କୋକେନ

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ରୁ
Jump to navigation Jump to search
କୋକେନ (INN)
Kokain - Cocaine.svg
Cocaine-from-xtal-1983-3D-balls.png
Clinical data
AHFS/Drugs.com Micromedex Detailed Consumer Information
Pregnancy
category
  • US: C (Risk not ruled out)
Dependence
liability
Physical: Yes[୧][୨]
Psychological: High[୨]
Addiction
liability
High[୩]
Routes of
administration
Topical, oral, insufflation, intravenous
ATC code
Legal status
Legal status
Pharmacokinetic data
Bioavailability Oral: 33%[୪]
Insufflated: 60[୫]–80%[୬]
Nasal spray: 25[୭]–43%[୪]
Metabolism Hepatic CYP3A4
Onset of action Seconds to minutes[୮]
Biological half-life 1 hour
Duration of action 5 to 90 minutes[୮]
Excretion Kidney
Identifiers
Synonyms Benzoylmethylecgonine
Coke
CAS Number
PubChem CID
IUPHAR/BPS
DrugBank
ChemSpider
UNII
KEGG
ChEBI
ChEMBL
PDB ligand
ECHA InfoCard 100.000.030
Chemical and physical data
Formula C17H21NO4
Molar mass 303.353 g/mol
3D model (Jmol)
Melting point ୯୮ °C (୨୦୮ °F)
Boiling point ୧୮୭ °C (୩୬୯ °F)
Solubility in water HCl: 1800–2500 mg/mL (20 °C)
 NYesY (what is this?)  (verify)

କୋକେନ, ବା ବେଞ୍ଜୋଏଲମିଥାଇଲେକଗୋନିନ ବା କୋକ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Cocaine, ବା benzoylmethylecgonine ବା coke, ଏକ ତୀବ୍ର ଉତ୍ତେଜକ ଯାହା ଆମୋଦଦାୟକ ଔଷଧ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । [୯] ଦେହ ମଧ୍ୟକୁ ଏହା ଶୁଙ୍ଘିବା ଦ୍ଵାରା, ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ବା ଶିରାରେ ଇଞ୍ଜେକସନ ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହି ଔଷଧ ପ୍ରବେଶ କରେଇଦିଆଯାଏ ଅବାସ୍ତବତା, ତୀବ୍ର ସୁଖ ଅନୁଭବ ବା ଉତ୍ତେଜନା ଇତ୍ୟାଦି ମାନସିକ ପ୍ରଭାବ ଅନୁଭୁତ ହୁଏ । ଏହି ଔଷଧ ନେଲେ ଦ୍ରୁତ ହୃତ ସ୍ପନ୍ଦନ, ଝାଳ ନିଷ୍କାସନ ଓ ବଡ ଆଖି ପୁଅ ଇତ୍ୟାଦି ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ । [୮] ଅତ୍ୟଧିକ ମାତ୍ରାରେ ନେଲେ ଦେହ ଉତ୍ତାପ ବୃଦ୍ଧି, ଓ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ହୁଏ । [୧୦] ଏହା ବ୍ୟବହାର କରିବାର କିଛି ସେକେଣ୍ଡରୁ କିଛି ମିନିଟ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ୫ରୁ ୯୦ ମିନିଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ । [୮] ଏହାର ଡାକ୍ତରୀ ବ୍ୟବହାର ବହୁତ ଅଳ୍ପ ଅଛି; ଦେହର ସ୍ଥାନୀୟ ଅପରେସନ ସମୟରେ କାଲୁଆ କରିବା ଓ ନାକ ଅପରେସନ ସମୟରେ ରକ୍ତସ୍ରାବ କମ କରିବା । [୧୧]

ମସ୍ତିସ୍କର ମେସୋଲିମ୍ବିକ ପାଥୱେ ସ୍ଥାନରେ କୋକେନ ଏକ ନିଶା ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବେ କାମ କରେ । ଅଳ୍ପ ବ୍ୟବହାର ପରେ ଲୋକ କୋକେନ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହେବା ସଙ୍କଟ ଜାତ ହୁଏ । [୯] ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଷ୍ଟ୍ରୋକ, ହୃଦଘାତ, ରକ୍ତ ସଂକ୍ରମଣହୃଦ୍‌ପାତ ରୋଗ ସଙ୍କଟ ଜାତ ହୁଏ ଓ ଏହାର ଧୂମ୍ରପାନ କଲେ ଫୁସଫୁସ ରୋଗ ହୁଏ । [୯][୧୨] ରାସ୍ତା କଡରେ ବିକ୍ରି ହେଉଥିବା କୋକେନରେ ଲୋକାଲ ଆନେସଥେଟିକ, କର୍ନଷ୍ଟାର୍ଚ, କୁଇନାଇନ କିମ୍ବା ସୁଗର ମିଶ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ବିଷାକ୍ତ ହେବା ସମ୍ଭାବନା ରହେ [୧୩] ବାରମ୍ବାର ଏହା ଗ୍ରହଣ କଲେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭୁତି ଶକ୍ତି କମିଯାଏ ଓ ଅଧିକ ଥକ୍କା ଲାଗେ । [୯]

ସେରୋଟୋନିନ–ନରଏପିନେଫ୍ରିନ–ଡୋପାମିନ ରିଅପଟେକ ଇନହିବିଟର ଭାବରେ କୋକେନ କାମ କରେ । ଏହା ଫଳରେ ସେହି ତିନି ନିଉରୋଟ୍ରାନ୍ସମିଟର ସାନ୍ଦ୍ରତା ବଢିଯାଏ । [୯] ଏହା ବ୍ଲଡ଼-ବ୍ରେନ ବାରିଅର ଅତିକ୍ରମ କରେ ଓ ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇପାରେ ।[୧୪][୧୫] ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାରେ କୋକା ଗଛର ପତ୍ରରୁ କୋକେନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । [୮] ସନ ୨୦୧୩ରେ ୪୧୯ କିଲୋ ଆଇନଗତ କୋକେନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା । [୧୬] ଆକଳନରେ ଦେଖାଯାଇଛି ପ୍ରତିବର୍ଷ ବେଆଇନ ମାର୍କେଟରେ ୧୦୦ରୁ ୫୦୦ ବିଲିଅନ ୟୁଏସ ଡଲାରର କାରବାର ହୁଏ । ସାଧାରଣ କୋକେନ ପରିସ୍କାର କରି କ୍ରାକ କୋକେନ ତିଆରି ହୁଏ । [୯]

ପୃଥିବୀରେ ଗଞ୍ଜେଇ ପରେ ସର୍ବାଧିକ ବେଆଇନ ଡ୍ରଗ କୋକେନ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । [୧୭] ପ୍ରତି ବର୍ଷ ୧୪ରୁ ୨୧ ନିୟୁତ ଲୋକ ଏହା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ଉତ୍ତର ଆମେରିକାରେ ଏହା ସର୍ବାଧିକ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ଓ ତା ପଛକୁ ୟୁରୋପ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ବିକଶିତ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ୧ରୁ ୩ % ଲୋକ ଜୀବନରେ କେତେବେଳେ ହେଲେ ଥରେ ଏହା ବ୍ୟବହାର କରିଥାଆନ୍ତି । [୯] ସନ ୧୯୯୦ରେ କୋକେନ ଯୋଗୁ ୨୪୦୦ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା ବେଳେ ୨୦୧୩ରେ ଏହା ବଢିଯାଇ ୪୩୦୦ ହୋଇଥିଲା । [୧୮] ଆଦିମ କାଳରୁ ପେରୁର ଲୋକମାନେ କୋକା ଗଛର ପତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । [୧୩] ସନ ୧୮୬୦ରେ ପ୍ରଥମେ ପତ୍ରରୁ କୋକେନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା । [୯] ସନ ୧୯୬୧ରୁ ସିଙ୍ଗଲ କନଭେନସନ ଅନ ନାରକୋଟିକ ଡ୍ରଗ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଛନ୍ତି; କୋକେନର ଆମୋଦ ବ୍ୟବହାରକୁ କାନୁନୀ ଅପରାଧ ଭାବେ ନିଆଯାଉ ।[୧୯]

ଆଧାର[ସମ୍ପାଦନା]

  1. Freye, Enno (୨୦୦୯). Pharmacology and abuse of cocaine, amphetamines, ecstasy and related designer drugs a comprehensive review on their mode of action, treatment of abuse and intoxication (Online-Ausg. ed.). Dordrecht: Springer. p. ୬୩. ISBN ୯୭୮୯୦୪୮୧୨୪୪୮୦. 
  2. ୨.୦ ୨.୧ Hamid Ghodse (୨୦୧୦). Ghodse's Drugs and Addictive Behaviour: A Guide to Treatment (୪ ed.). Cambridge University Press. p. ୯୧. ISBN ୯୭୮୧୧୩୯୪୮୫୬୭୮. 
  3. Introduction to Pharmacology Third Edition. Abingdon: CRC Press. ୨୦୦୭. pp. ୨୨୨–୨୨୩. ISBN ୯୭୮୧୪୨୦୦୪୭୪୨୪. 
  4. ୪.୦ ୪.୧ Fattinger K, Benowitz NL, Jones RT, Verotta D (2000). "Nasal mucosal versus gastrointestinal absorption of nasally administered cocaine". Eur. J. Clin. Pharmacol. 56 (4): 305–10. PMID 10954344. doi:10.1007/s002280000147. 
  5. Barnett G, Hawks R, Resnick R (1981). "Cocaine pharmacokinetics in humans". J Ethnopharmacol 3 (2–3): 353–66. PMID 7242115. doi:10.1016/0378-8741(81)90063-5. 
  6. Jeffcoat AR, Perez-Reyes M, Hill JM, Sadler BM, Cook CE (1989). "Cocaine disposition in humans after intravenous injection, nasal insufflation (snorting), or smoking". Drug Metab. Dispos. 17 (2): 153–9. PMID 2565204. 
  7. Wilkinson P, Van Dyke C, Jatlow P, Barash P, Byck R (1980). "Intranasal and oral cocaine kinetics". Clin. Pharmacol. Ther. 27 (3): 386–94. PMID 7357795. doi:10.1038/clpt.1980.52. 
  8. ୮.୦ ୮.୧ ୮.୨ ୮.୩ ୮.୪ Zimmerman, JL (October 2012). "Cocaine intoxication.". Critical care clinics 28 (4): 517–26. PMID 22998988. 
  9. ୯.୦ ୯.୧ ୯.୨ ୯.୩ ୯.୪ ୯.୫ ୯.୬ ୯.୭ Pomara, C; Cassano, T; D'Errico, S; Bello, S; Romano, AD; Riezzo, I; Serviddio, G (2012). "Data available on the extent of cocaine use and dependence: biochemistry, pharmacologic effects and global burden of disease of cocaine abusers.". Current medicinal chemistry 19 (33): 5647–57. PMID 22856655. 
  10. Connors, NJ; Hoffman, RS (November 2013). "Experimental treatments for cocaine toxicity: a difficult transition to the bedside.". The Journal of pharmacology and experimental therapeutics 347 (2): 251–7. PMID 23978563. 
  11. Harper, SJ; Jones, NS (October 2006). "Cocaine: what role does it have in current ENT practice? A review of the current literature.". The Journal of laryngology and otology 120 (10): 808–11. PMID 16848922. 
  12. Sordo, L; Indave, BI; Barrio, G; Degenhardt, L; de la Fuente, L; Bravo, MJ (1 September 2014). "Cocaine use and risk of stroke: a systematic review.". Drug and alcohol dependence 142: 1–13. PMID 25066468. 
  13. ୧୩.୦ ୧୩.୧ Goldstein, RA; DesLauriers, C; Burda, AM (January 2009). "Cocaine: history, social implications, and toxicity—a review.". Disease-a-month : DM 55 (1): 6–38. PMID 19081448. 
  14. Sharma, HS; Muresanu, D; Sharma, A; Patnaik, R (2009). "Cocaine-induced breakdown of the blood–brain barrier and neurotoxicity". International Review of Neurobiology. International Review of Neurobiology 88: 297–334. ISBN 978-0-12-374504-0. PMID 19897082. doi:10.1016/S0074-7742(09)88011-2. 
  15. Karch, Steven B. (୨୦୦୯). Karch's pathology of drug abuse (୪ ed.). Boca Raton: CRC Press. p. ୭୦. ISBN ୯୭୮୦୮୪୯୩୭୮୮୧୨. 
  16. Narcotic Drugs ୨୦୧୪ (pdf). INTERNATIONAL NARCOTICS CONTROL BOARD. ୨୦୧୫. p. ୨୧. ISBN ୯୭୮୯୨୧୦୪୮୧୫୭୧. 
  17. Karila, L; Zarmdini, R; Petit, A; Lafaye, G; Lowenstein, W; Reynaud, M (January 2014). "[Cocaine addiction: current data for the clinician].". Presse medicale (Paris, France : 1983) 43 (1): 9–17. PMID 23727012. 
  18. GBD 2013 Mortality and Causes of Death, Collaborators (17 December 2014). "Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013.". Lancet. PMID 25530442. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. 
  19. Room, R; Reuter, P (7 January 2012). "How well do international drug conventions protect public health?". Lancet 379 (9810): 84–91. PMID 22225673.