ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ୱର

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ରୁ
Jump to navigation Jump to search
ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ୱର
Arddhanarishvara.jpg
ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ୱର
Devanagariअर्धनारीश्वर
Sanskrit TransliterationArdhanārīśvara
Affiliationଶିବପାର୍ବତୀଙ୍କ ସମାହାର
Weaponତ୍ରୀଶୁଳ
MountNandi (usually), sometimes along with a lion

ପୌରାଣିକ ମତରେ ଶିବ ସୃଷ୍ଟି ନିର୍ମାଣ ହେତୁ ନିଜଠାରୁ ଶକ୍ତିକୁ ପୃଥକ କଲେ । ଶିବ ନିଜେ ପୁରୁଷର ପ୍ରତୀକ ହେଲେ ଶକ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ତ୍ରୀରୂପା । ଶିବ ଯେହେତୁ ପୁରୁଷ (ଶିବ)ଏବଂ ଶକ୍ତି (ସ୍ତ୍ରୀ)ର ଏକ ସମ୍ମେଳନ; ଅତଏବ ଶିବ ନର ଓ ନାରୀ ଉଭୟର ସମାହାର ।[୧] ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥରେ କହିବାକୁ ଗଲେ ଶିବଙ୍କ ଏକ ରୂପକୁ ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଶିଵଙ୍କର ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତି ରୂପର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସମ୍ମେଳନ ହେଉଛି ଅର୍ଦ୍ଧ ନାରୀଶ୍ୱର ରୂପ । ଅର୍ଦ୍ଧ ନାରୀଶ୍ୱର ରୂପର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ନର ବା ପୁରୁଷର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ ଏହାର ଵାମ ଭାଗ ନାରୀ ଵା ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ ।ତେବେ ଏ ସବୁ ମୂଳରେ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଶିବ ଓ ଶକ୍ତି ଏକ ଓ ଅଭିନ୍ନ, ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟର ପରିପୁରକ ।

ଶିଵଙ୍କର ଏହି ଅର୍ଦ୍ଧ ନାରୀଶ୍ୱର ରୂପକୁ ନେଇ ଅନେକ ପୌରାଣିକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ରହିଛି । ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟି ସର୍ଜନା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେ ଜାଣିପାରିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତେ ଏ ସୃଷ୍ଟି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ ଏବଂ ସେଥି ପାଇଁ ପ୍ରତି ଥର ପୁଣି ନୂତନ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି ସର୍ଜନା କରିବାକୁ ହେବ । ଏମନ୍ତ ଗହନ ଵିଚାର କରିଵା ପରେ କୌଣସି ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ପହଞ୍ଚି ନ ପାରି ବ୍ରହ୍ମା ଶିବଙ୍କ ଶରଣରେ ଆସିଲେ । ତେବେ ଶିବଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ପଡିଥିଲା । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଠୋର ତପସ୍ୟାରେ ଶିବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଶିବ ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ଏହି ରୂପରେ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଶରୀର ଶିବ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧକ ଶିବା ରୂପରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ । ଏହି ସ୍ୱରୂପରେ ଶିବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିରେ ନର ଓ ନାରୀ ଅର୍ଥାତ ପ୍ରଜନନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଜନ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରେରଣା ପ୍ରଦାନ କଲେ । ଏହା ସହ ମଧ୍ୟ ଶିବ ସଂସାରରେ ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଉଭୟଙ୍କ ସମାନ ଆବଶ୍ୟକତା ସମ୍ବନ୍ଧରରେ ସୂଚାଇଦେଇଥିଲେ । ଏହା ପରେ ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ଶିବ ଅନ୍ତ୍ରର୍ଦ୍ଧ୍ୟାନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ।[୨]

ଶିବ-ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗ[ସମ୍ପାଦନା]

ପୁରୁଷ ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗରେ ଶୋଭା ପାଉଛି ଶିବଙ୍କର ଜଟା ମୁକୁଟ । ଜଟାକୁ ଘେରି ରହିଛି ସର୍ପ ଏବଂ ଜଟାରୁ ବହି ଯାଉଛନ୍ତି ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ । ଦକ୍ଷିଣ କର୍ଣ୍ନରେ ଶୋଭା ପାଉଛି ନକ୍ର କୁଣ୍ଡଳ/ସର୍ପ କୁଣ୍ଡଳ । ଅନେକ ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ, ପୁରୁଷ ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ନେତ୍ର, ଅନ୍ୟ ନେତ୍ରଠାରୁ କିଞ୍ଚିତ ଛୋଟ । କପାଳର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ତୃତୀୟ ନେତ୍ର ଶୋଭା ପାଉଛି ଯାହା କି ଉଭୟ ବାମ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ହିସାବରେ ରହିଅଛି ।

ଶିବା-ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗ[ସମ୍ପାଦନା]

ନାରୀ ରୂପୀ ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗରେ ମସ୍ତକରେ ସୁସଜ୍ଜିତ କେଶ ସାଙ୍ଗକୁ କରଣ୍ଡ-ମୁକୁଟ ଶୋଭାଅ ପାଉଅଛି । ବାମ କର୍ଣ୍ନରେ ବାଳିକା-କୁଣ୍ଡଳ ସହ କପାଳ ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ସୁନ୍ଦର ତିଳକ ବା ସିନ୍ଦୁର ବିନ୍ଦୁ ଶୋଭା ପାଏ । ବାମ ନେତ୍ରର ଧାରେ ଧ଼ାରେ କଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗାର ସାଙ୍ଗକୁ ଗ୍ରୀବାରେ ପୁଷ୍ପ ହାର ଶୋଭା ପାଉଥାଏ । ଦୁଇ ବାହୁ ରୂପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରୂପରେ ଗୋଟିଏ ହସ୍ତ ନନ୍ଦିଙ୍କ ମସ୍ତକ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟ ଏକ ହସ୍ତରେ ଏକ ନୀଳ ପଦ୍ମ ଶୋଭା ପାଉଥାଏ । ହସ୍ତରେ କଂକଣ, କ଼ାଚ ଇତ୍ୟାଦି ଅଳଙ୍କାର ପରିହିତା ହୋଇ ଶିବା ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଏ ।

ପୂଜା[ସମ୍ପାଦନା]

ଶିବଙ୍କର ଅନେକ ରୂପ ମଧ୍ୟରୁ ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ହେଉଛନ୍ତି ଏକ ଅଲୌକିକ ରୂପ । ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଅନେକ ମନ୍ଦିରରେ ଏହି ରୂପରେ ଶିବ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି ।[୧]

ଆଧାର[ସମ୍ପାଦନା]

  1. ୧.୦ ୧.୧ "Ardhanarishvara | Hindu deity". Encyclopedia Britannica (in ଇଂରାଜୀ). Retrieved 21 November 2019.
  2. "Ardhnarishwar, Ardhanarishvara Story - Blog". www.vedicvaani.com. Retrieved 21 November 2019.