ରାଉତ (Rawat) ମଧ୍ୟ ଭାରତର ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ପଶୁପାଳକ ସମୁଦାୟ-ନାମ। ଐତିହାସିକ ନୃତତ୍ତ୍ୱ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ବିଶେଷକରି ଛତିଶଗଡ଼ର ରାଉତମାନଙ୍କୁ ଅହିର (Ahīr) ସମୁଦାୟ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ କରାଯାଇଛି। R. V. Russellଙ୍କ The Tribes and Castes of the Central Provinces of India (୧୯୧୬) ରେ ଛତିଶଗଡ଼ର ରାଉତମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ।[ ୧]
Russellଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁସାରେ ଛତିଶଗଡ଼ର ରାଉତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଝରିଆ (Jharia), କୋସରିଆ (Kosaria) ଓ କନୌଜିଆ (Kanaujia) ଭଳି ବିଭାଗର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ।[ ୨]
Russellଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ଝରିଆ ଓ କୋସରିଆ ରାଉତମାନଙ୍କୁ ଛତିଶଗଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର ପୁରାତନତମ ବସତିକାରୀ (oldest settlers of the region) ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।[ ୨]
ଝରିଆ (Jharia) ଛତିଶଗଡ଼ର ରାଉତ ସମୁଦାୟର ଏକ ପୁରାତନ ବିଭାଗ ଭାବେ Russellଙ୍କ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ତାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ଝରିଆ ଓ କୋସରିଆ ରାଉତମାନଙ୍କୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ପୁରାତନତମ ବସତିକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା କରାଯାଇଛି।[ ୨]
Russell ଛତିଶଗଡ଼ର ରାଉତମାନଙ୍କୁ ଅହିର ସମୁଦାୟ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ କରିଛନ୍ତି।[ ୨]
କୋସରିଆ (Kosaria) ମଧ୍ୟ ଛତିଶଗଡ଼ର ରାଉତମାନଙ୍କ ଏକ ବିଭାଗ ଭାବେ Russellଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଝରିଆମାନଙ୍କ ସହିତ କୋସରିଆମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଛତିଶଗଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର ପୁରାତନତମ ବସତିକାରୀ (oldest settlers) ବୋଲି Russellଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।[ ୨]
ମଗଧା (Magadha) ଛତିଶଗଡ଼ର ଅହିର ବା ରାଉତର ଏକ ଉପଜାତି ଭାବେ Russellଙ୍କ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।[ ୩]
Russellଙ୍କ ମୂଳ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ଲେଖାଯାଇଛି:
“Magadha.—A subcaste of Ahīr or Rāwat in Chhattīsgarh, who ask for food from others and do not cook for themselves.”
— R. V. Russell, The Tribes and Castes of the Central Provinces of India , 1916
ଅର୍ଥାତ୍, Russellଙ୍କ ଲିପିବଦ୍ଧ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁସାରେ ମଗଧା ଉପଜାତିର ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ ମାଗି ନେଉଥିଲେ ଏବଂ ନିଜ ପାଇଁ ନିଜେ ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧୁନଥିଲେ। [ ୪]
ଏହା ୧୯୧୬ ମସିହାର ଏକ ethnographic ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ସେହି ସମୟର ମଗଧା ରାଉତ/ଅହିର ସମୁଦାୟ ସମ୍ପର୍କରେ Russellଙ୍କ ଲିପିବଦ୍ଧ ମତ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ।
Russellଙ୍କ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଛତିଶଗଡ଼ର ରାଉତମାନଙ୍କୁ ଅହିର ସମୁଦାୟ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ କରାଯାଇଛି।[ ୨]
ରାଉତ ସମୁଦାୟର ପାରମ୍ପରିକ ଜୀବିକା ପଶୁପାଳନ, ବିଶେଷତଃ ଗୋପାଳନ ଓ କ୍ଷୀର ସମ୍ପର୍କିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଐତିହାସିକ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ଗୋପାଳ, ଗଉଡ଼/ଗୌଡ଼ ଓ ଗୋଆଳା ଭଳି ନାମରେ ପରିଚିତ ପଶୁପାଳକ ସମୁଦାୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଅହିର ଓ ରାଉତ ସମୁଦାୟର ଐତିହାସିକ ସମ୍ପର୍କ ବିଷୟରେ ଅଞ୍ଚଳଭିତ୍ତିକ ଗେଜେଟିଅର ଓ ଜାତି-ନୃତତ୍ତ୍ୱ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଆଲୋଚନା ମିଳେ। ତେବେ ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକେ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଧରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ରାଉତମାନଙ୍କ ପାରମ୍ପରିକ ଜୀବିକା ମୁଖ୍ୟତଃ ପଶୁପାଳନ ଓ ଗୋପାଳନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ଥିଲା। ଏଥିରେ ଗାଈ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁ ପାଳନ, କ୍ଷୀର ଓ କ୍ଷୀରଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ କୃଷି ସହାୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା।
Russell, R. V. (1916). The Tribes and Castes of the Central Provinces of India . Vol. I. London: Macmillan and Co. Russell, R. V. (1916). The Tribes and Castes of the Central Provinces of India . Vol. II. London: Macmillan and Co. Odisha District Gazetteers
ପୁରୁଣା Census Reports ଓ ଅଞ୍ଚଳଭିତ୍ତିକ ethnographic records
ଏହି ଲେଖାରେ ଝରିଆ, କୋସରିଆ ଓ ମଗଧା ସମ୍ପର୍କରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଐତିହାସିକ ethnographic ସ୍ରୋତ ଆଧାରିତ। ବିଶେଷକରି “oldest settlers” ଓ ମଗଧାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଥା Russellଙ୍କ ୧୯୧୬ ମସିହାର ବର୍ଣ୍ଣନା; ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧୁନିକ ସମୁଦାୟର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଯୋଜ୍ୟ ବୋଲି ଧରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
