ସତ୍ୟାଗ୍ରହ
ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ହେଉଛି ଏକ ଅହିଂସାତ୍ମକ ଆନ୍ଦୋଳନ ପ୍ରଣାଳୀ, ଯାହାକୁ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ । ଏହାର ମୂଳ ଭିତ୍ତି ‘ସତ୍ୟ’ ଓ ‘ଅହିଂସା’ ଉପରେ ଆଧାରିତ । ସତ୍ୟାଗ୍ରହର ଅର୍ଥ ‘ସତ୍ୟରେ ଆଗ୍ରହ’ କିମ୍ବା ‘ସତ୍ୟକୁ ଧରି ରହିବା’ । ଏହି ଧାରଣାକୁ ଗାନ୍ଧୀଜୀ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲେ ଓ ପରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଚାଳନା କରିଥିଲେ ।।[୧]
ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଏକ ମାନବୀୟ ଧାରଣା ଯାହା ସତ୍ୟ, ଅହିଂସା ଓ ନ୍ୟାୟର ପଥକୁ ଦର୍ଶାଏ । ଏହା କେବଳ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମାଜର ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନ୍ୟାୟ, ସମତା ଓ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିବାର ଏକ ସଶକ୍ତ ମାଧ୍ୟମ ।
ଉତ୍ପତ୍ତି
[ସମ୍ପାଦନା]୧୯୦୬ ମସିହାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଅନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ ମାନିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଉଥିଲା । ସେଥିରେ ବିରୋଧ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀ ‘ସତ୍ୟାଗ୍ରହ’ ଧାରଣାର ଜନ୍ମ କରିଥିଲେ । ‘ସତ୍ୟ’ ଓ ‘ଆଗ୍ରହ’ — ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦକୁ ଯୋଡ଼ି ‘ସତ୍ୟାଗ୍ରହ’ ଶବ୍ଦଟି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ।[୨]
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
[ସମ୍ପାଦନା]ସତ୍ୟାଗ୍ରହର ମୂଳ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ହେଉଛି — ସତ୍ୟରେ ଅଟଳ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଅହିଂସା ମାଧ୍ୟମରେ ସଂଘର୍ଷ । ଏଠାରେ ପ୍ରତିପକ୍ଷକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବି ନୁହେଁ, ବରଂ ସତ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରାଇବା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ କରାଯାଏ । ହିଂସା, ଘୃଣା ଓ ପ୍ରତିଶୋଧକୁ ଏହା ସ୍ୱୀକାର କରେନାହିଁ ।[୩]
ଭାରତରେ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ
[ସମ୍ପାଦନା]ଗାନ୍ଧୀଜୀ ୧୯୧୫ରେ ଭାରତକୁ ଫେରିବା ପରେ, ସତ୍ୟାଗ୍ରହକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ପ୍ରମୁଖ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ଚମ୍ପାରଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ (୧୯୧୭), ଖେଡା ସତ୍ୟାଗ୍ରହ (୧୯୧୮) ଓ ଅହମ୍ମଦାବାଦ ମିଲ୍ ଆନ୍ଦୋଳନ (୧୯୧୮) — ଏହାର ପ୍ରଥମ ଉଦାହରଣ । ପରେ ୧୯୨୦ରେ ‘ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ’, ୧୯୩୦ରେ ‘ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ’ ଓ ୧୯୪୨ରେ ‘ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ’ — ସବୁ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଧାରଣାର ଉପରେ ଆଧାରିତ ।[୪]
ପ୍ରଭାବ
[ସମ୍ପାଦନା]ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଫଳରେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାତୀୟ ସଚେତନତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା । ସାଧାରଣ ଲୋକ, କୃଷକ, କର୍ମକର୍ତ୍ତା, ନାରୀମାନେ — ସମସ୍ତେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସହଭାଗୀ ହେଲେ । ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ଓ ବିଦେଶୀ ଶାସନକୁ ପ୍ରଶ୍ନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ।[୫]
ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ପ୍ରଭାବ
[ସମ୍ପାଦନା]ସତ୍ୟାଗ୍ରହ କେବଳ ଭାରତରେ ସୀମିତ ନାହିଁ, ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଦେଶରେ ସମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ହୋଇଥିଲା । ଆମେରିକାର Martin Luther King Jr., ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ନେଲସନ ମଣ୍ଡେଲା ପରି ନେତାମାନେ ସତ୍ୟାଗ୍ରହର ନୀତିକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ ।[୬]
ଆଧାର
[ସମ୍ପାଦନା]- ↑ Gandhi, M. K. (1927). An Autobiography: The Story of My Experiments with Truth. Navajivan Publishing House.
- ↑ Dalton, Dennis (1993). Mahatma Gandhi: Nonviolent Power in Action. Columbia University Press.
- ↑ Parekh, Bhikhu (1997). Gandhi: A Very Short Introduction. Oxford University Press.
- ↑ Brown, Judith M. (1991). Gandhi: Prisoner of Hope. Yale University Press.
- ↑ Nanda, B. R. (1958). Mahatma Gandhi: A Biography. Oxford University Press.
- ↑ Hardiman, David (2003). Gandhi in His Time and Ours: The Global Legacy of His Ideas. Columbia University Press.