ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ
.jpg)
ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ (ଫାରସୀ: تَنگِه هُرمُز ତାଙ୍ଗେହ୍-ଏ ହୋର୍ମୁଜ୍), (ଆରବୀ: مَضيق هُرمُز ମାଦିକ୍ ହୁର୍ମୁଜ୍) ଏକ ସରୁ ସମୁଦ୍ର ଜଳପଥ, ଯାହା ପଶ୍ଚିମରେ ଥିବା ପାରସ୍ୟ ଉପସାଗରକୁ ପୂର୍ବରେ ଓମାନ ଉପସାଗର ଓ ଆରବ ସାଗର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ କରେ ଏବଂ ଆରବ ଉପଦ୍ୱୀପରୁ ଇରାନକୁ ପୃଥକ କରେ।[୧] ୩୪ କିଲୋମିଟର ଲମ୍ବା ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ପାରସ୍ୟ ଉପସାଗର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଓମାନ ଓ ଇରାନକୁ ସଂଯୋଗ କରେ, ସେହିପରି ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଏମିରେଟ୍ସ ଓ ଇରାନକୁ ପୃଥକ କରେ।[୨]
ଏହି ସମୁଦ୍ର ପଥଟି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଭାବେ ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଖଣିଜ ତେଲ ବୋହି ନେଉଥିବା ଜାହାଜମାନଙ୍କର ଯାତାୟାତ ପାଇଁ ଏହା ଏକମାତ୍ର ପ୍ରମୁଖ ମାର୍ଗ। ବିଶ୍ୱ ମାନଚିତ୍ରରେ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ପରିବହନରେ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅତ୍ୟଧିକ। ଜଳପଥର ସବୁଠାରୁ ସରୁ ଅଂଶର ଲମ୍ବ ୨୧ ମାଇଲ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ମାତ୍ର ୨ ମାଇଲ। ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଶକ୍ତି ସୂଚନା ପ୍ରଶାସନ ଅନୁସାରେ, ୨୦୦୯ ମସିହାରେ ସମୁଦ୍ରପଥ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଖଣିଜ ତେଲ ବ୍ୟାପାରର ୩୩ ପ୍ରତିଶତ ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ୱାରା ସଂପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାୟ ୧ କୋଟି ୯୦ ଲକ୍ଷ ବ୍ୟାରେଲ ଖଣିଜ ତେଲ ପରିବହନ କରାଯାଇଥିଲା।
ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ତେଲ ପରିବହନକୁ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ରଖିବା ପାଇଁ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରର ଯୁଦ୍ଧଜାହାଜମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ପହରା ଦେଇଥାନ୍ତି। ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ୱାରା ପରିବାହିତ ତେଲର ଅଧିକାଂଶ ଏସିଆ, ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ପଶ୍ଚିମ ଇଉରୋପର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚେ । ଜାପାନର ଆମଦାନୀକୃତ ତେଲର ପ୍ରାୟ ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଏହି ପଥ ଦ୍ୱାରା ଯାଏ ଏବଂ ଚୀନର ଆମଦାନୀକୃତ ତେଲର ଅର୍ଧାଂଶ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ମାର୍ଗରେ ଆସେ। ହର୍ମୁଜ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାୟ ୨୦ ଲକ୍ଷ ବ୍ୟାରେଲ ତୈଳଜାତ ପଦାର୍ଥ ରପ୍ତାନି ହୋଇଥାଏ ଓ ସେଥିପାଇଁ ତରଳୀକୃତ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।[୩]
ଭାରତପାଇଁ ହର୍ମୁଜ୍ର ଗୁରୁତ୍ୱ
[ସମ୍ପାଦନା]ଭାରତର ପ୍ରାୟ ୪୦% ଅଶୋଧିତ ତେଲ ଆମଦାନି ଏବଂ ପ୍ରାୟ ୫୪% ଏଲଏନଜି (LNG) ଆମଦାନି ଏହି ସମୁଦ୍ର ପଥ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ।[୪] ଏହାର ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ଥ ହେତୁ ଏଠାରେ ଯାତାୟାତକୁ ବାଧା ଦେବା ଖୁବ ସହଜ ଅଟେ।
ସାଉଦି ଆରବ ଏବଂ ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଏମିରେଟସ୍ ଏହି ଜଳପଥକୁ ବାଇପାସ୍ କରୁଥିବା ପାଇପଲାଇନ୍ଗୁଡିକ ଚଳାଉଛନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଇରାନ୍ ଓମାନ୍ ଉପସାଗରକୁ ସିଧାସଳଖ ତେଲ ପଠାଇବା ପାଇଁ ଗୋରେହ-ଜସ୍କ ପାଇପଲାଇନ୍ ଏବଂ ଜସ୍କ ଟର୍ମିନାଲ୍ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
୨୦୨୬ ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ସଙ୍କଟ
[ସମ୍ପାଦନା]୨୦୨୬ ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ସଙ୍କଟ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଘଟୁଥିବା ଏକ ଚାଲୁଥିବା ସଂଘର୍ଷ। ଏହାର ଆରମ୍ଭ ୨୮ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୬ ରେ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସଙ୍କଟର ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିଲା ଯେତେବେଳେ ଇସ୍ରାଏଲ ଓ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ମିଶି ଇରାନ ଉପରେ ଏକ ଆକସ୍ମିକ ସାମରିକ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଅପରେସନ୍ ଏପିକ୍ ଫ୍ୟୁରି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ଇରାନର କିଛି ଶୀର୍ଷ ନେତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିବା କୁହାଯାଏ, ଯାହାମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନେତା ଆଲି ଖାମେନେଇଙ୍କ ନାମ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହାର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସ୍ୱରୂପ, ଇରାନ ତାହାର ସେନାବାହିନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଜାହାଜ ଚଳାଚଳକୁ ବାଧା ଦେଇଥିଲା।
ସଙ୍କଟର ଆରମ୍ଭ
[ସମ୍ପାଦନା]୨୮ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୬ ରେ “ଅପରେସନ୍ ଏପିକ୍ ଫ୍ୟୁରି” ନାମକ ବିଶାଳ ସାମରିକ ଅଭିଯାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଙ୍କଟ ଉପୁଜିଥିଲା।[୫] ଏହା ଇସ୍ରାଏଲ ଓ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଯୁକ୍ତ ବାୟୁସେନା ଆକ୍ରମଣ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଇରାନର ୯୦୦ ରୁ ଅଧିକ ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳକୁ ଆକ୍ରମଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ପରମାଣୁ କେନ୍ଦ୍ର, ସାମରିକ ନେତୃତ୍ୱ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ମିସାଇଲ ଉତ୍ପାଦନ କେନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା। ପ୍ରଥମ ଆକ୍ରମଣରେ ଇରାନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନେତା ଆଲି ଖାମେନେଇ ସହିତ ଅନେକ ଉଚ୍ଚ ପଦସ୍ଥ କର୍ମକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିବା କୁହାଯାଏ।
ଇରାନ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସ୍ୱରୂପ ଇସ୍ଲାମିକ୍ ରିଭଲୁସନାରୀ ଗାର୍ଡ କୋର୍ପସ୍ (IRGC) ମାଧ୍ୟମରେ ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀକୁ “ମୃତ ଅଞ୍ଚଳ” ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଥିଲା ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବ୍ୟାପାରକୁ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସାୟିକ ଜାହାଜମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା।[୬][୭][୮]
ଆଧାର
[ସମ୍ପାଦନା] | ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗଟି ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଆପଣ ଏହାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଉଇକିପିଡ଼ିଆକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିପାରିବେ । |
- ↑ Daniel J. Hopkins, ed. (1997), Merriam-Webster's Geographical Dictionary, Merriam-Webster, p. 495
- ↑ "୫୦୦୦ ବର୍ଷର ପ୍ରାଚୀନ ଜଳପଥ ଏହି 'ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ' : କେମିତି ହେଲା ଏହା ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟର ହୃଦୟ?". Odisha Bhaskar (in ଆମେରିକୀୟ ଇଂରାଜୀ). 2026-04-08. Retrieved 2026-04-23.
- ↑ হরমুজ প্রণালী কেন গুরুত্বপূর্ণ (ভিডিও) Archived 2014-03-12 at the Wayback Machine. ଛାଞ୍ଚ:ওয়েব আর্কাইভ,অনলাইন ডেস্ক, দৈনিক প্রথম আলো। ঢাকা থেকে প্রকাশের তারিখ: ৩১-১২-২০১১ খ্রিস্টাব্দ।
- ↑ "Indian merchants and the rise of Hormuz in global trade". The Indian Express (in ଇଂରାଜୀ). 2026-04-09. Retrieved 2026-04-23.
- ↑ Hussain, Abid. "War on Iran: What troops is the US moving to the Gulf?". Al Jazeera (in ଇଂରାଜୀ). Retrieved 2026-04-22.
- ↑ "2026 Iran War".
- ↑ "Background on Iran and Operation Epic Fury" (PDF).
- ↑ Maleki, Miad (2026-04-13). "What the US naval blockade would mean for Iran's economy". www.iranintl.com (in ଇଂରାଜୀ). Retrieved 2026-04-20.