସନିକ ରାଜଧାନୀ ଠାରୁ ପୃଥକ ଭାବେ ଐତିହାସିକ ନଗରୀ କଟକରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୂଳ, ସାମ୍ବିଧାନିକ ତଥା ଆବେଦନଗ୍ରାହୀ (ଅପିଲ୍) ନ୍ୟାୟାଧିକାର ପ୍ରୟୋଗ କରେ । ଏହି ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ସର୍ବାଧିକ ୩୩ ଜଣ ସ୍ୱୀକୃତ ବିଚାରପତି ନିୟୋଜିତ ହୋଇପାରିବେ । ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା ପୂର୍ବକ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତିଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ।

ପ୍ରଶାସନିକ ସୁବିଧା ଓ ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟର ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାକୁ ୩ ଗୋଟି ପ୍ରମୁଖ ରାଜସ୍ୱ କମିଶନର ଡିଭିଜନ (କେନ୍ଦ୍ରାଞ୍ଚଳ, ଉତ୍ତରାଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳ) ଅଧୀନରେ ୩୦ ଗୋଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ଜାତୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, ଭାରତୀୟ ସଂସଦରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପକ୍ଷରୁ ନିମ୍ନ ସଦନ ଲୋକ ସଭାରେ ୨୧ ଜଣ ସାଂସଦ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସଦନ ରାଜ୍ୟ ସଭାରେ ୧୦ ଜଣ ସାଂସଦ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରନ୍ତି । ଲୋକ ସଭା ସାଂସଦମାନେ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ରାଜ୍ୟର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ରାଜ୍ୟ ସଭା ସାଂସଦମାନେ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନ ସଭାର ବିଧାୟକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରୋକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ ପଦ୍ଧତିରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ।