କାମାକ୍ଷା

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ରୁ
Jump to navigation Jump to search
କାମାକ୍ଷା
Kamakshya Shakespeare Sarani Arnab Dutta 2011.jpg
ରଚନାତ୍ମକ ଶକ୍ତି, କାମନା ଓ ଉର୍ବରତା
Sanskrit TransliterationKāmākhyā
Affiliationଦେବୀ, ପାର୍ବତୀ, ଶକ୍ତି (Shakti)
Abodeନୀଳାଚଳ
Mantrakāmākhye varade devī nīla parvata vāsinī tvaṁ devī jagataṁ mātā yonimudre namostute - କାମାକ୍ଷେ ବରଦେ ଦେବୀ ନୀଳ ପର୍ବତ ବାସିନୀ ତ୍ୱମ ଦେବୀ ଜଗତମ୍ ମାତା ୟୋନିମୁଦ୍ରେ ନମୋସ୍ତୁତେ
Weaponଖଣ୍ଡା, ତ୍ରୀଶୂଳ, ଢାଲ, ଧନୁ, ତୀର, ପଦ୍ମ, ଘଣ୍ଟି, କପାଳ, ଅଙ୍କୁଶ,ଗଦା, ଶଙ୍ଖ
Consortଶିବ
Mountସିଂହ

କାମାକ୍ଷା (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Kamakhya), କାମନାର ଜଣେ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହିନ୍ଦୁ ତାନ୍ତ୍ରିକ (Tantric) ଦେବୀ ଯିଏ ହିମାଳୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ । ସିଦ୍ଧ କୁବଜିକା ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଏ ଓ ତାଙ୍କୁ କାଳୀତ୍ରିପୁରା ସୁନ୍ଦରୀ (Tripura Sundari) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । କାଳିକା ପୁରାଣ (Kalika Purana) ଓ ଯୋଗିନୀ ପୁରାଣ (Yogini Tantra) ଭଳି ତାନ୍ତ୍ରିକ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଆସାମରେ ୧୬ଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଥିବା କାମାକ୍ଷା ମନ୍ଦିରରେ ତାଙ୍କର ପୂଜା କରାଯାଉଛି । ଗାରୋ ପର୍ବତରେ ଥିବା ପୁରାତନ ପବିତ୍ର ଦେବୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ବାତ୍ସାୟନ ପୁରୋହିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଣି କାଶ୍ମୀରର ହିନ୍ଦୁ ରାଜ୍ୟରେ ରଖିଥିଲେ ଓ ପରେ ହିମାଚଳର ଏକ ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କୁ ରଖାଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ନାମର ଅର୍ଥ: 'କାମନାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବୀ' ଓ ସନ ୧୬୪୫ ପରଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ବର୍ତ୍ତମାନର କାମାକ୍ଷା ମନ୍ଦିରରେ ରଖାଯାଇଛି । ଏହା ୫୧ଟି ଶକ୍ତି ପୀଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଓ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ‌ଯାତ୍ରା ସ୍ଥଳ ।

ସୃଷ୍ଟି[ସମ୍ପାଦନା]

ଶକ୍ତି ପୂଜା ଏକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ଯେଉଁଥିରେ ପୌରାଣିକ ରାଜା ଦକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟା ସତୀ ଥିଲେ ଓ ସେ ଶିବଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ । ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଦକ୍ଷ ରାଜା ପସନ୍ଦ କରୁନଥିଲେ । ତେଣୁ ସେ ଗୋଟିଏ ଯଜ୍ଞ ଆୟୋଜନ କରି ସମସ୍ତ ଦେବାଦେବୀଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କୁ ଜାଣିଶୁଣି ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିନଥିଲେ । ଏହିରେ କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ହୋଇ ସତୀ ସେହି ଯଜ୍ଞ କୁଣ୍ଡକୁ ଅପବିତ୍ର କରିବା ନିମନ୍ତେ ସେଥିରେ ଝାସ ଦେଲେ । ସତୀ ନିଜେ ଶକ୍ତିର ଦେବୀ ହୋଇଥିବାରୁ ଝାସ ଦେବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ମର ଶରୀରରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ପରେ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ଇତି ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ସତୀଙ୍କର ଶରୀରକୁ କାନ୍ଧରେ ବ‌ହନ କରି ଶିବ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଓ ସେହି ମୃତ ଶରୀର ନଷ୍ଟ ନ ହୋଇଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ । ଶିବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମିଶି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ଏହା ପରେ ନୃତ୍ୟ କରି କରି ଶିବ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ‌କୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ବିଷ୍ଣୁ ଅନୁଧାବନ କଲେ ଓ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ମୃତ ଶରୀରକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି କାଟିଦେଲେ । ଶରୀର ନ ରହିବା ପରେ ଶିବ ମହାତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ବସିରହିଲେ । ଏହିଠାରୁ ସତୀ ଦାହ ପ୍ରଥା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କାହାଣୀକୁ କିନ୍ତୁ ବିଶାରଦମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ନାହିଁ । [୧]

ବିଶ୍ୱାସ ଓ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ସତୀଙ୍କର ଶରୀର ୫୧ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭାରତ ଉପମହାଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଥିବା କୁହାଯାଏ । ସେହି ଶରୀରର ଅଂଶମାନ ପଡ଼ିଥିବା ସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ପୀଠ କୁହାଯାଏ । ସତୀଙ୍କର ଯୌନାଙ୍ଗ କାମରୂପ (Kamarupa) ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଥିବା କୁହାଯାଏ ଓ ସେହି ସ୍ଥାନରେ କାମାକ୍ଷା ମନ୍ଦିର ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ ।

ପରିଚୟ[ସମ୍ପାଦନା]

କାଳିକା ପୁରାଣରେ କାମାକ୍ଷାଙ୍କୁ ତନ୍ତ୍ର ପୂଜାର ସବୁଠାରୁ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବୀ ଭାବରେ ମାନନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ ମହାମାୟା ବା ବିରାଟ ମୋହମାୟାର ଦେବୀ ଭାବରେ ମାନନ୍ତି ଯିଏ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଯେ କୌଣସି ରୂପ ନେଇପାରନ୍ତି । ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କୁ କାମେଶ୍ୱରୀ ବା କାମନାର ଦେବୀ ଓ ଷୋଡ଼ଶୀ । କାଳିକା ପୁରାଣ, ଯୋଗିନୀ ତନ୍ତ୍ର ଓ କାମାକ୍ଷା ତନ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ କାଳୀ ମନେକରାଯାଏ ।[୨]

ଯା ଦେବୀ କାଳିକା ମାତା ସର୍ବ ବିଦ୍ୟାସ୍ୱରୁପିଣୀ |
କାମାକ୍ଷା ଶୈବ ବିଖ୍ୟାତ ସତ୍ୟମ ଦେବୀ ନ‌ଚାନ୍ୟଥା ||

ଆଧାର[ସମ୍ପାଦନା]

  1. J.S. Hawley, Sati, the Blessing and the Curse. Oxford University Press (New York: 1994). p. 50-1.
  2. B. Shastri. Kamakhya Tantra. Bharatiy Vidya Prakash (Delhi, Varanasi: 1990). p. 20.
    yā devi kālikā mātā sarva vidyāsvarūpinī |
    kāmākhyā saiva vikhyātā satyam devi nacānyathā ||