କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ରୁ
ସିଧାସଳଖ ଯିବେ ଦିଗବାରେଣିକୁ, ଖୋଜିବେ
ଭୁବନେଶ୍ଵରର ବଇତାଳ ମନ୍ଦିରରେ ଅଳସ୍ୟକନ୍ୟାର ମୂର୍ତ୍ତି

କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ଅଧୁନାତନ ଓଡ଼ିଶାଆନ୍ଧ୍ରର ଉତ୍ତରରେ ବ୍ୟାପିଥିବା କଳିଙ୍ଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ପୁରାତନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା । ଏହି ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାରେ ନିର୍ମିତ ଦେଉଳ ମୁଖ୍ୟତ ରେଖା, ପିଢା ଓ ଖାକରା ବା ବଇତାଳ ଶୈଳୀର ହୋଇଥାଏ । ରେଖା ଓ ପିଢା ଶୈଳୀର ମନ୍ଦିର ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଖାକରା ବା ବଇତାଳ ଶୈଳୀର ମନ୍ଦିର ଚାମୁଣ୍ଡା, ଭୈରବୀଦୁର୍ଗା ଉପାସନା ପୀଠ ହୋଇଥାଏ । ରେଖା ଓ ଖାକରା ଦେଉଳ ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଉପାସନା ସ୍ଥଳ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ପିଢା ଦେଉଳ ନାଟ୍ୟ ଓ ଭୋଗ ନୈବେଦ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ଗଢ଼ାହୋଇଥାଏ ।

କଳିଙ୍ଗରେ ପୁରାତନ ଶାକ୍ତ, ଶୈବ, ତାନ୍ତ୍ରିକ ବୈଷ୍ଣବ, ସୌର ଉପାସନା କାଳରେ ବିଭିନ୍ନ ମୂର୍ତ୍ତିକଳା ପୌରାଣିକ ଯୁଗରେ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । ସାଧାରଣ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ଏହି ମତେ ବିଭକ୍ତ:

ଗଠନ ବା ସ୍ଥାପତ୍ୟ[ସମ୍ପାଦନା]

ମନୋନୀତ କାରୀଗର[ସମ୍ପାଦନା]

ମନୋନୀତ ସାମଗ୍ରୀ[ସମ୍ପାଦନା]

ମୁଖ୍ୟତଃ କେତେକ ଶ୍ରେଣୀର /ବର୍ଗର ପଥର ଅନୁକୂଳ ପାଇଁ ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଏ କଳିଙ୍ଗର ଦେଉଳ(ମନ୍ଦିର)ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ।ଶିଳ୍ପ ଚନ୍ଦ୍ରିକା, ଅତୀତର ନିର୍ମାଣ ସମନ୍ଧ୍ବୟ ବହି ଯଉଥିରେ ନିଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସାତ ପ୍ରକାରର ପଥରର ପରିକଳ୍ପନା ଏବଂ ନିଦ୍ଧିଷ୍ଟ କେତେକ ପ୍ରକାରର ମନ୍ଦିରର ଅଂଶ;

  • Sahaṇa
  • Chhita Sāhaṇa
  • Baḍa Pagaḍa
  • Dhobā Kuṇḍa
  • Rasa Chiṇḍa
  • Niḷa Kusāṇa

ଇଟା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କାଲିଙ୍ଗରେ ବିରଳ ଅଧିକାଂଶ ପଥର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମାଣ।

ସ୍ଥାନ ନିରୂପଣ[ସମ୍ପାଦନା]

ବିଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସମଗୁଣ ପ୍ରକାରର ମୃତ୍ତିକା,ଖୁଦ୍ର ଆକାରର ଜମି,ନିଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଜମି,ସହଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଓ ଜାଗା, ଭୂତଳ ଜଳ ଇତ୍ୟାଦି ସବୁ ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଏ ଯେତେବେଳେ ସ୍ଥାନ ନିରୂପଣ କରାଯାଏ।ରଙ୍ଗ, ଘନତ୍ବ/ସାଂଦ୍ରତା,ମିଶ୍ରଣ,ମୃତ୍ତିକାରଆଦ୍ରତା,ମୃତ୍ତିକା ସ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭେଦ ଏବଂ ଖରାପ ମୃତ୍ତିକା। Vastu Shastra ଉପରେ ଆଧାରିତ ଆୟତକାର, ବର୍ଗକାର, ବୃତ୍ତାକାର, ଦୀର୍ଘବୃତ୍ତାକାର ଜମି ଚିହ୍ନଟ କରିଅଧିଗ୍ରହଣ କରିବା।

ନାଗ ବନ୍ଦୀ[ସମ୍ପାଦନା]

ଏହା ଅତି ଜଟିଳ ଏବଂ ଅତୀତର କଳା ସମନ୍ଧୀୟ ପଦ୍ଧତି ଶିଳ୍ପ ଶାସ୍ତ୍ର,ଯାହା ମନ୍ଦିରର ନିର୍ଦେଶନାର ଦିଗ ଏବଂ ଅନୁକୂଳ ସମୟର ପବିତ୍ର ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣର ଆରମ୍ଭ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଦିନର [[ଭୂତ୍ତ୍ୱ ବିଜ୍ଞାନ], ଭୂମିକମ୍ପ ବିଜ୍ଞାନ, ସଂସିତ ବିଜ୍ଞାନ ଇତ୍ୟାଦି। ସମ୍ଭବତଃ କିଛି ଅତୀତର କଳା ସମନ୍ଧୀୟ ବିଜ୍ଞାନ ଯାହା ନିର୍ମାଣର ପଥ ପ୍ରଦର୍ଶକ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ବାରା ନିର୍ମାଣ ଓଡ଼ିଶାରେ

ଗଠନ[ସମ୍ପାଦନା]

ମୂର୍ତ୍ତିକଳା[ସମ୍ପାଦନା]

ଯୋଜନା[ସମ୍ପାଦନା]

ଦେଉଳ[ସମ୍ପାଦନା]

କିମ୍ବଦନ୍ତୀ[ସମ୍ପାଦନା]

ଟୀକା[ସମ୍ପାଦନା]

ଆଧାର[ସମ୍ପାଦନା]