ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ମନ୍ଦିର, କୋହ୍ଳାପୁର

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ‌ରୁ
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ମନ୍ଦିର, କୋହ୍ଳାପୁର
Mahalaxmi Temple, Kolhapur.jpg
Religion
ସମ୍ବନ୍ଧତାHinduism
DistrictKolhapur
ଦେବତାen:Mahalakshmi (Lakshmi)
ପର୍ବପର୍ବାଣିKirnotsav, Rathotsav, Lakshmi Puja, Lalita Panchami, Navratri, Diwali, Varalakshmi Vratham
ପରିଚାଳକ ସଂସ୍ଥାPaschim Maharashtra Devasthan Samiti
Location
ଅବସ୍ଥିତିBhavani Mandap, Mahadwar Road, Kolhapur
ରାଜ୍ୟମହାରାଷ୍ଟ୍ର
ଦେଶଭାରତ
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ମନ୍ଦିର, କୋହ୍ଳାପୁର is located in Maharashtra
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ମନ୍ଦିର, କୋହ୍ଳାପୁର
Location in Maharashtra
ଭୌଗଳିକ ଦିଗବାରେଣି16°42′00″N 74°14′00″E / 16.70000°N 74.23333°E / 16.70000; 74.23333Coordinates: 16°42′00″N 74°14′00″E / 16.70000°N 74.23333°E / 16.70000; 74.23333
Architecture
ଶୈଳୀHemadpanti architecture
ନିର୍ମାତାକର୍ଣ୍ଣଦେବ, Chalukya Empire
ନିର୍ମାଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ7th century CE

ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ମନ୍ଦିର, ଅନ୍ୟ ନାମ ଅମ୍ବାବାଈ ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହୋଇଛି । ଏଠାରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାତା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭାବରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି କିନ୍ତୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅମ୍ବାବାଈ ନାମରେ ପୂଜା କରନ୍ତି । ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀ । ପ୍ରଚଳିତ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ହିନ୍ଦୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ତିରୁମାଲା ଭେଙ୍କଟେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର, କୋହ୍ଳାପୁର ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ମନ୍ଦିର ଓ ପଦ୍ମାବତୀ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ ପୂଜା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି । ଏହି ସମସ୍ତ ମନ୍ଦିରକୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କଲେ ମୋକ୍ଷ (moksha) ଲାଭ ହେଉଥିବା ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଏ ।[୧]

ବର୍ଣ୍ଣନା[ସମ୍ପାଦନା]

ଶ୍ରୀ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ମନ୍ଦିର, କୋହ୍ଳାପୁର

ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ୬୩୪ ମସିହାରେ ଚାଲୁକ୍ୟ ବଂଶର କର୍ଣ୍ଣଦେବ ତୋଳେଇଥିଲେ । ଏକ ପ୍ରସ୍ତର ମଞ୍ଚ ଉପରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଖଚିତ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତି ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି ଯାହାର ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୪୦ କିଲୋଗ୍ରାମ । କଳା ପଥରରେ ତିଆରି ମୂର୍ତ୍ତିର ଉଚ୍ଚତା ୩ ଫୁଟ । ମନ୍ଦିର କାନ୍ଥରେ ଚକ୍ର ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି । ମୂର୍ତ୍ତି ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ତାଙ୍କର ବାହନ ପ୍ରସ୍ତର ସିଂହ ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି । ମୁକୁଟରେ ପାଞ୍ଚ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଏକ ସାପ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି ।

ମାଆଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଓଁ କରବୀର ନିବାସିନୀ ନମଃ ଓ ଓଁ ଶେଷ ବାସୁକି ସମସେୟା ନମଃ ଜପ କରାଯାଏ । ମାଆଙ୍କର ସହସ୍ର ନାମ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ନାମଦ୍ୱୟ ଯଥାକ୍ରମେ ୧୧୯ ଓ ୬୯୮ ତମ ନାମ । ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ (Devi Mahatmya) ରହସ୍ୟରେ ଏହି କଥା ଲେଖା ଅଛି ।[୨] ପ୍ରଫେସର ମାଳସେଙ୍କ କଥନ ଅନୁସାରେ କୋହ୍ଲାପୁରକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଅଦ୍ୟାପି କରବୀର ନାମ ଦେଇ କହନ୍ତି ।[୩] ଅନ୍ୟ ମନ୍ଦିରଠାରୁ ଏହି ମନ୍ଦିରର ଏକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଛି, ଦେବୀଙ୍କର ମୁଖ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଅଛି । ସେହି ଦିଗରେ ଏକ ଛୋଟ ଝରକା ବାଟେ ପ୍ରତି ମାର୍ଚ୍ଚ ଓ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ ତିନି ଦିନ ପାଇଁ ଦେବୀଙ୍କ ମୁହଁରେ ଅସ୍ତଗାମୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକ ଦେବୀଙ୍କ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଉପରେ ପତିତ ହୁଏ । ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଏକ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା କୁଣ୍ଡ ଅଛି ।

ଇତିହାସ[ସମ୍ପାଦନା]

କେନ୍ଦ୍ରରେ ଦେବୀ ମୁର୍ତ୍ତି

ଚାଲୁକ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସମୟରେ ୭ ମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପ୍ରଥମେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ଚାଲୁକ୍ୟ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ରହିଛି ।[୪] ଅନେକ ପୁରାଣରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ବିଷୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । କର୍ଣ୍ଣଦେଓ ୧୦୯ ମସିହାରେ ମନ୍ଦିର ଚାରିପାଖରୁ ଜଙ୍ଗଲ କାଟି ସଫା କରିଦେବା ପରେ ଏହା ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆସିଲା । ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭୂମିକମ୍ପ ଯୋଗୁ ମନ୍ଦିର ଦବିଜାଇଥିଲା । ରାଜା ଗାଣ୍ଡବାଦୀକ୍ଷ ୯ ମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସେଠାରେ ଏକ ମହାକାଳୀ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନ କଲେ ।

ଐତିହାସିକ ପଲ ଦୂନଦାସ ତାଙ୍କ ବାହ୍ୟ “ଜୈନ”ରେ[୫] ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଏକ ଜୈନ ମନ୍ଦିର ଭାବରେ ଲେଖିଥିଲେ ।[୬][୭] ପୂର୍ବ ଫାଟକ ପାଖରେ ଶେଷଶାୟୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏକ ଅଷ୍ଟକୋଣୀ ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି ଯାହା ପାଖରେ ୬୦ଟି ତୀର୍ଥଙ୍କର ଛବି ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି ।[୮][୯] ଜୈନମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପଦ୍ମାଳୟା ନାମରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । [୧୦] ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନେକ ମୂର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଶାସକମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି ।

ଆଧାର[ସମ୍ପାଦନା]

  1. Stephen Knapp (1 January 2009). Spiritual India Handbook. Jaico Publishing House. p. 169. ISBN 9788184950243.
  2. "Rahasya Thrayam I- Pradhanika Rahasyam - Hindupedia, the Hindu Encyclopedia". www.hindupedia.com. Retrieved 2021-05-08.
  3. Prabhakar T. Malshe (1974). Kolhapur: A Study in Urban Geography. University of Poona. p. 3.
  4. Tate, Karen (2005). Sacred Places of Goddess: 108 Destinations. CCC Publishing. p. 197. ISBN 9781888729177.
  5. Dundas, Paul, 1952- (2002). The Jains (2nd ed.). London: Routledge. ISBN 0-203-39827-0. OCLC 252916273.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  6. Dundas, Paul (2002). The Jains (in ଇଂରାଜୀ). Psychology Press. ISBN 978-0-415-26606-2.
  7. Kumara Choudhry. The Jains Library of Religious Beliefs And Practices Paul Dundas Routledge.
  8. "Inside Temples". mahalaxmikolhapur.com. Retrieved 2020-05-28.
  9. Goyal, Anuradha (2019-06-10). "Mahalakshmi Temple - Jewel Among Kolhapur Temples". Inditales (in ଆମେରିକୀୟ ଇଂରାଜୀ). Retrieved 2020-05-28.
  10. "Jains - The Gazetteers Department - KOLHAPUR". Government of Maharashtra.