ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ

ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ
ରାଜ୍ୟ
ଦକ୍ଷିଣେଶ୍ୱର କାଳୀ ମନ୍ଦିର କାଲିମପଙ୍ଗସ୍ଥିତ ମୋର୍ଗାନ ହାଉସ ରାଇଟର୍ସ ବିଲ୍ଡିଂ ବେଲୁର ମଠ ଶ୍ୟାମ ରାୟ ମନ୍ଦିର ଭିକ୍ଟୋରିଆ ମେମୋରିଆଲ ହାଓଡ଼ା ଷ୍ଟେସନ ଦାର୍ଜିଲିଂ ଇଡେନ ଗାର୍ଡେନ ବିଷ୍ଣୁପୁର ରାସମଞ୍ଚ ଯୋଡ଼ ବଙ୍ଗଳା ମନ୍ଦିର ନିଜାମତ ଇମାମବଡ଼ା ଫିରୋଜ ମିନାର ସୁନ୍ଦରବନର ବେଙ୍ଗଲ ଟାଇଗର ଦୁର୍ଗା ପୂଜା କୁଚବିହାର ରାଜପ୍ରାସାଦ
Official emblem of ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ Emblem of ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ
Etymology: ମିଳିତ ବଙ୍ଗ ପ୍ରଦେଶର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗ
Nickname:  "ସାଂସ୍କୃତିକ ବିବିଧତାର କେନ୍ଦ୍ର"
Motto(s):  ସତ୍ୟମେବ ଜୟତେ (ସତ୍ୟର ହିଁ ଜୟ ହୁଏ)
Anthem: ବାଂଲାର ମାଟି ବାଂଲାର ଜଲ (ବଙ୍ଗଳାର ମାଟି, ବଙ୍ଗଳାର ଜଳ)
Location of ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ in India
Coordinates: 22.57°N 88.37°E / 22.57; 88.37
Country	India
Region	ପୂର୍ବ ଭାରତ
Before was	ବଙ୍ଗ ପ୍ରାନ୍ତ (ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତ)
Formation	୧୫ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭
Capital	[[କଲିକତା]]
Largest metro	କଲିକତା ମହାନଗର ଅଞ୍ଚଳ
Districts	୨୩ (୫ଟି ରାଜସ୍ୱ ଖଣ୍ଡ)
Government
• Body	Government of ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ
• Governor	ସି. ଭି. ଆନନ୍ଦ ବୋଷ
• Chief minister	ମମତା ବାନାର୍ଜୀ (TMC)
• Chief secretary	ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ନାରିୟାଲା, ଆଇ.ଏ.ଏସ୍.
Legislature	ଏକସଦନୀୟ
• Assembly	ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ ବିଧାନସଭା (୨୯୪ ଆସନ)
National Parliament	Parliament of India
• Rajya Sabha	୧୬ ଆସନ
• Lok Sabha	୪୨ ଆସନ
High Court	କଲିକତା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ
Area
• ସମୁଦାୟ	88752 km2 (34,267 sq mi)
• Rank	୧୩ଶ
Highest elevation (ସନ୍ଦକଫୁ)	3636 m (11,929 ft)
Population  (୨୦୨୬ (ଅନୁମାନିତ))
• Total	Increase ~୧୦୬୦୩୧୦୦୦
• Rank	୪ର୍ଥ
• Density	1194/km2 (3,090/sq mi)
• Urban	୩୧.୮୭%
• Rural	୬୮.୧୩%
Demonym	ବଙ୍ଗାଳୀ
Language
• Official	ବଙ୍ଗଳା, ଇଂରାଜୀ
• Additional official	ନେପାଳୀ, ଉର୍ଦ୍ଦୁ, ହିନ୍ଦୀ, ଓଡ଼ିଆ, ସାନ୍ତାଳୀ, ପଞ୍ଜାବୀ, କାମତାପୁରୀ, ରାଜବଂଶୀ, କୁରୁମାଲି, ତେଲୁଗୁ
GDP
• Total (୨୦୨୬-୨୭ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ)
• Rank	୬ଷ୍ଠ
• Per capita	~୨,୦୨,୭୦୦ (US$୪,୪୯୯.୯୪)
Time zone	UTC+05:30 (IST)
ISO 3166 code	IN-WB
Vehicle registration	WB
HDI (୨୦୨୨)	୦.୬୩୫ (ମଧ୍ୟମ) (୨୭ତମ)
Literacy	୮୨.୬% (୨୦୨୪) (୨୫ତମ)
Sex ratio	୯୫୦ ♀/୧୦୦୦ ♂
Website	[<span%20class="url">.gov.in wb.gov.in%20wb<wbr/>.gov<wbr/>.in]</span>]
Symbols of ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ
Song	ବାଂଲାର ମାଟି ବାଂଲାର ଜଲ (ବଙ୍ଗଳାର ମାଟି, ବଙ୍ଗଳାର ଜଳ)
ସ୍ତନ୍ଯପାୟୀ	ମାଛଧରା ବିଲେଇ (Fishing cat)
ପକ୍ଷୀ	ଶ୍ୱେତକଣ୍ଠ ମାଛରଙ୍କା
ମତ୍ସ୍ଯ	ଇଲିସି
ପୁଷ୍ପ	ଗଙ୍ଗଶିଉଳି
ଫଳ	ଆମ୍ବ
ବୃକ୍ଷ	ଛାତିମ ଗଛ
State highway mark
State highway of ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ WB SH1 – WB SH15
List of Indian state and union territory symbols

ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ (ବଙ୍ଗଳା: পশ্চিমবঙ্গ) ଭାରତର ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ରାଜ୍ୟ । ଏହା ବଙ୍ଗୋପସାଗର କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଜନସଂଖ୍ୟା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭାରତର ଚତୁର୍ଥ ବୃହତ୍ତମ ରାଜ୍ୟ । ୨୦୨୬ ମସିହାର ଅନୁମାନିତ ପରିସଂଖ୍ୟାନ ଅନୁଯାୟୀ ଏଠାରେ ପ୍ରାୟ ୧୦.୬ କୋଟି ଲୋକ ବସବାସ କରନ୍ତି । ଆୟତନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ଭାରତର ୧୩ଶ ବୃହତ୍ତମ ରାଜ୍ୟ ଅଟେ ।

ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବାଂଲାଦେଶ, ଉତ୍ତରରେ ନେପାଳ ଓ ଭୁଟାନ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ସହିତ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ବିହାର, ସିକିମ ଏବଂ ଆସାମ ସହିତ ଏହାର ସୀମା ଲାଗିଛି । ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ କଲିକତା ହେଉଛି ଭାରତର ତୃତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ମହାନଗର । ଭୌଗୋଳିକ ଭାବେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଦାର୍ଜିଲିଂର ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ, ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ତ୍ରିକୋଣଭୂମି, ରାଢ଼ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ସୁନ୍ଦରବନର ହେନ୍ତାଳ ବନକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।

ଐତିହାସିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଯଥା ମୌର୍ଯ୍ୟ, ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ପାଳ ବଂଶର ଅଂଶବିଶେଷ ଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମୁସଲିମ୍ ଶାସନ ଏବଂ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଧୀନରେ ବଙ୍ଗଳା ବିଶ୍ୱର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବାଣିଜ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥିଲା । ୧୭୬୪ ମସିହାରେ ବକ୍ସର ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ଏଠାରେ ନିଜର ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲା ଏବଂ ୧୭୭୨ରୁ ୧୯୧୧ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଲିକତା ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା । ୧୯୪୭ ମସିହାର ଭାରତ ବିଭାଜନ ସମୟରେ ଧର୍ମ ଆଧାରରେ ବଙ୍ଗ ପ୍ରଦେଶକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା— ହିନ୍ଦୁ ବହୁଳ ପଶ୍ଚିମ ଭାଗ ଭାରତର ଅଂଶ ହୋଇ 'ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ' ନାମରେ ନାମିତ ହେଲା ଏବଂ ମୁସଲିମ୍ ବହୁଳ ପୂର୍ବ ଭାଗ ପାକିସ୍ତାନର ଅଂଶ (ପୂର୍ବ ପାକିସ୍ତାନ, ବର୍ତ୍ତମାନର ବାଂଲାଦେଶ) ହେଲା ।

ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ ହେଉଛି ଭାରତର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧିକ କେନ୍ଦ୍ର । ନୋବେଲ ବିଜେତା ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର, ସତ୍ୟଜିତ ରାୟଙ୍କ ପରି ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କ କର୍ମଭୂମି ହେଉଛି ଏହି ରାଜ୍ୟ । ବର୍ତ୍ତମାନର ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା ଭାରତର ଷଷ୍ଠ ବୃହତ୍ତମ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା । ରାଜ୍ୟରେ ୩ଟି ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ରହିଛି ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ଭାରତର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳ ।

ପ୍ରଶାସନିକ ବିଭାଜନ

ପ୍ରଶାସନିକ ସୁବିଧା ପାଇଁ ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗକୁ ୫ଟି ରାଜସ୍ୱ ବିଭାଗ ଅଧୀନରେ ୨୩ଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:

1. ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ବିଭାଗ
2. ବର୍ଦ୍ଧମାନ ବିଭାଗ
3. ଜଳପାଇଗୁଡ଼ି ବିଭାଗ
4. ମାଲଦା ବିଭାଗ
5. ମେଦିନୀପୁର ବିଭାଗ

ବାହାର ଲିଙ୍କ

• ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ ସରକାରଙ୍କ ସରକାରୀ ୱେବସାଇଟ୍

ଅଧିକ ତଥ୍ୟ

ସରକାରୀ

• Official West Bengal Government Web Portal
• Department of Tourism, Government of West Bengal Archived 2012-04-20 at the Wayback Machine.
• Directorate of Commercial Taxes, Government of West Bengal
• West Bengal Information Commission

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ

Wikivoyage has a travel guide for West Bengal.

• West Bengal Encyclopædia Britannica entry
• West Bengal at Curlie