ଜୀବସାର କ

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ରୁ
ସିଧାସଳଖ ଯିବେ ଦିଗବାରେଣିକୁ, ଖୋଜିବେ
ଜୀବସାର କ
All-trans-Retinol2.svg
Retinol 3D ball.png
ରେଟିନୋଲର ରାସାୟନିକ ସଂରଚନା
Clinical data
Trade names Aquasola
AHFS/Drugs.com monograph
ATC code
Identifiers
CAS Number
PubChem CID
DrugBank
ChemSpider
KEGG
ChEBI
ChEMBL
NIAID ChemDB
ECHA InfoCard 100.031.195
Chemical and physical data
Formula C20H30O
Molar mass 286.4516 g/mol
3D model (Jmol)
 NYesY (what is this?)  (verify)

ଜୀବସାର 'କ' (ଇଂରାଜୀ: Vitamin A: ଭିଟାମିନ ଏ) ଆକ୍ଷିରେ ଥିବା ରେଟିନା ନିମନ୍ତେ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ ପୋଷକ ଅଟେ । ଏହା ଉଭୟ କମ୍ ଆଲୋକରେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଚିହ୍ନିବା(ରଙ୍ଗ ଚିହ୍ନିବା) ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଅଟେ ।
ଜୀବ ଶରୀରରୁ ଜାତ ଖାଦ୍ୟରେ ଜୀବସାର 'କ' , ଇଷ୍ଟର ଅବସ୍ଥାରେ ମିଳେ ; ଯାହାକି ପରେ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତରେ (small intestine) ରେଟିନୋଲରେ ବଦଳିଯାଏ । ରେଟିନୋଲ (Retinol) ରାସାୟନିକ ସଂରଚନା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ସୁରାସାର (Alcohol) ଅଟେ । ଏହି ରେଟିନୋଲ ଶରୀରରେ ସଞ୍ଚୟ ଅବସ୍ଥା ଅଟେ , ଯାହାକି ପରେ ଆ‌ଲ‌୍‌ଡିହା‌ଇ‌ଡ‌୍ ଅବସ୍ଥାକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ : ରେଟିନାଲ
ସାଧାରଣତଃ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥରେ ଜୀବସାର 'କ' ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅବସ୍ଥାରେ ମିଳେ :

  • ରେଟିନୋଲ , ଭିଟାମିନ-ଏର ଏକ ଅବସ୍ଥା ଯାହାକି ପ୍ରାଣୀ ଶରୀରରୁ ଜାତ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥରୁ ମିଳିଥାଏ ।
  • କାରୋଟୀନ ଗୁଡିକ ଯେପରିକି , ଆଲଫା କରୋଟିନ , ବିଟା କରୋଟିନ , ଗାମା କରୋଟିନ ଓ xanthophyll beta-cryptoxanthin ହିଁ ଭିଟାମିନର ଅବସ୍ଥା ରୂପେ ଶାକାହାରୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ଦେଖାଯାଏ । ପ୍ରକୃତରେ ମାଂସାହାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି କାରୋଟିନକୁ ରେଟିନାଲରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାରେ ଦୁର୍ବଳ ଅଟନ୍ତି ।

ଇତିହାସ[ସମ୍ପାଦନା]

୧୯୦୬ରେ ଏହି ଜୀବସାର 'କ' ଆବିଷ୍କାର କରଯାଇଥିଲା । ପୃଷ୍ଟିସାର , ସ୍ନେହସାରଶ୍ଵେତସାର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାଦାନ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା ଗୋରୁଗାଇମାନଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ । ୧୯୧୭ରେ ଏହି ଉପାଦାନ ସବୁ ସ୍ଵାଧୀନ ଭାବେ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ : ଏଲମର ମ୍ୟାକ କୋଲୁମ (Elmer McCollum ) ୱି‌ସ୍‌କୋ‌ନ୍‌ସି‌ନ୍-ମାଡିସନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଓ ଲାଫାୟେତ୍ତେ ମେଣ୍ଡେଲ (Lafayette Mendel) , ଥୋମାସ ବର ଓସବୋର୍ଣ୍ଣ (Thomas Burr Osborne) ୟେଲ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟରେ । David Adriaan van Dorp ଓ Jozef Ferdinand Arens ନାମକ ଦୁଇଜଣ ଡଚ ରସାୟନବିତ୍.ଏହାକୁ ପ୍ରଥମେ କୃତ୍ରିମ ଭାବେ ବନେଇ ଥିଲେ ।

ଦୈନିକ ଆବଶ୍ୟକତା[ସମ୍ପାଦନା]

ଜୀବସାର 'କ'ର ଦୈନିକ ଆବଶ୍ୟକତା[୧]
ଅଧିକ ଦେଖନ୍ତୁ: କେତେ ଆହାର ନେବା ଉଚିତ? (ଇଂରାଜୀ)

ଜୀବନର ଅବସ୍ଥା ଦୈନିକ ଆହାର
(Adequate intakes)

μg/day

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ସୀମା

μg/day

ଶିଶୁ

୦–୬ ମାସ
୭–୧୨ ମାସ


୪୦୦*
୫୦୦*

୬୦୦
୬୦୦
ବାଳୁତ

୧–୩ ବର୍ଷ
୪–୮ ବର୍ଷ


୩୦୦
୪୦୦

୬୦୦
୯୦୦
ପୁରୁଷ

୯–୧୩ ବର୍ଷ
୧୪–୧୮ ବର୍ଷ
୧୯ – >୭୦ ବର୍ଷ


୬୦୦
୯୦୦
୯୦୦

୧୭୦୦
୨୮୦୦
୩୦୦୦
ସ୍ତ୍ରୀ

୯–୧୩ ବର୍ଷ
୧୪–୧୮ ବର୍ଷ
୧୯ – >୭୦ ବର୍ଷ


୬୦୦
୭୦୦
୭୦୦

୧୭୦୦
୨୮୦୦
୩୦୦୦
ଗର୍ଭାବସ୍ଥା

<୧୯ ବର୍ଷ
୧୯ – >୫୦ ବର୍ଷ


୭୫୦
୭୭୦

୨୮୦୦
୩୦୦୦
ସ୍ତନ୍ୟପାନ

<୧୯ ବର୍ଷ
୧୯ – >୫୦ ବର୍ଷ


୧୨୦୦
୧୩୦୦

୨୮୦୦
୩୦୦୦

ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସ[ସମ୍ପାଦନା]

ସାଧାରଣତଃ ଜୀବସାର କ ଅନେକ ଗୁଡିଏ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥରୁ ମିଳିଥାଏ:

  • ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଯକୃତ (ଗୋମାଂସ, ଘୁଷୁରି ମାଂସ, କୁକୁଡା ମାଂସ, ଟର୍କୀ, ମାଛ) (୬୫୦୦ μg ୭୨୨%) ଓ କଡ଼ ମାଛର ଯକୃତରୁ ବାହାରୁଥିବା ତୈଳ ।
  • dandelion greens (୫୫୮୮ IU ୧୧୨%)[୨]
  • ଗାଜର (୮୩୫ μg ୯୩%)
  • broccoli ପତ୍ର (୮୦୦ μg ୮୯%) – USDA database ଅନୁଯାୟୀ broccoli floretsରେ ଏହାର ପରିମାଣ ବହୁତ କମ । [୩]
  • କନ୍ଦମୂଳ (709 μg 79%)
  • ଲହୁଣୀ (684 μg 76%)
  • ବନ୍ଧାକୋବି (681 μg 76%)
  • ଖଡା ଶାଗ (୪୬୯ μg ୫୨%)
  • କଖାରୁ (୪୦୦ μg ୪୧%)
  • collard greens (333 μg 37%)
  • Cheddar cheese (265 μg 29%)
  • ତରଭୁଜ (169 μg 19%)
  • ଅଣ୍ଡା (୧୪୦ μg ୧୬%)
  • apricot (୯୬ μg ୧୧%)
  • ଅମୃତ ଭଣ୍ଡା (୫୫ μg ୬%)
  • ଆମ୍ବ (୩୮ μg ୪%)
  • ମଟର ଚଣା (୩୮ μg ୪%)
  • broccoli (୩୧ μg ୩%)
  • କ୍ଷୀର (୨୮ μg ୩%)

ବି.ଦ୍ର : ଏହି ତଥ୍ୟ ସବୁ USDA databaseରୁ ନିଆଯାଇଛି ଏବଂ ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତଥ୍ୟ ହେଉଛି, ୧୦୦ ଗ୍ରାମ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରତି retinol activity equivalences (RAEs)ଓ ବୟସ୍କ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଦୈନିକ ଆହାର ଆବଶ୍ୟକତାର ପ୍ରତିଶତ ମୂଲ୍ୟ ।

ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା[ସମ୍ପାଦନା]

ଅଭାବ ଜନିତ ରୋଗ[ସମ୍ପାଦନା]

ଆଧିକ୍ୟ ଜନିତ ରୋଗ[ସମ୍ପାଦନା]

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ[ସମ୍ପାଦନା]

ଆଧାର[ସମ୍ପାଦନା]

  1. ଦୈନିକ ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା: ଭିଟାମିନ
  2. Dandelion greens, raw. NutritionData.Self.com.
  3. The RAE value in the USDA data for broccoli leaves is similar to the IU value for broccoli florets, which implies that the leaves have about 20 times as much beta-carotene.

ଅଧିକ ପଢନ୍ତୁ[ସମ୍ପାଦନା]

ବାହାର ଲିଙ୍କ[ସମ୍ପାଦନା]