ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ରୁ
ସିଧାସଳଖ ଯିବେ ଦିଗବାରେଣିକୁ, ଖୋଜିବେ
ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର
Late-middle-aged bearded man in white robes looks to the left with serene composure.
ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର କୋଲକାତାରେ,୧୯୧୫
ଜନ୍ମ ମଇ ୭, ୧୮୬୧(1861-05-07)
କଲିକତା
ମୃତ୍ୟୁ ୭ ଅଗଷ୍ଟ, ୧୯୪୧ (୮୦ ବର୍ଷ)
କଲିକତା
ବୃତ୍ତି କବି,ଚିତ୍ରଶିଳ୍ପୀ
ଭାଷା ବଙ୍ଗଳା
ସାହିତ୍ୟ କୃତିs ଗୀତାଞ୍ଜଳି,ଗୋରା,ଜନ ଗଣ ମନ
ପୁରସ୍କାର ସାହିତ୍ୟରେ ନୋବେଲ ପୁରଷ୍କାର,୧୯୧୩
ଜୀବନ ସାଥି ମୃଣାଳୀନୀ ଦେବୀ

ଦସ୍ତଖତ Close-up on a Bengali word handwritten with angular, jaunty letters.

ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର (୧୮୬୧-୧୯୪୧) ଏକାଧାରରେ ଜଣେ କବି, ଚିତ୍ରଶିଳ୍ପୀ, ସଂଗୀତଜ୍ଞ, ଶିକ୍ଷାବିଦ୍, ଗାଳ୍ପିକ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାହିତ୍ୟିକ ବୋଲି ଧରାଯାଏ । ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କ ନାମ ରବିଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର ଥିଲା। [୧] ତାଙ୍କୁ "ବଙ୍ଗଳାର ପକ୍ଷୀ" ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଥିଲା।[୨]ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବ ପ୍ରଥମେ ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଟାଗୋର ବହୁତ ଗଳ୍ପ, କବିତା, ଓ ନାଟକ ରଚନା କରିଥିଲେ ଓ ତା ସହ ବହୁତ ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଲେଖିଥିଲେ। ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଙ୍କ ୫୨ଟି କାବ୍ୟଗ୍ରନ୍ଥ, ୩୮ଟି ନାଟକ,୧୩ଟି ଉପନ୍ୟାସ,୩୬ଟି ପ୍ରବନ୍ଧ,୯୬ କ୍ଷୁଦ୍ର ଗଳ୍ପ ଓ ୧୯୧୫ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇସାରିଛି । ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥଙ୍କ ରଚନା ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦିତ ହୋଇସାରିଛି। ଗୀତାଞ୍ଜଳି ର ଲେଖକ ଓ ତାଙ୍କର ଗଭୀର ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ,ତାଜା, ସୁମଧୁର କବିତା;୧୯୧୩ ମସିହାରେ ଗୀତାଞ୍ଜଳୀ କବିତାଗ୍ରନ୍ଥର ଇରାଜୀ ଅନୁବାଦ ପାଇଁ ସେ ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । [୩] ସେ ଯେତେବେଳେ ୮ବର୍ଷ ବୟସର ହେଇଥିଲେ ସେତେବେଳେ ସେ ଲେଖା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। [୪] ଅନୁବାଦ ରେ ତାଙ୍କ କବିତା ଅଧ୍ୟତ୍ମିକ ଓ ସୁଲଳିତ ଥିଲା ,କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ରୁଚିପୂର୍ଣ ଗଳ୍ପ ଓ ସୁମଧୁର କବିତା ବହୁତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଙ୍ଗଳା ବାହାରେ ଜଣା ନ ଥିଲା।୧୮୭୮ ମସିହାରେ ସେ ନିଜେ ଛୋଟ ଗଳ୍ପ ଓ ନାଟକ ନିଜ ନାମ ରେ ପ୍ରକାଶନ କରି ଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ମାନବଵାଦୀ, ଭୌମିକତା, ଅନ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀୟବେଦୀ ଥିଲେ,ସେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ର ନିନ୍ଦା ଓ ଭାରତ ର ସ୍ଵଧୀନ ପାଇଁ ଓକିଲାତି କରୁ ଥିଲେ।ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ସଂଗୀତ ୨ ଟି ଦେଶ ନିଜନିଜ ଦେଶର ଜାତୀୟ ସଂଗୀତ ଭାବେ ବାଛି ନେଇଛନ୍ତି:ଭାରତ "ଜନ ଗଣ ମନ" ଓ ବାଂଲାଦେଶ "ଆମର୍ ସୋନାର ବଙ୍ଗଲା"। କିଛି ଉତତ୍ପନ ରାଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟଶ୍ରୀଲଙ୍କା ର ଜାତୀୟ ସଂଗୀତ ଟାଗୋର ରଚନା କରିଥିଲେ,କିଛି ଲୋକ ତାଙ୍କ ରଚନା ଓ କାମ ଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରେରିତ ହୋଇଥିଲେ। [୫][୬][୭][୮][୯] ବଙ୍ଗଳା ପୁନଃଜାଗରଣ ର ପ୍ରତିବାଦକ ରୂପରେ ,ସେ ଚିତ୍ର, ଚିତ୍ରାଙ୍କନ ,୧୦୦ ବହି, କିଛି ୨୦୦୦ ସଂଖ୍ୟକ କବିତା,ଇଚ୍ଛାପତ୍ର ସାମିଲ ଥିଲା,ତାଙ୍କ ଦ୍ବାରା ସ୍ଥାପିତ ସ୍ଥାୟୀ ବିଶ୍ୱ ଭାରତୀୟ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ। [୧୦][୧୧][୧୨][୧୩][୧୪]

ବାଲ୍ୟ ଜୀବନ (୧୮୬୧-୧୯୦୧)[ସମ୍ପାଦନା]

ଟାଗୋରଙ୍କ ପିଲାବେଳ ନାମ "ରବି" ବା "ରୋବି" ଥିଲା।ପରିବାରର୧୪ ପିଲାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବାପା ମା ଙ୍କ ସବୁଠୁ ସାନ ପୁଅ ଥିଲେ ।ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ନାମ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଟାଗୋର (୧୮୧୭-୧୯୦୫)ଓ ମା ଙ୍କ ନାମ ଶାରଦା ଦେବୀ(୧୮୩୦-୧୮୭୫)ଥିଲା।

   The last two days a storm has been raging, similar to the description in my song—Jhauro jhauro borishe baridhara [... amidst it] a hapless, homeless man drenched from top to toe standing on the roof of his steamer [...] the last two days I have been singing this song over and over [...] as a result the pelting sound of the intense rain, the wail of the wind, the sound of the heaving Gorai [R]iver, have assumed a fresh life and found a new language and I have felt like a major actor in this new musical drama unfolding before me.                       — Letter to Indira Devi.


ଟାଗୋର ଛୋଟବେଳୁ ତାଙ୍କ ଚାକରମାନଙ୍କଦ୍ବାରା ଲାଳନ ପାଳନ ହୋଇଥିଲେ; କାରଣ ଛୋଟବେଳୁ ତାଙ୍କ ମା କଂ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଓ ତାଙ୍କ ବାପା ବହୁତ ସମୟ ଧରି ଦୂରକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ।। ଟାଗୋର ଙ୍କ ପରିବାର ବଙ୍ଗଳାର ପୁର୍ନଜାଗରଣରେ ସବୁଠୁ ଆଗରେ ଥିଲେ।

ଟାଗୋରଙ୍କ ବଡ ଭାଇ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଜଣେ ଦାର୍ଶନିକ ଓ କବି ଥିଲେ।ଆଉ ଜଣେ ଭାଇ ସତ୍ୟନ୍ଦରନାଥ,ସେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସମସ୍ତ ୟୁରୋପୀୟ-ଭାରତ ସିଭିଲ ସେବା ରେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ।ଆଉ ଜଣେ ଭାଇ ଜ୍ୟୋତିନ୍ଦ୍ରନାଥ ସଂଗୀତକାର, ନାଟ୍ୟକାର, ଓ ରଚୟତା ଥିଲେ।ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ କୁମାରୀ ଜଣେ ଔପନାସିକା ଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ଭାଇ ଜ୍ୟୋତିନ୍ଦ୍ରନାଥଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ କଦମ୍ବରୀ,ସେ ରବିଦ୍ରନାଥଙ୍କଠାରୁ ଅଳ୍ପ ବୟସ ବଡ ଥିଲେ, ସେ ଟାଗୋରଙ୍କ ଭଲ ସାଙ୍ଗ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକା ଥିଲେ। ସେ ୧୮୮୪ ମସିହାରେଆକସ୍ମିକ ଭାବେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଦେଇ ଥିଲେ,ଟାଗୋରଙ୍କ ବାହାଘର ପରେ,କିଛି ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ସେ ଗଭୀର ମାନସିକ ଅଶାନ୍ତିରେ ରହୁଥିଲେ। ଟାଗୋର ବହୁତ ପରିମାଣରେ ବିଦ୍ୟାଳୟଠାରୁ ,ଶିକ୍ଷାଠୁ ଦୂରରେ ରହୁଥିଲେ, ଓ ସେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହ ବୋଲପୁର ଏବଂ ପାନୀହାତ ବୁଲିବା ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଭାଇ ହେମେନ୍ଦରନାଥ ତାଙ୍କୁ ପଢ଼ାଉଥିଲେ ଓ ଶାରିରୀକ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ-:ଗଙ୍ଗାରେ ପହଁରିବା, ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବା,ବ୍ୟାୟାମ ବିଦ୍ୟା, ଜୁଡ଼ ଅଭ୍ୟାସ, ଓ କୁସ୍ତି/ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ।ସେ ଚିତ୍ରକଳା, ବିଜ୍ଞାନ,ଇତିହାସ, ଭୂଗୋଳ, ଗଣିତ, ସାହିତ୍ୟ,ସଂସ୍କୃତ, ଓ ଇଂରାଜୀ ଇତ୍ୟାଦି ତାଙ୍କ ପସନ୍ଦର ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।ସେ ଗୋଟେ ଦିନ ପାଇଁ Presidency College ଯାଇଥିଲେ। Years later he held that proper teaching does not explain things; proper teaching stokes curiosity:

ଉପନୟନ ପରେ ,୧୮୭୩ ମସିହାରେ ଫେବୃଆରୀ ମାସରେ,ସେ ଯେତେବେଳେ ୧୧ବର୍ଷର ହୋଇଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ବାପା ଙ୍କ ସହ ଭାରତ ପରିଦର୍ଶନ ଯାଇଥିଲେ। ସେ ଯାତ୍ରା ମାସ ମାସ ଧରି କରି ଥିଲେ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ,ତାହା ପଞ୍ଜାବ ର ଅମୃତସର ,ହିମାଳୟ ର ଡେଲହଉସି । ସେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତିନିକେତନ ତାଙ୍କ ବାପା ଙ୍କ ସହ ଯାଇଥିଲେ।ସେଠାରେ ସେ ଆତ୍ମଜୀବନି ପଢି ଥିଲେ ଏବଂ ଇତିହାସ, ସଂସ୍କୃତ, ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନ,ଓ ଜୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ।ସେ ମଧ୍ୟ କାଳୀ ଦାସ ଙ୍କ ବିଷୟରେ ପଢ଼ୁଥିଲେ। ସେ ମିଥିଲି ଭାଷା ରେ ସବୁଠୁ ଲମ୍ବା କବିତା ଲେଖି ଥିଲେ।ମିଥିଳା ରେ ଲୋକମାନଂକ ର କଥିତ ଭାଷା ହଉଚି ମିଥିଲି। ଟାଗୋର ମିଥିଲି ଭାଷା ରେ କବିତା ବିଦ୍ୟପତି ଙ୍କ ପରି ଲେଖୁଥିଲେ, ବିଦ୍ୟାପତି ହେଉଛନ୍ତି ମିଥିଲି ଭାଷା ର ଜଣେ ଖ୍ୟାତନାମ କବି। ସେ ପ୍ରଥମେ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାରେ ଛୋଟ ଗଳ୍ପ ଲେଖିଥିଲେ ତା ନାମ "ଭିକରିଣୀ"(ଭିକାରି ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକ),ସେହି ବର୍ଷ ସେ ସଂଧ୍ୟା ସଂଗୀତ(୧୮୮୨)ଓ କବିତା "ନିଲହରିତ ସ୍ବପ୍ନଭଙ୍ଗା"(ଉତ୍ତେଜିତ ଜଳପ୍ରପାତ)


ଶିଳାଧା(୧୮୭୮-୧୯୦୧)[ସମ୍ପାଦନା]

୧୮୭୮ ମସିହାରେ ସେ ଲଣ୍ଡନ ଯାଇଥିଲେ।ସେଠାରେ ସେ ବ୍ରିଟେନ,ଇଂଲଣ୍ଡ ପବ୍ଲିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ରେ ପଢିଥିଲେ।ସେ ଜଣେ ବ୍ରିଟିଶର ହୁଅନ୍ତୁ ବୋଲି ତାଙ୍କ ବାପା ଚାହୁଁଥିଲେ। ସେ ସେଠାରେ କିଛି ମାସ ଧରି ରହିଥିଲେ,ଟାଗୋରଙ୍କ ପରିବାର ବ୍ରିଟେନ ଓ ହୋବର ମେଡିଆନ ଭିଲା ରେ ନିଜେ ଘର କିଣି ଥିଲେ:୧୮୭୭ ମସିହାରେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଝିଅରୀ ଓ ପୁତୁରା (ସୁରେନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦିରା ଦେବୀ କଂ ପିଲାମାନେ),ଟାଗୋରଙ୍କ ଭାଇ ସତ୍ୟନ୍ଦ୍ରନାଥ ତାଙ୍କ ମା କଂ ସହ ରହୁଥିଲେ, Tagore's sister-in-law, to live with him। ସେ ସେ ଶେଷରେ university college london ରେ ପଢିଥିଲେ,କିନ୍ତୁ ସେ ସେଇ ସ୍କୁଲ ଛାଡିଦେଲେ।ନିଜ ସ୍ଵାଧୀନରେ ସେ ପଢିବାକୁ ଇଚ୍ଛାକଲେ ,ସେ Shakespeare, Religio Medici, Coriolanus, and Antony and Cleopatra ପଢିଲେ।ଇଂଲିଶ, ଇର୍ରିସ(ଆୟରଲ୍ୟାଣ୍ଡ),ସ୍କୋଟିଷ୍(ସ୍କଟ୍ ଲ୍ୟାଣ୍ଡ)ଗୀତ ଟାଗୋରଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲସିତ ଓ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା,।

ବିନା ଡିଗ୍ରୀରେ,୧୮୮୦ମସିହାରେ ବଙ୍ଗଳା ପ୍ରତ୍ତ୍ୟାବର୍ତନ କରିଥିଲେ,ସେ ସଫଳତା ପାଇବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବାପା ତାଙ୍କର ପାଇଁ ନିଜେ ବାହାଘର ଠିକ କରିଥିଲେ ମୄଳାଲିଣି ଦେବୀଙ୍କ(୧୮୭୩-୧୯୦୨)ସହ,ସେ ମାତ୍ର୧୦ ବର୍ଷ ବୟସର ଝିଅ ଥିଲେ(ବାଲ୍ୟ ବିବାହ),ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଭାବତାରିଣୀ ରେ ହୋଇଥିଲା।୧୮୮୩ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର୯ରେ ତାଙ୍କର ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।ତାଙ୍କର ୫ ଟି ସନ୍ତାନ ଥିଲେ,୨ଜଣ ସନ୍ତାନ ଛୋଟ ବେଳୁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ।୧୮୯୦ମସିହାରେ ପରିବାର ଚଳେଇବା ପାଇଁ ଶିଳଧା ଚାଲିଯାଇଥିଲେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଯାଗା ବାଂଲାଦେଶ ରେ। ୧୮୯୮ମସିହାରେ ପରିବାର(ସ୍ତ୍ରୀ, ପିଲାମାନେ)ସେଠାକୁ ଚାଲି ଯାଇ ଥିଲେ।ଟାଗୋର ମାନସୀ( ୧୮୯୦)ନାମକ ଏକ କବିତା ଲେଖିଥିଲେ,ଯେତେ କାମ କରିଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଭଲ କାମ ଥିଲା । ଟାଗୋର ବାବୁ ଜଣେ ଜମିଦାର ଥିଲେ ସେ ତାଙ୍କ ପରିବାରରେ ବିଳାସପୂର୍ଣ ନୋୖକାକୁ ନଦୀପାର କରିବାକୁ ପଦ୍ମକୁ ରଖିଥିଲେ ଆଉ ନାମମାତ୍ରକେ ପଇସା ନେଉଥିଲା ଏଥିରେ ଲୋକମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କେବେକେବେ ଦହି ଭାତ ଖାଇବାକୁ ଦେଉଥିଲେ ।ଟାଗୋର ଗଙ୍ଗା ହରକର ସହ ପରିଚିତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ବାଲୁ ଲାଲନଙ୍କ ସହ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ ,ତାଙ୍କ ଲୋକଗୀତ ଟାଗୋରଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା। ଲାଲନ ଙ୍କ ଲୋକ ପ୍ରିୟ ଗୀତରେ ଟାଗୋର କାମ କରିଥିଲେ ।୧୮୯୧-୧୮୮୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଗୋରଙ୍କ ସାଧନ ସମୟ ଥିଲା। ଟାଗୋର ଙ୍କ ପତ୍ରିକା ତାଙ୍କୁ କିଛି ଦିନରେ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିଦେଇଥିଲା,ସେହି ସମୟରେ ସେ ଥ୍ରୀ- ଭଲ୍ୟୁମ ଗଳ୍ପଅଧାରୁ ଅଧିକ ଲେଖିଥିଲ,୮୪ଟା ଗଳ୍ପଗୁଚ୍ଛ ଲେଖିଥିଲେ।ଟାଗୋର ବହୁତ ଜାଗା ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।ସେ ଗରିବ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ପାଖରୁ ଦେଖିଥିଲେ।୧୮୯୧-୧୮୯୫ ମଧ୍ୟରେ ବଙ୍ଗଳୀ ଜୀବନ ସମ୍ପର୍କ ବହୁତ ଛୋଟ ଛୋଟ ଗଳ୍ପ ଲେଖିଥିଲେ,ନିଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନ ଉପରେ।

ଶାନ୍ତିନିକେତନ(୧୯୦୧-୧୯୩୨)[ସମ୍ପାଦନା]

୧୯୦୧ରୁ ସେ ସିଲଧା ଛାଡି ଶାନ୍ତିନିକେତନ(ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ) କୁ ଚାଲିଆସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଆଶ୍ରମ ,ପ୍ରାର୍ଥନା ଗୃହ,ବିଦ୍ୟାଳୟ, ପାଠାଗାର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।ସେଠାରେ ସେ ବହୁତ ପ୍ରକାର ଗଛ ଲଗାଇ ସୁନ୍ଦର ବଗିଚା ତିଆରି କରିଥିଲେ।ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ,୨ପିଲାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ୧୯୦୫ ଜାନୁୟାରୀ ୧୯ ରେ ହୋଇଥିଲା।ସେ ମସିକିୟା ପାଉଣା ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତିରୁ ପାଉଥିଲେ ଓ ତ୍ରିପୁରା ରାଜା ମାସକୁ ମାସ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ,ସେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର,ସେ ପୁରୀ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ବଙ୍ଗଳା ଓ ବ୍ୟାକରଣାତ୍ମକ ବହିକୁ ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କାରେ ବିକ୍ରି କରି ଦେଇଥିଲେ। ବଙ୍ଗଳାଓ ଇଂରାଜୀ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଏକ ପଦ୍ଧତି ବାହାର କରିଥିଲେ,ସେ ସମୟରେ ଟାଗୋର ନୈବେଦ୍ୟ(୧୯୦୧)ଓ କ୍ଷେୟ(୧୯୦୬)ରେ ନିଜ ଭାଷାରେ କବିତା ରଚନା କରିଥିଲେ। ୧୯୧୩ ରେ ଟାଗୋର ନବୋଲ ପୁରସ୍କାର ପାଇଲେ ସାହିତ୍ୟିକରେ ଯଉଁଟା କି ସ୍ବଦେଶୀ ଆକଡମୀ ଆଦର୍ଶବାଦ ହିସାବରେ ମୁଖ୍ୟଥିଲା ଏବଂ ପାଶ୍ଚାତ ମାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ରଚିତ ଛୋଟଛୋଟ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ ଗୀତାଞ୍ଜଳି ବହି ରେ୧୯୧୨ରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ୧୯୧୫ ରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦିନରେ ରାଜା ଗେଓରେଗ v ତାଙ୍କୁ knighthood ସମ୍ମାନୀତ କରିବଥିଲେ କିନ୍ତୁ୧୯୧୯ ଜଲିୱନାବାଗ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ପରେ ସେ ସନମ୍ମାନକୁ ଫେରାଇ ଦେଇଥିଲେ ।୧୯୨୧ ରେ ଟାଗୋର ଏବଂ କୃଷି ସମ୍ଭଦ୍ଧିୟ ଅର୍ଥବିତLeonard Elmhirst ତା ନାମ "Institute for Rural Reconstruction", ପରେ ତା ନାମ ଶ୍ରୀନିକେତନ କିମ୍ବା "ସୁଖର ବାସଗୃହ", ସୁରୁଲ,ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ଗୋଟେ ଗାଁ। ଟାଗୋର ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ସହ ସ୍ୱରାଜ ଆନ୍ଦୋଳନ ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ବେଳେବେଳେ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମାନସିକ ଅଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଦୋଷଦଉଥିଲେ, thus ultimately colonial — decline.ସେ ଗାଁ ମାନକଂ ପାଇଁ ମାଗଣାରେ ସେବା ଦେବାପାଇଁ ଦାତାମାନଙ୍କ ଠାରୁ,ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କଠାରୁ ,ଅଧିକାରୀ ମାନଙ୍କ ଠାରୁ ସହାୟତା ମଗୁଥିଲେ,ଗାଁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଲୋଭୀ ମଣିଷ ଠାରୁ ଦୂରରେ ରଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରୁଥିଲେ। ଭାରତର ସମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରେ ଦଳିତମାନେ ନିମ୍ମନତ୍ତର/ଅବହେଳିତ,ଭଗବାନ ଙ୍କ ପୂଜା ସ୍ଥାନ ରେ, ଓ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗ ଦେବା ପାଇଁ ଦଳିତ ମାନଙ୍କୁ ଅନୁମତି ମିଳେନି ,ସେ କେରଳ ର ଗୁରୁବାରୀ ମନ୍ଦିର କୁ ଦଳିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯିବା ଅନୁମତି ପାଇଁ ଅଧିକାରୀ ଙ୍କ ପାଖରେ ସେ ଅନୁରୋଧ/ ଅପିଲ କରିଥିଲେ।

ଶେଷସମୟ(୧୯୩୨-୧୯୪୧)[ସମ୍ପାଦନା]

ରବିନସନ ଓ ଦତ୍ତ ଟାଗୋରଙ୍କ ଜୀବନ ର କାହାଣୀ "peripatetic litterateur"ରେ ଲେଖିଥିଲେ।୧୯୩୪ ମସିହାରେ ବିହାରରେ ବଡ଼ ଧରଣର ଭୂମିକମ୍ପ ହୋଇଥିଲା, ସେଥିରେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ମୃତାହତ ହୋଇଥିଲେ।

ସେ ୫0 ଟା ନୂତନ ଗ୍ରନ୍ଥମାନ ଲେଖିଥିଲେ, ତା ମଧ୍ୟରୁ ଗଳ୍ପ-କବିତା ପୁଷ୍ପଗୁଚ୍ଛ(୧୯୩୨), ଶେଷ ସପ୍ତକ (୧୯୩୫), and ପତ୍ରପୁଟ (୧୯୩୬). ଲେଖିବା ଚାଲୁ ରଖିଥିଲେ ଗଳ୍ପ-ଗୀତ ଏବଂ ନୃତ୍ୟ-ନାଟକ: ଚିତ୍ର (୧୯୧୪), ଶ୍ୟାମା (୧୯୩୯),ଏବଂ ଚଣ୍ଡାଳିକା (୧୯୩୮); ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ: Dui Bon (୧୯୩୩), Malancha (୧୯୩୪), and ଚାରି ଅଧ୍ୟାୟ(୧୯୩୪)।

Clouds come floating into my life, no longer to carry rain or usher storm, but to add color to my sunset sky.                    “                                  ”                              —Verse 292, Stray Birds, 1916.


ସେ ବିଜ୍ଞାନର ପକ୍ରିୟା, ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କର ଵିଵରଣୀ, ସେ ଗଳ୍ପ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ସେ(୧୯୩୭),ତିନ ସଙ୍ଗୀ(୧୯୪୦), ଗଳ୍ପସଳ୍ପ (୧୯୪୧)।ତାଙ୍କର ଶେଷ ପାଞ୍ଚବର୍ଷ ପୁରୁଣା କଷ୍ଟ ଓ ରୋଗ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ୟେ ସବୁ ୧୯୩୭ ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଯେତେବେଳେ ସେ ଚେତା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେ ବହୁସମୟ ଧରି କୋମା ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ,ଯାହା ପାଇଁ ସେ ମୃତର ନିକଟତର ହୋଇଥିଲେ।ସେ ସମୟରେ ଦୀର୍ଘସମୟଧରି ଅତ୍ୟଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ୭ଅଗଷ୍ଟ୧୯୪୧ ରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣକରିଥିଲେ ୮୦ବର୍ଷ ବୟସରେ  ;ସେ ଜୋରାସଙ୍କ ଭବନର ଉପର ମହଲାରେ ସେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ସେ ତାରିଖରେ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୋକ ବ୍ୟକ୍ତ କରାଯାଉଛି।ଏ. କେ. ସେନ, ପ୍ରଥମ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ଙ୍କ ଭାଇ, ୩୦ଜୁଲାଇ୧୯୪୧ସେ ଟାଗୋରଙ୍କ ଠୁ ଆଗୁଆ ହୁକୁମ ପାଇଥିଲେ କି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ପାଇଁ-ତାଙ୍କର ଶେଷ କବିତା।

ସେ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗ, ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଟ/ଧରିତ୍ରୀ ମା ର ଶେଷ ଭଲ ପାଇବା ଚାହୁଁଥିଲେ।ମୁଁ ମୋ ଜନ୍ମଦିନ ମଝିରେ ହଜିଯାଇଛି। ମୁଁ ମୋ ଜୀବନର ଶେଷ ଉପହାର/ଭେଟି ଚାହୁଁଚି, ମୁଁ ଦେଶବାସୀଙ୍କ ଭଲପାଇବା ଓ ଆଶ୍ରୀବାଦ। ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋ ମୁଣି ଖାଲି. ମୁଁ ସବୁ କିଛି ଦେଇ ସାରିଛି ଯାହା ଦରକାର ଥିଲା। ତା ବଦଳରେ ମୁଁ କିଛି ପାଇବାକୁ /ଗ୍ରହଣ ବାକୁ ଚାହୁଁଚି ଯେମିତି କି-ଭଲ ପାଇବା ,କ୍ଷମା ଏହା ମୋ ସହ ମୋ ଶେଷ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ସହ ରହିବ, ଯେତେବେଳେ କି ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ଡଙ୍ଗାରେ ଧରା ପୃଷ୍ଟ ରୁ ବିଦାୟ ନଉଥିବୀ।

ଯାତ୍ରା[ସମ୍ପାଦନା]

Our passions and desires are unruly, but our character subdues these elements into a harmonious whole. Does something similar to this happen in the physical world? Are the elements rebellious, dynamic with individual impulse? And is there a principle in the physical world which dominates them and puts them into an orderly organization?                    “                                 ”                                — Interviewed by Einstein, 14 April 1930.

କାମ[ସମ୍ପାଦନା]

ଗୀତ[ସମ୍ପାଦନା]

ଚିତ୍ରକଳା[ସମ୍ପାଦନା]

ନାଟ୍ୟଶାଳ[ସମ୍ପାଦନା]

[I]n days long gone by [...] I can see [...] the King's postman coming down the hillside alone, a lantern in his left hand and on his back a bag of letters climbing down for ever so long, for days and nights, and where at the foot of the mountain the waterfall becomes a stream he takes to the footpath on the bank and walks on through the rye; then comes the sugarcane field and he disappears into the narrow lane cutting through the tall stems of sugarcanes; then he reaches the open meadow where the cricket chirps and where there is not a single man to be seen, only the snipe wagging their tails and poking at the mud with their bills. I can feel him coming nearer and nearer and my heart becomes glad.                    "                                 "                                -Amal in The Post Office, 1914.

ଉପନ୍ୟାସ[ସମ୍ପାଦନା]

ଗଳ୍ପ[ସମ୍ପାଦନା]

କବିତା[ସମ୍ପାଦନା]

The time that my journey takes is long and the way of it long.  I came out on the chariot of the first gleam of light, and pursued my voyage through the wildernesses of worlds leaving my track on many a star and planet.      It is the most distant course that comes nearest to thyself, and that training is the most intricate which leads to the utter simplicity of a tune.    The traveller has to knock at every alien door to come to his own, and one has to wander through all the outer worlds to reach the innermost shrine at the end.                            My eyes strayed far and wide before I shut them and said 'Here art thou!'                     The question and the cry 'Oh, where?'                        melt into tears of a thousand streams and deluge the world with the flood of the assurance 'I am!'                “                                ”                                — Song XII, Gitanjali, 1913.


ଗୀତାଞ୍ଜଳି ର VII ଗୀତ:

আমার এ গান ছেড়েছে তার সকল অলংকার তোমার কাছে রাখে নি আর সাজের অহংকার। অলংকার যে মাঝে প'ড়ে মিলনেতে আড়াল করে, তোমার কথা ঢাকে যে তার মুখর ঝংকার।

তোমার কাছে খাটে না মোর কবির গরব করা- মহাকবি, তোমার পায়ে দিতে চাই যে ধরা। জীবন লয়ে যতন করি যদি সরল বাঁশি গড়ি, আপন সুরে দিবে ভরি সকল ছিদ্র তার।

"Klanti" (ক্লান্তি; "Weariness"): ক্লান্তি আমার ক্ষমা করো প্রভু, পথে যদি পিছিয়ে পড়ি কভু॥

এই-যে হিয়া থরোথরো কাঁপে আজি এমনতরো এই বেদনা ক্ষমা করো, ক্ষমা করো, ক্ষমা করো প্রভু॥

এই দীনতা ক্ষমা করো প্রভু,

পিছন-পানে তাকাই যদি কভু।

দিনের তাপে রৌদ্রজ্বালায় শুকায় মালা পূজার থালায়, সেই ম্লানতা ক্ষমা করো, ক্ষমা করো, ক্ষমা করো প্রভু॥

ରାଜନୀତି[ସମ୍ପାଦନା]

ଟାଗୋର ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିଲେଓ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟବାଦକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିଲେ,ଏ ସବୁ ମତପ୍ରକଟ କରିବା ପାଇଁ ସେ ମନସ୍ଥ କରିଥିଲେ,ତାହା ସେ twentiesରେ ରଚିତ କରିଥିଲେ।ପ୍ରମାଣ ଅବଗତ କରାଇଥିଲେ ଯେତେବେଳେ ହିନ୍ଦୁ-ଜର୍ମାନୀ ଷଡଯନ୍ତ୍ର ର ଅବଗତ କରିବା ପାଇଁ ବିଚାର କରିବ ପାଇଁ ସେ ଚିଠି ଲେଖିଥିଲେ,ସେ ଜାପାନର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀTerauchi Masatake ଓ ପୂର୍ବ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀŌkuma Shigenobuଙ୍କ ଠୁ ସାହାଯ୍ୟ ମାଗିଥିଲେ।

 So I repeat we never can have a true view of man unless we have a love for him. Civilisation must be judged and prized, not by the amount of power it has developed, but by how much it has evolved and given expression to, by its laws and institutions, the love of humanity.,                    "                                "                                 -Sādhanā: The Realisation of Life, 1916.

ପଦମଯ୍ୟଦାର ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ[ସମ୍ପାଦନା]

ଶାନ୍ତିନିକେତନ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ଭାରତୀ[ସମ୍ପାଦନା]

Who are you, reader, reading my poems a hundred years hence?     I cannot send you one single flower from this wealth of the spring, one single streak of gold from yonder clouds.           Open your doors and look abroad. From your blossoming garden gather fragrant memories of the vanished flowers of an hundred years before.                   In the joy of your heart may you feel the living joy that sang one spring morning, sending its glad voice across an hundred years.   “                                 ”                              —The Gardener, 1915.


ନୋବଲପୁରସ୍କାରର ଚୋର[ସମ୍ପାଦନା]

ଧକ୍କା ଓ ଇଚ୍ଛାପତ୍ର[ସମ୍ପାଦନା]

ଆଧାର[ସମ୍ପାଦନା]

ଅଧିକ ତଥ୍ୟ[ସମ୍ପାଦନା]

Analyses

Audiobooks

Talks

Texts