ସୁନୟନା କାହାଣୀ (ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ)

1. Vikramaditya Memorial, Ujjain

ସୁନୟନା କାହାଣୀ ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପ୍ରତିମା କହିଥିବା କାହାଣୀ । ସେ ରାଜା ଭୋଜଙ୍କୁ ରାଜା ବିକ୍ରମଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଏବଂ ଏହି ସିଂହାସନ ପ୍ରାପ୍ତିର କଥା କହିଥିଲା । ତେବେ ଭାଷାଭେଦରେ ଏହି କାହାଣୀ ଗୁଡିକରେ ବିଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ରାଜା ଭୋଜ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣ ସଂପନ୍ନ ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ ଉପରେ ବସିବା ପୂର୍ବରୁ ବିସ୍ତୃତ ପୂଜା-ଉପାସନା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ । କିନ୍ତୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଦିନ ଯେତେବେଳେ ସେହି ସିଂହାସନର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପାହାଚ ଚଢି ସିଂହାସନରେ ବସିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୁଅନ୍ତେ, ସେଥିରେ ଥିବା ପ୍ରତିମା ହସିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଅବାକ ହୋଇ ରାଜା ଭୋଜ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କାହିଁକି ହସୁଛ?” ସୁନୟନା ନାମକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପ୍ରତିମା କହିଲେ — “ମହାରାଜ, ଏହି ସିଂହାସନ ସାଧାରଣ ନୁହେଁ । ଆପଣ ଏହାକୁ ପାଇବାରେ ଧନ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଏହାରେ ବସିବା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ମହାନ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ହେବାକୁ ପଡିବ। ସେତେବେଳେ ଯାଇ ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହେବ । ନଚେତ ଏଥିରେ ବସିବା ପ୍ରୟାସ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁତର ସମସ୍ୟା ଜନ୍ମାଉଥିବ।”

ରାଜା ଭୋଜ ଏହା ଶୁଣି ଚକିତ ହେଲେ ଓ ସେହି ପ୍ରତିମାଙ୍କୁ ବିନମ୍ରତାପୂର୍ବକ ଅନୁରୋଧ କଲେ — “ମତେ ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନ, ତାଙ୍କ ଶାସନ ଓ ମହିମା ସମ୍ପର୍କରେ ସବୁ କଥା କହ ।” ତା’ପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପ୍ରତିମା ସୁନୟନା ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହା ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମୂର୍ତ୍ତି ଥିଲା । ସେ ରାଜା ବିକ୍ରମଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଏବଂ ଏହି ସିଂହାସନ ପ୍ରାପ୍ତିର କଥା କହିଥିଲା ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ କାହାଣୀ

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପୁତ୍ତଳିକା ସୁନୟନା ଯେଉଁ କଥା କହିଲା, ସେ ଏପରି ଥିଲା —

ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ ସମସ୍ତ ନୃପୋଚିତ ଗୁଣର ସାଗର ଥିଲେ । ସେପରି ନ୍ୟାୟପ୍ରିୟ, ଦାନଶୀଳ ଓ ତ୍ୟାଗୀ ଅନ୍ୟ କେହି ନଥିଲେ । ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ବାହାରେ ତାଙ୍କର ଆଉ ଗୋଟିଏ ବିଶେଷ ଗୁଣ ଥିଲା, ସେ ଅସାଧାରଣ ଶିକାରୀ ଥିଲେ । ଦିନକର ତାଙ୍କୁ ଖବର ମିଳିଲା ଯେ ଗୋଟିଏ ହିଂସ୍ର ବାଘ ଜଙ୍ଗଳରେ ଭୟଙ୍କର ଉପଦ୍ରବ କରୁଛି ଏବଂ ବହୁ ଲୋକଙ୍କୁ ମାରି ଖାଇଦେଇଛି । ସେହି ବାଘକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ ଶିକାର ଯାତ୍ରାର ଯୋଜନା କଲେ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଳକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ଜଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ ବଘ ତାଙ୍କ ନଜରରେ ପଡ଼ିଲା । ସେ ତାହା ପଛରେ ଘୋଡ଼ା ଦୌଡ଼େଇଲେ । ବାଘ ଗୋଟିଏ ଘଞ୍ଚ କୁଞ୍ଜ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା । ରାଜା ଘୋଡ଼ାରୁ ଝାମ୍ପି ପଡ଼ି ବାଘକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ହଠାତ୍ ବଘ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝାମ୍ପି ପଡ଼ିଲା । ବିକ୍ରମ ତାହା ଉପରେ ତରବାରୀ ଚଲାଇଲେ । କୁଞ୍ଜ ଘନ ଥିବାରୁ ଆଘାତ ସଠିକ ଭାବେ ଲାଗିଲା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବାଘ ଆହତ ହୋଇ ଦୌଡ଼ିଲା ଏବଂ ଘନ ଜଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା । ରାଜା ଏତେ ତେଜୀରେ ଧାଉଁଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ଦୂରରେ ରହିଗଲେ । ବାଘ ପୁଣି ଘଞ୍ଚ କୁଞ୍ଜ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଗଲା । ରାଜା ସେଠି ଖୋଜିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ହଠାତ୍ ବାଘ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା ଏବଂ ଘୋଡାକୁ ଗଭୀର ଆଘାତ ଦେଲା । ରାଜାଙ୍କର ଶତଚେଷ୍ଟା ସତ୍ତ୍ଵେ ଗଭୀର ଆଘାତ ଯୋଗୁଁ ଘୋଡ଼ା ମରିଗଲା, ରାଜା ପଛକୁ ଫେରିଲେ । ଜଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଦିଗ ହରାଇଲେ । ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସେ ଏକ ଛୋଟ ନଦୀ ଦେଖିଲେ । ସେ ଗୋଟିଏ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ବସି ଅଲ୍ପ ବିଶ୍ରାମ କଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ ନଦୀରେ କିଛି ହଲହଲ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ । ଦେଖିଲେ, ଦୁଇଜଣ ଲୋକ ଗୋଟିଏ ମୃତଦେହକୁ ଧରି ଝଗଡା କରୁଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମଣିଷମୁଣ୍ଡ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଭୟଙ୍କର କାପାଲିକ, ଓ ଅନ୍ୟଜଣ ଥିଲେ ବେତାଳ, ଯାହାର ଶରୀରର ଉପର ଅଂଶ ନଦୀ ଉପରେ ଭାସୁଥିଲା । ଦୁଇଜଣେ ଏହି ମୃତଦେହ ଉପରେ ନିଜ ଅଧିକାର ଦାବୀ କରୁଥିଲେ । କାପାଳିକ କହିଲେ, ସେ ଏହାକୁ ତାନ୍ତ୍ରିକ ସାଧନା ପାଇଁ ଧରିଛି; ବେତାଳ କହିଲେ, ସେ ଏହାକୁ ଖାଇ ନିଜ ଭୋକ ମେଣ୍ଟଇବ। କେହି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦାବିରୁ ଉହରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ । ବିକ୍ରମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖି ସେମାନେ ନ୍ୟାୟ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ବିକ୍ରମ ନିଜର ପରିଚୟ ଦେଇ ଦୁଇଟି ସର୍ତ୍ତ ରଖିଲେ, ପ୍ରଥମ, ତାଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଦୁହେଁ ମାନିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଦ୍ୱିତୀୟ, ଯେହେତୁ ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଜ ସିଂହାସନରେ ବସିନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟପ୍ରଦାନର ଶୁଳ୍କ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ । କାପାଳିକ ଶୁଳ୍କ ସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଚମତ୍କାରୀ ବଟୁଆ ଦେଲେ, ଯାହା ମାଗିଲେ ଯେକୌଣସି ଜିନିଷ ଦେଇପାରେ । ବେତାଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ ଏକ ମୋହିନୀ କାଷ୍ଠର ଖଣ୍ଡ, ଯାହାର ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଲେ ଯେ କେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇପାରିବ । ବିକ୍ରମ ନ୍ୟାୟ କଲେ, ବେତାଳକୁ ତାଙ୍କ ମୃତ ଘୋଡ଼ା ଭୋକ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଦେଲେ ଏବଂ କାପାଲିକକୁ ତାନ୍ତ୍ରିକ ସାଧନା ପାଇଁ ମୃତଦେହ । ଏହି ନ୍ୟାୟରେ ଦୁହେଁ ଖୁସି ହେଲେ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ । ରାତି ହୋଇଗଲା ଓ ବିକ୍ରମ ଭୋକ ଅନୁଭବ କଲେ । ସେହିପରି ସେ ବଟୁଆକୁ କହିଲେ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲା ଓ ସେ ଭୋଜନ କଲେ । ପରେ ସେ ମୋହିନୀ କାଷ୍ଠ ଘସି ତାହାର ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଲେ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ । ଏବେ ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ହିଂସ୍ର ପ୍ରାଣୀର ଭୟ ରହିଲା ନାହିଁ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରଭାତରେ ସେ କାଳୀ ଦେବୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଦୁଇ ବେତାଳଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଓ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ମହଲ ଫେରିବା ରାସ୍ତାରେ ସେ ଜଣେ ଭିକ୍ଷୁକକୁ ଦେଖିଲେ ଯିଏ ଭୋକିଲା ଥିଲେ । ରାଜା ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ସେହି କାପାଳିକଙ୍କ ଚମତ୍କାରୀ ବଟୁଆ ଦେଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଜୀବନସାରା ଭୋଜନ ଅଭାବ ଭୋଗିବେ ନାହିଁ।।

ଗପଟି କହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପ୍ରତିମା ପଚାରିଲା କ"ଣ ଆପଣ ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ପରି ପରୋପକାର ନିମିତ୍ତ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରି ଦାନଶୀଳ ହୋଇ ପାରିବେ ? ଏହିପରି କହିବା ପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପ୍ରତିମା ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ଵର୍ଗାରୋହଣ କଲା ।