ଓଡ଼ିଆ ଗହଣା

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ରୁ
Jump to navigation Jump to search

ଓଡ଼ିଶା ପୁରାତନ କାଳରେ କଳା, ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରକସି କାମରେ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାର ନରନାରୀ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅଳଙ୍କାରଦ୍ୱାରା ନିଜର ଅଙ୍ଗ ସଜ୍ଜା କରୁଥିଲେ ।

ବିଷୟସୂଚୀ

ଇତିହାସ[ସମ୍ପାଦନା]

ଓଡ଼ିଶାରେ ପୁରା କାଳରୁ ମନ୍ଦିର ଗାହରେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କରେ ନାନାଦି ଗହଣା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ମାରିଚୀଙ୍କର ଅନେକ ମୂର୍ତ୍ତି ରତ୍ନଗିରି ଆଦି ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆବିଷ୍କାର କରାଯାଇଛି । ସାଧନାସାଧନାମାଳାରେ ଏହି ପ୍ରକାର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଓଡ଼ିଆଣ-ମାରିଚୀ ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି ।[୧] ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ମୁକୁଟସମୂହ ରାଜରାଜୁଡ଼ାଙ୍କ ଦେଇ ପିନ୍ଧା ଯାଉଥିଲା । ଯାଜପୁରଠାରେ ରାଣୀ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେଇ ପିନ୍ଧାଯାଉଥିବା ମୁକୁଟ ସବୁଠୁ ଅଧିକ ଦାମର ଥିଲା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । କୁଣ୍ଡଳନୋଳି ଆଦି ଅଳଙ୍କାର ଉଭୟ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କ ଦେଇ ପିନ୍ଧାଯାଇଥାଏ ।[୨] ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଭିନ୍ନ ରକମର ଅଳଙ୍କାର ତିଆରି ହୁଏ । କଟକରେ ତାରକସି କାମରେ ତିଆରି ଅଳଙ୍କାର ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ।

ନାରୀମାନଙ୍କ ଗହଣା[ସମ୍ପାଦନା]

ଥିଲାବାଲା ଘରର ନାରୀମାନେ ସୁନା ଗହଣା ପିନ୍ଧୁଥିଲାବେଳେ, ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଗରିବ ଘରର ନାରୀମାନେ ରୂପାର ଗହଣା ନାଉଥିଲେ। ରାଜା ଓ ଜମିଦାର ଘରର ନାରୀମାନେ ହୀରା, ନୀଳା, ମୋତି, ମାଣିକ୍ୟାଦି ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ଖଚିତ ଗହଣା ପିନ୍ଧୁଥିଲେ। ସେମିତି ଗରିବ ପରିବାରର ନାରୀମାନେ କାଇଁଚ ଫଳ, ଶଙ୍ଖ, ସିପ ଓ ରଙ୍ଗୀନ ପଥରର ଗହଣା ନାଇ ନିଜକୁ ସଜଉଥିଲେ।

ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଗହଣା[ସମ୍ପାଦନା]

ପୁରାକାଳରେ ଓଡ଼ିଆ ପୁରୁଷମାନେ ନିଜ ଦେହକୁ ସଜେଇବାରେ ପଛଉ ନଥିଲେ। ମୁଣ୍ଡରେ ଲମ୍ବା ଚୂଳ ରଖି ତାକୁ ଚଉଁରି କାଠିରେ ବାନ୍ଧି ବେଣୀ କରୁଥିଲେ ଓ ଆପାଦମସ୍ତକ ନାନାଦି ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏମିତି ଅଙ୍ଗ ସଜ୍ଜା କେତେକାଂଶରେ ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ସମାନ ଥିଲା। ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ନାନାଦି ଅଳଂକାରର ପ୍ରୟୋଗ କରୁଥିଲେ।

ତଳେ ଓଡ଼ିଶାର କେତୋଟି ପାରମ୍ପାରିକ ଗହଣାର ନାମ ଦିଆ ଯାଇଛି।

ଗୋଡ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଗହଣା[ସମ୍ପାଦନା]

ନାରୀମାନଙ୍କର[ସମ୍ପାଦନା]

ଗୋଡ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ପିନ୍ଧା ଯାଉଥିବା ମୁଦିଗୁଡ଼ିକର ଅଲଗା ଅଲଗା ନାମ ଅଛି । ସେଗୁଡିକ ହେଲା :-

ପୁରୁଷମାନଙ୍କର[ସମ୍ପାଦନା]

ଆଙ୍ଗୁଠି ମୁଦି

ଗୋଡ ଅଳଙ୍କାର[ସମ୍ପାଦନା]

ନାରୀମାନଙ୍କର[ସମ୍ପାଦନା]

ଝୁଣ୍ଟିଆ
ମଲ୍ଲି କଢ ଝୁଣ୍ଟିଆ
  • ସାଦା ମଲ୍ଲ
  • ଆଇଁଷବାଡ଼ି ମଲ୍ଲ
  • ମଲ୍ଲ ପାହୁଡ଼
  • ଫୁଲ ପାହୁଡ଼
  • ବାଘ ନଖି
  • ମଲ୍ଲି କଢ
  • ବିଛା
  • ଠିକିରି
  • ଚିଡିଆ
ପାଉଁଜି

ପୁରୁଷମାନଙ୍କର[ସମ୍ପାଦନା]

ପାଦରେ (କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ଉପରୁ ତଳକୁ)[ସମ୍ପାଦନା]

  • କିଙ୍କିଣୀ
  • ପାହୁଡ଼
  • ପାଁଝୁଲି
  • ପା ପଦ୍ମ

କମରର ଅଳଙ୍କାର[ସମ୍ପାଦନା]

ନାରୀମାନଙ୍କର[ସମ୍ପାଦନା]

ଅଣ୍ଟାରେ ପିନ୍ଧା ଯାଉଥିବା ଅଳଙ୍କାର

  • ଚନ୍ଦ୍ରହାର
  • ସୂର୍ଯ୍ୟହାର
  • ବିଛା
  • କିଙ୍କିଣି
  • କମର ପଟା
  • କାଂଛି
  • ମେଖଳା
  • ଗୋଠ
  • ଶିକୁଳି
  • ଅଣ୍ଟାସୂତା

ପୁରୁଷମାନଙ୍କର[ସମ୍ପାଦନା]

ଅଣ୍ଟାରେ (କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ଉପରୁ ତଳକୁ)[ସମ୍ପାଦନା]

  • ଅଣ୍ଟା ପାତିଆ
  • ଚନ୍ଦ୍ର ହାର
  • ପଡ଼ି ରାଗିଡ଼ି (ନିତମ୍ବ ଉପରେ)
  • ଓଲମାଳ (ଏହା ଅଣ୍ଟାରୁ ତଳକୁ ଆଣ୍ଠୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଝାଲ ପରି ଓହଳିଥାଏ)

ହାତ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଅଳଙ୍କାର[ସମ୍ପାଦନା]

ହାତ ଅଳଙ୍କାର[ସମ୍ପାଦନା]

ନାରୀମାନଙ୍କର[ସମ୍ପାଦନା]

ବାଲା
ଶଙ୍ଖା
  • ପଇଁର ଫୁଲ
  • ଖଡ଼ୁ
  • ଖଜୁରିଆ ଖଡ଼ୁ
  • ଗୋଟା ଖଡୁ
  • କଣ୍ଟା ଖଡ଼ୁ
  • ଖଂଖା
  • ବାହିଚୁଡ଼ି
  • ବେଲକଣ୍ଟା ବା ଜୁଡ଼ାଫୁଲ
    କତୁରୀ
  • ଚୁଡ଼ି
  • ଝୁମ୍ପା
  • ତାବିଜ
  • ତାଡ଼
  • ଅନନ୍ତ
  • ବଳା
  • ହାତପଦ
  • ଚିଖା
  • ଅତୁଲ
  • କମଚୁଡ଼ି
  • କମଚୁଆ

ପୁରୁଷମାନଙ୍କର[ସମ୍ପାଦନା]

ବାହୁରେ (କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ଉପରୁ ତଳକୁ)[ସମ୍ପାଦନା]

  • ବାଜୁବନ୍ଧ
  • କିରିଟୀ ବାଜୁବନ୍ଧ
  • କିଙ୍କିଣୀ

ହାତରେ (କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ଉପରୁ ତଳକୁ)[ସମ୍ପାଦନା]

  • ବଜ୍ରବନ୍ଧ
  • ବାଲା
  • ବଟଫଳ
  • ବାହୁଚୁଡ଼ି

ହାତ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ[ସମ୍ପାଦନା]

  • ମୁଦି
  • ହସ୍ତପଦ୍ମ
  • ହାଣ୍ଡି ମୁଦି (ଗରିବ ଗୁରୁବାମାନେ)

ବେକ ଅଳଙ୍କାର[ସମ୍ପାଦନା]

ନାରୀମାନଙ୍କର[ସମ୍ପାଦନା]

ଗୋପ ହାର
  • ସୋରିଷିଆମାଳି,
  • ଧାନୁଆ ମାଳି
  • ପତୁରିମାଳି
  • ବେଲପତ୍ରି ମାଳି
  • ଶ୍ରୀରାମ ମାଳି
  • କୁରୁଜାତକ ମାଳି
  • ସୁଉକି ମାଳି
  • ଦୋଷରି ମାଳି
  • ଡଙ୍କି ମାଳି
  • ହରଡ଼ଫାଳିଆ ମାଳି
  • ପଦକ
  • ପୁଷ୍କରା
  • ବାଘ ନଖି

ପୁରୁଷମାନଙ୍କର[ସମ୍ପାଦନା]

(କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ଉପରୁ ତଳକୁ ପିନ୍ଧୁଥିବା ବେକ ଅଳଂକାର)

  • ଚାପୁଆଣି
  • ପଦକ
  • ହାର
  • ଦାନ୍ତମାଳି
  • ହରଡ଼ଫାଳି
  • ଧାନୁଆ ମାଳି
  • ସୋରିଷ ମାଳି
  • ଖାସୁଲ ସେବତୀ ମାଳି
  • ପଦ୍ମ କଢ଼ି ମାଳି
  • ଝାଲର
  • ପଦକ

କାନ ଅଳଙ୍କାର[ସମ୍ପାଦନା]

ନାରୀମାନଙ୍କର[ସମ୍ପାଦନା]

କାନରେ ପିନ୍ଧା ଯାଉଥିବା ଅଳଙ୍କାର :-

ପେଣ୍ଡିଫୁଲ
  • ଫାସିଆ
  • ନୋଳି
  • କାନଫୁଲ
  • ନାହୁଲ
  • ଗଣ୍ଠିଆ
  • ଫାସିଆ
  • ଲବଙ୍ଗଫୁଲ
  • କାପ
  • ବାଲିଗୁଣା
  • ଚନ୍ଦ୍ର ବାଉଳି
  • ମଲ୍ଲି କଢ଼ି
  • ବେଣ୍ଟଲା
  • ନୋଳି
  • କୁଣ୍ଟଳ
  • ତାଟଙ୍କ
  • ବାଲି
  • ବଜ୍ର ମଲ୍ଲକଢ଼ି
  • ଚମ୍ପା
  • ଗୋଖର
  • ଚୈକି
  • ସାଫିଆ

ପୁରୁଷମାନଙ୍କର[ସମ୍ପାଦନା]

  • ସୁନାକାନ
  • କାପ
  • କାପଶିକୁଳି
  • ଝୁମୁକା
  • ପେଣ୍ଡି

ସୁନାକାନ ତଳକୁ ପୁରୁଷମାନେ କାନ କଣାରେ କାପ, କାପଶିକୁଳି, କାପ ଦେହରେ ଝୁମୁକା ଓ ଓହଳୁଥିବା ପେଣ୍ଡି ପିନ୍ଧୁଥିଲେ।

ନାକ ଅଳଙ୍କାର[ସମ୍ପାଦନା]

ନାକରେ ପିନ୍ଧା ଯାଉଥିବା ଅଳଙ୍କାର :-

ନାରୀମାନଙ୍କର[ସମ୍ପାଦନା]

  • ଚକର ନୋଥ
  • ଗୁଣା
  • ଫୁଲଗୁଣା
  • ବାଟମୟୁରଗୁଣା
  • ଦଣ୍ଡୀ
  • ବସଣି
  • ଚିମ

ପୁରୁଷମାନଙ୍କର[ସମ୍ପାଦନା]

  • ବସଣି
  • ଫୁଲ
  • ଦଣ୍ଡି
  • ନୋଲକ

ପୁରୁଷମାନେ ବସଣି ତଳକୁ ଫୁଲ, ନାକପୁଡ଼ା ମଝିରେ ଦଣ୍ଡି ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ। ଗରିବ ଲୋକମାନେ ଦଣ୍ଡି ବଦଳରେ ନୋଲକ ପିନ୍ଧୁଥିଲେ।

ମଥାର ଅଳଙ୍କାର[ସମ୍ପାଦନା]

ମଥା ମଣି
  • ଅଳକା
  • ପାନପତ୍ରୀ
  • କେତକୀ
  • ଚନ୍ଦ୍ରଝୁମ୍ପୀ
  • ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯ୍ୟ
  • ରାଗେଳିଚନ୍ଦ୍ର
  • ଗୋଜିକାଠି
  • ପିହଣିଆ
  • ପାନିଆଁ
  • ଝରାକାଠି
  • ମତାମରି
  • ଝରାମୋତି
  • କୁସୁମଝର
  • ଝିଲିମିଲି
  • ଝରକା
  • ସୁନ୍ଥା
  • ଚିତା
  • ପାନ କେତକୀ
  • ମଥା ମଣି

ଆଧାର[ସମ୍ପାଦନା]

  1. Thomas E. Donaldson (2001). Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa: Text. Abhinav Publications. pp. 517–. ISBN 978-81-7017-406-6. Retrieved 12 June 2012.
  2. Shishir Kumar Panda (1991). Medieval Orissa: A Socio-Economic Study. Mittal Publications. pp. 97–. ISBN 978-81-7099-261-5. Retrieved 12 June 2012.