ଭୁଲେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର

ଭୁଲେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର
ଭୁଲେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର
	ଶିବ ମନ୍ଦିର
Religion
ଅନୁବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ	ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ
District	Pune
ଦେବାଦେବୀ	Shiva
Location
ସ୍ଥାନ	Malshiras (माळशिरस)
State	Maharashtra
Country	India
	Location in Maharashtra
ଭୌଗଳିକ ଅବସ୍ଥିତି	18°26′09″N 74°14′28″E / 18.435874°N 74.241081°E
Temple(s)	1

ଭୁଲେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ଅନ୍ୟ ନାମ ଭୁମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଭାରତର ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଥିବା ପୁଣେଠାରୁ ୪୫ କିମି ଓ ପୁଣେ ସୋଲାପୁର ହାଇୱେର ୟାବତଠାରୁ ମାତ୍ର ୧୦ କିମି ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ପାହାଡ଼ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ମନ୍ଦିର କାନ୍ଥରେ ପାରମ୍ପରିକ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।^[୧]

ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ଲୋକ-କଥା ଯୋଗୁ ଅଧିକ ପରିଚିତ । କୁହାଯାଏ, ଗୋଟିଏ ପେଡ଼ା ଭର୍ତ୍ତି ପାତ୍ର ସେଠାରେ ଶିବ ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ ଏକ ବା ଏକାଧିକ ପେଡ଼ା ଉଭେଇଯାଏ । ଅଭିନେତା-ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଲେଖକ ମିଲିନ୍ଦ ତାଙ୍କ ନିଜ ଅନୁଭୁତିରୁ ଏକ ପୁସ୍ତକ ‘ମିଷ୍ଟିକାଲ, ମ୍ୟାଜିକାଲ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର’ ପୁସ୍ତକରେ ଏହି ବିଷୟ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି ।^[୨]

ମନ୍ଦିରରେ ଏକ ମହିଳା ପୋଷାକ ପରିହିତ ଗଣେଶଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି । ସେହି ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ବିନାୟକୀ ବା ଗଣେଶ୍ୱରୀ ବା ଲମ୍ବୋଦରୀ ବା ଗଣେଶ୍ୟନୀ ନାମରେ ଲୋକପ୍ରିୟ ଅଛନ୍ତି ।^[୨] ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ରାଜା କୃଷ୍ଣଦେବରାୟ ପ୍ରାୟ ଦ୍ୱାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ତୋଳେଇଥିଲେ ।

ସ୍ଥାନ ଓ ତିଆରି

ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଭୁଲେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ପାଖରେ ଥିବା ଭରତଗାଁରେ ରାଜା ଭରତଙ୍କର ଏକ ମନ୍ଦିର ଅଛି । ଯାଦବ ଶାସକମାନେ ୧୨୩୦ ମସିହାରେ ବୁଲେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରର ଜିର୍ନୋଧର ତିଆରି କରିଥିଲେ । ମନ୍ଦିର ଥିବା ଦୁର୍ଗକୁ ଦୌଲତମଙ୍ଗଳ ଦୁର୍ଗ ବା ମଙ୍ଗଳଗଡ଼ କୁହାଯାଏ । କଳା ବାସାଲ୍ଟ ପଥରରେ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି ଯାହା ଆଖପାଖରେ ଥିବା ବାଶାଳ୍ଟ ପଥରର ରଙ୍ଗ ବାଦାମି ଯେଉଁଥିରେ ଅଧିକ ଚୂନ ପରିମାଣ ଥାଏ । ୧୬୨୯ ମସିହାରେ ଆଦିଲଶାହ ଜେନେରାଲ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କରିଥିଲେ ଓ ୧୬୩୦ ମସିହାରେ ମୁରାର ଜଗଦେବ ପୁଣେ ଲୁଟ କରିଥିଲେ । ସହର ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ପାଇଁ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ।^[୨]

ଚତୁର୍ପାର୍ଶ୍ୱ

ଗ୍ରୀଷ୍ମ କାଳରେ ସେଠାରୁ ୧୫ କିମି ଦୂରରେ ଥବା ସ୍ଥାନକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆସନ୍ତି। ସୁତରାଂ ପକ୍ଷୀ ଦର୍ଶକମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଆସନ୍ତି ।^[୨] ଭୁଲେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଆଖପାଖରେ ଅନେକ ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି ଏପରିକି ଥେଉର ଗଣପତି ମନ୍ଦିର ଓ ଜେଜୁରି ମନ୍ଦିର ।