ସବ୍ୟସାଚୀ ମୁଖର୍ଜୀ (ବିଚାରପଚି)

ସବ୍ୟସାଚୀ ମୁଖର୍ଜୀ (1 ଜୁନ 1927 – 25 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1990) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟବିଦ୍‌, ଯିଏ ଭାରତର ବିଂଶତମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ସେ ପୂର୍ବରୁ କଲିକତା ହାଇକୋର୍ଟର କାର୍ଯ୍ୟବାହୀ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

ଜନ୍ମ ଓ ଶିକ୍ଷା

ସବ୍ୟସାଚୀ ମୁଖର୍ଜୀଙ୍କ ଜନ୍ମ କଲିକତାରେ ହୋଇଥିଲା। ସେ ବଙ୍ଗଳା ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିରେ ଭୂମି ରେକର୍ଡସ୍‌ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଡିରେକ୍ଟର ଜେନେରାଲ୍‌ ରାୟ ବହାଦୁର ବିଜୟ ବିହାରୀ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କ ତୃତୀୟ ପୁଅ। ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇମାନେ ଥିଲେ; ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରସାନ୍ତ ବିହାରୀ ମୁଖାର୍ଜୀ, କଲିକତା ହାଇକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୃଦୟରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଡ଼ଃ. ଅରୁବିନ୍ଦ ବିହାରୀ ମୁଖାର୍ଜୀ ।

ସେ କଲିକତାର ଭବାନୀପୁର ମିତ୍ରା ଇନ୍‌ଷ୍ଟିଟ୍ୟୁସନ୍‌ରେ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ; ତାପରେ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ୍‌, କଲିକତାରୁ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କଲେ, ଏବଂ ୧୯୪୬ରେ କଲିକତା ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କଲେ । ପରେ ସେ ମିଡଲ ଟେମ୍ପଲ୍‌ ସମ୍ମିଳନୀ ଦ୍ୱାରା ବାରକୁ ଆମନ୍ତ୍ରୀତ ହୋଇଥିଲେ ।

ବୃତ୍ତିଜୀବନ

ସେ ୧୯୪୯ରେ କଲିକତା ହାଇକୋର୍ଟରେ ଜଣେ ଅଧିବକ୍ତା ଭାବେ ତାଙ୍କ ଆଇନଜୀବୀ ଜୀବନର ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପ୍ରଧାନତଃ ସିଭିଲ୍‌, ରେଭେନ୍ୟୁ ଏବଂ ସଂବିଧାନିକ ବିଷୟର ମାମଲା ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ । ପ୍ରଥମ ପ୍ରଶାସନିକ ସୁଧାର କମିଶନ୍‌ (ARC) ଅଧୀନରେ, ସେ ପ୍ରଶାସନିକ ଟ୍ରାଇବ୍ୟୁନାଲ୍‌ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଧ୍ୟୟନ ଦଳର ସଦସ୍ୟ ଭାବେ କାମ କରିଥିଲେ। ୧୯୬୮ରେ ଜୁଲାଇ ମାସରେ, ସେ କଲିକତା ହାଇକୋର୍ଟରେ ଜଣେ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ଜୁନ ୧୯୮୨ରୁ ସେ ୮ମ ଅର୍ଥ କମିଶନ୍‌ର ସଦସ୍ୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ହାଇକୋର୍ଟରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ସମୟରେ ମୁଖାର୍ଜୀ ନିର୍ବାଚନ ମତଦାତା ତାଲିକା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଗୋଟିଏ ମାମଲାରେ ଏମିତି ରାୟ ଦେଇଥିଲେ ଯାହାର ଫଳରେ ନିର୍ବାଚନ ବିଳମ୍ବିତ ହୋଇଥିଲା । ୧ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୮୩ରେ ସେ କଲିକତା ହାଇକୋର୍ଟର କାର୍ଯ୍ୟବାହୀ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ ।

15 ମାର୍ଚ୍ଚ 1983 ରେ, ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ 18 ଡିସେମ୍ବର 1989 ରେ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ । ମାର୍ଚ୍ଚ 1989 ରେ, ଭୋପାଳ ଗ୍ୟାସ ଦୁର୍ଘଟଣା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟଙ୍କ ପ୍ୟାନେଲକୁ ନେତୃତ୍ୱ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା “ଭୋପାଳ ଗ୍ୟାସ ଲିକ୍ ଆକ୍ଟ୍‌” (“ଭୋପାଳ ସେଟଲମେଣ୍ଟ ଆକ୍ଟ୍‌”) ର ବୈଧତା ପରୀକ୍ଷା କରୁଥିଲା । ସେ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେବା ପରେ କେବଳ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମତ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ମାମଲାର ଅନ୍ତିମ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସେ ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ।

୧୯୯୦ର ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ, ବୋମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟର କିଛି ନ୍ୟାୟାଧୀଶଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ନୀତି ଅଭିଯୋଗ ଆସିଲା, ଯାହା ଦେଶବ୍ୟାପୀ ନ୍ୟାୟାଳୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ “ବିଶ୍ଵସନିୟତା ସଙ୍କଟ” ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା । ଦୁର୍ନୀତି, ପକ୍ଷପାତ, ଜାତିବାଦ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଭିଯୋଗ ଅନେକ ହାଇକୋର୍ଟରେ ଖବରରେ ଆସିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ମୁଖାର୍ଜୀ ନ୍ୟାୟାଳୟର ସ୍ୱାଧୀନତା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ୟାଗୁଡିକ ସମାଧାନ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ ।

ନ୍ୟାୟାଧୀଶମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମୁଖାର୍ଜୀ କହିଥିଲେ: “ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ କିମ୍ବା ହାଇକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶମାନେ ଓ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେଶର ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ପରି ଆଇନର ଶାସନକୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼େ । ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ନିୟମ ଓ ବିଧିଗୁଡିକକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ମୁଁ ସଦା ଭାବୁଥିଲି ଯେ ଏହି କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ପୁନରୁକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ । ସେହିପାଇଁ ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ ଯେ ନ୍ୟାୟାଧୀଶଙ୍କ କୌଣସି ଆଚରଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସକୁ ହାନି ନ ପହଞ୍ଚାଉ।”

ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟରେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଅବଧିରେ, ମୁଖାର୍ଜୀ ୩୧୫ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ୫୯୭ଟି ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ ।

ମୃତ୍ୟୁ

୨୫ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୯୦ରେ ଲଣ୍ଡନ୍‌ରେ ଡାଏବେଟିସ୍‌ ସହିତ ହୃଦ୍‌ରୋଗ କାରଣରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହେଲା । ସେ ଆମେରିକାର ଏକ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ ଭ୍ରମଣରୁ ଫେରିବା ପରେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ । ସେ ପଦବୀରେ ଥିବା ସମୟରେ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଦ୍ବିତୀୟ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ; ପ୍ରଥମ ଥିଲେ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଏଚ୍‌. ଜେ. କାନିଆ ।