Jump to content

ଗଣେଶ ମନ୍ଦିର, ମୋରଗାଁ

Coordinates: 18°16′33.8″N 74°19′17″E / 18.276056°N 74.32139°E / 18.276056; 74.32139
ଉଇକିପିଡ଼ିଆ‌ରୁ
ଶ୍ରୀ ମୟୂରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ମୋରଗାଁ
श्री मयूरेश्वर मंदीर
ମନ୍ଦିରର ଶୀର୍ଷ
Religion
ଅନୁବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ
Districtପୁଣେ ଜିଲ୍ଲା
ଦେବାଦେବୀମୟୂରେଶ୍ୱର ବା ମୋରେଶ୍ୱର ରୂପରେ ଗଣେଶ
FestivalsGanesh Chaturthi, Ganesh Jayanti, Vijayadashami
Location
ସ୍ଥାନମୋରଗାଁ/ Morgaon
Stateମହାରାଷ୍ଟ୍ର
Countryଭାରତ
ଗଣେଶ ମନ୍ଦିର, ମୋରଗାଁ is located in Maharashtra
ଗଣେଶ ମନ୍ଦିର, ମୋରଗାଁ
Location within Maharashtra
ଭୌଗଳିକ ଅବସ୍ଥିତି18°16′33.8″N 74°19′17″E / 18.276056°N 74.32139°E / 18.276056; 74.32139
Architecture
TypeMandir architecture
Completed14th to 17th century AD
Website
https://m.facebook.com/mayureshwarmorgaon/

ଶ୍ରୀ ମୟୂରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର (ମରାଠୀ: श्री मयूरेश्वर मंदीर) କିମ୍ବା ଶ୍ରୀ ମୋରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର (ମରାଠୀ: श्री मोरेश्वर मंदीर) ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଜ୍ଞାନର ଦେବତା ଶ୍ରୀ ଗଣେଶଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହୋଇହି । ଏହି ମନ୍ଦିର ଭାରତର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରଦେଶରେ ଥିବା ପୁଣେ ଜିଲ୍ଲାର ପୁଣେ ସହରଠାରୁ ୬୫ କିମି ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।.[୧]ଗଣେଶଙ୍କ ଅଷ୍ଟବିନାୟକ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କର ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ହୁଏ ।

ଧାର୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ[ସମ୍ପାଦନା]

ପୁଣେ ପାଖରେ ଥିବା ପୂଜ୍ୟ ଗଣେଶଙ୍କର ଆଠଟି ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କର ପରିକ୍ରମା ଏହିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଏହି ମନ୍ଦିରମାଳାକୁ ଅଷ୍ଟବିନାୟକ କୁହାଯାଏ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଶେଷରେ ମୋରଗାଁ ଦର୍ଶନ ନ କରିଥିଲେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯିବା କଥା କୁହାଯାଏ ।[୧] ମୋରଗାଁ ଅଷ୍ଟ ବିନାୟକମାଳାର କେବେଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦିର ନୁହେଁ, ଏହାକୁ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ଦିର ମାନ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଏ ।[୨][୩][୪] ମୋରଗାଁ ହେଉଛି ଆଦ୍ୟପୀଠ – ଗାଣପତ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ମତରେ ଗଣେଶ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟି ।[୪] ଅଷ୍ଟବିନାୟକ ମାଳାରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି ।[୪] ଗଣେଶଙ୍କର ମହାନତା ବିଷୟରେ ମୁଦଗଲ ପୁରାଣରେ ୨୨ଟି ଅନୁଚ୍ଛେଦ ଅଛି । ଏକ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ପ୍ରଳୟ ଆସିଲେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଗଣେଶ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି । ଏହି ସ୍ଥାନର ପବିତ୍ରତା କେବଳ କାଶୀ ଧାମ ସାଥିରେ ତୁଳନା କରାଯାଇପାରେ ।

ମୋରଗାଁର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥିବା ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି

ଇତିହାସ[ସମ୍ପାଦନା]

ମୋରଗାଁ ଓ ପୁଣେର ଆଖପାଖ ଗାଣପତ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରମାନ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମରହଟ୍ଟା ରାଜ୍ୟର ପେଷୱା ଶାସକମାନଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ସୁବିଧା ପାଉଥିଲେ । ପେଷୱା ଶାସକମାନେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କୂଳ ଦେବତା ମାନୁଥିଲେ ଓ ମନ୍ଦିରକୁ ଦାନ ସହିତ ଭୂମି ତଥା ଅର୍ଥ ଦାନ କରୁଥିଲେ ।[୨][୫] ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସନ୍ଥ ସମର୍ଥ ରାମଦାସ ମୋରଗାଁ ମନ୍ଦିର ନିମନ୍ତେ ଏକ ପ୍ରାର୍ଥନା (Sukhakarta Dukhaharta) ରଚନା କରିଥିଲେ ।[୬] ଅଧୁନା ମନ୍ଦିରକୁ ଚିଞ୍ଚୱାଡା ଦେବସ୍ଥାନ ଟ୍ରଷ୍ଟ ପରିଚାଳନା କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ଟ୍ରଷ୍ଟ ମୋରଗାଁ ମନ୍ଦିର ବ୍ୟତୀତ ଚିଞ୍ଚୱାଡା ମନ୍ଦିର, ଥେଉର ମନ୍ଦିର ଓ ସିଦ୍ଧିବିନାୟକ ମନ୍ଦିରର ପରିଚାଳନା ମଧ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ।[୭]

ସ୍ଥାପତ୍ୟ[ସମ୍ପାଦନା]

ମନ୍ଦିରର ମୂଖ୍ୟ ଦ୍ୱାର

ମନ୍ଦିର ଚତୁର୍ଦିଗରେ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରସ୍ତର ପାଚେରୀ ଓ ପ୍ରତି କୋଣରେ ମୀନାର ଅଛି ଯାହା ମୁସଲମାନ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ନିଦର୍ଶନ ଦର୍ଶାଉଛି ।[୧][୩] ମନ୍ଦିରର ଚାରୋଟି ଫାଟକ ଅଛି । ଯାହା ସମ୍ମୁଖରେ ଗଣେଶଙ୍କର ଚାରି ଯୁଗ ମୁତାବକ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୂର୍ତ୍ତି ଏକ ପୁରୁଷାର୍ଥ ବହନ କରିଛି ଓ ଦୁଇ ପରିଚାରକ ପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି । ପୂର୍ବ ଫାଟକ ବାଟରେ ବଲ୍ଲଲବିନାୟକଙ୍କ ପାଖରେ ରାମ ଅବତାର (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ସୀତା ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି ଯାହା ଧର୍ମ (ସଚ୍ଚୋଟତା ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ) ନିଦର୍ଶନ ଦେଉଛି । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବିଘ୍ନେଶ ସହିତ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀ (ଧନ ଓ ସମ୍ମାନ ନିଦର୍ଶନ) ଅଛନ୍ତି । ପଶ୍ଚିମ ଫାଟକ ପାଖରେ କାମ ସହିତ କାମଦେବ ଓ ରତି ଅଛନ୍ତି । ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମୋକ୍ଷ ନିଦର୍ଶନ ମହାଗଣପତି ସାଥିରେ ବରାହ (ଅବତାର) ଓ ଭୂମୀ ଅଛନ୍ତି ।[୪] ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମୂଖ୍ୟ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର । ଅଗଣା ଚତୁଷ୍କୋଣ ଆକାରର ଅଗଣାରେ ଦୁଇଟି ଦୀପ ଜ୍ୟୋତି ସ୍ତମ୍ଭ ଅଛି ଓ ଆଲୋକ ଲଗେଇବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି । ମନ୍ଦିର ସାମନାରେ ଛଅ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାର ଗଣେଶ ବାହନ ମୂଷା ପ୍ରତିମୂର୍ତି ବସିଛନ୍ତି ।[୧] ପାଖରେ ଥିବା ନାଗରାଖାନାରେ କେଟଳ ଡ୍ରମ ଅଛି । ମନ୍ଦିର ଦୁଆର ସମ୍ମୁଖରେ ବିରାଟ ନନ୍ଦୀ ମୂର୍ତ୍ତି ଗଣେଶଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁଖକରି ରହିଛି । ନନ୍ଦୀ ଶିବଙ୍କ ଆଗରେ ରହେ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟଥା ଅଛି । କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ପାଖରେ ଥିବା ଶିବ ମନ୍ଦିରରୁ ନାନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଆଣି ଗଣେଶଙ୍କ ଆଗରେ ରକଯିବା ପ୍ରସ୍ତାବ ଥିଲା କିନ୍ତୁ ନନ୍ଦୀ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଭିତରକୁ ନିଆଯାଇପାରିଲାନି, ସେଇଠି ସ୍ଥିର ହୋଇଗଲେ ।

ମୋରଗାଁର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥିବା ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି

ଆଧାର[ସମ୍ପାଦନା]

  1. ୧.୦ ୧.୧ ୧.୨ ୧.୩ Gunaji, Milind (2003). "Morgaon". Offbeat tracks in Maharashtra. Popular Prakashan. pp. 106–7. ISBN 9788171546695. Retrieved 2009-11-26.
  2. ୨.୦ ୨.୧ Anne Feldhaus (19 December 2003). "Connected places: region, pilgrimage, and geographical imagination in India". Palgrave Macmillan. pp. 142–3, 145–6, 160. ISBN 978-1-4039-6324-6. Retrieved 13 January 2010.
  3. ୩.୦ ୩.୧ Subramuniyaswami, Satguru Sivaya (2000). Loving Ganesa: Hinduism's Endearing Elephant-Faced God. Himalayan Academy Publications. pp. 278, 284. ISBN 9780945497776. Retrieved 2009-11-26. {{cite book}}: |work= ignored (help)
  4. ୪.୦ ୪.୧ ୪.୨ ୪.୩ Grimes pp. 37–8
  5. Eleanor Zelliot (1988). The Experience of Hinduism: essays on religion in Maharashtra. SUNY Press. p. 76. ISBN 978-0-88706-664-1.
  6. Golesar, Vijay (गोळेसर, विजय) (17 February 2012). "समर्थाची टाकळी". Lokprabha. Indian Express Limited. Retrieved 23 January 2015.{{cite web}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  7. As per the official receipt of donation, provided by the temple

External links[ସମ୍ପାଦନା]

  • Temple Timings Mayureshwar Ganpati Temple Morgaon - Temple Timings, Bhakta Niwas