ଯୁଗାନ୍ତର ପତ୍ରିକା

ଯୁଗାନ୍ତର ପତ୍ରିକା (ବଙ୍ଗାଳୀ: যুগান্তর) ଏକ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷୀ ବିପ୍ଲବୀ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ଥିଲା ଯାହା ୧୯୦୬ ମସିହାରେ କଲିକତାରେ ବାରିନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ, ଅବିନାଶ ଭଟ୍ଟାଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୂପେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଦତ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା ଏକ ରାଜନୈତିକ ସାପ୍ତାହିକ ପତ୍ରିକା ଥିଲା ଯାହା ୧୯୦୬ ମାର୍ଚ୍ଚରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଓ ସେତେବେଳେ ବଙ୍ଗାଳରେ ଗଠିତ ହେଉଥିବା ବିପ୍ଲବୀ ସଂଗଠନ ଅନୁଶୀଳନ ସମିତିର ପ୍ରଚାର ଅଙ୍ଗ ଭାବେ କାମ କରୁଥିଲା । ‘ଯୁଗାନ୍ତର’ (ଶାବ୍ଦିକ ଅର୍ଥ: ନୂତନ ଯୁଗ) ନାମଟି ବଙ୍ଗାଳୀ ଲେଖକ ଶିବନାଥ ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ‘ଯୁଗାନ୍ତର’ ନାମକ ରାଜନୈତିକ ଉପନ୍ୟାସରୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା । ପରେ, ଏହି ପତ୍ରିକାର ନାମରୁ ଅନୁଶୀଳନ ସମିତିର ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗୀୟ ଶାଖାକୁ ଯୁଗାନ୍ତର ଦଳ ଭାବେ ପରିଚିତ କରାଯାଇଥିଲା । ପତ୍ରିକାଟି ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନବିରୋଧୀ ବିପ୍ଲବୀ ହିଂସାକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଏକ ରାଜନୈତିକ ଉପାୟ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲା ଓ ନ୍ୟାୟସଂଗତ ବୋଲି ଯୁକ୍ତି କରିଥିଲା । ଏହା ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ଓ ତାହାର ‘ମଧ୍ୟମପନ୍ଥୀ’ ପଦ୍ଧତିଙ୍କୁ ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲା । ପତ୍ରିକାର ପ୍ରଧାନ ପାଠକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲେ ବଙ୍ଗଳାର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନ ଯୁବକମାନେ । ପତ୍ରିକାର ମୂଲ୍ୟ ଏକ ପଇସା ରଖାଯାଇଥିଲା ।

ବିକାଶ ଓ ବିବାଦ

ପତ୍ରିକାଟି ଶୀଘ୍ର ବ୍ୟାପକ ଲୋକପ୍ରିୟତା ଲାଭ କଲା, ଏକ ସମୟରେ ଏହାର ପାଠକ ସଂଖ୍ୟା ୨୦,୦୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲା । ଭୂପେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଦତ୍ତ ୧୯୦୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପତ୍ରିକାର ସମ୍ପାଦକ ଭାବେ କାମ କଲେ, ଯଦିଓ ବାରିନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ ଓ ଅରବିନ୍ଦ ଘୋଷ ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିପ୍ଲବୀମାନଙ୍କ ଲେଖାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତ ସରକାର ପକ୍ଷରୁ ବାରମ୍ବାର ‘ଦେଶଦ୍ରୋହୀ’ ଲେଖା ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଏହା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଆଇନଗତ ମାମଲା ଚାଲିଲା । ୧୯୦୭ରେ ଭୂପେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଦତ୍ତଙ୍କୁ “ଭାରତ ସରକାର ବିରୋଧରେ ହିଂସାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା” ଅପରାଧରେ ଗିରଫ କରାଗଲା ଓ ତାଙ୍କୁ ୧ ବର୍ଷର କଠୋର ସଜା ଦିଆଗଲା । ପରେ, ୧୯୦୮ ମସିହାରେ ବାରମ୍ବାର ଆଇନଗତ ମାମଲା, ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ ଓ ଦ ନ୍ୟୁଜପେପର୍ସ (ଇନସାଇଟମେଣ୍ଟ ଟୁ ଅଫେନ୍ସେସ୍) ଅଧିନିୟମ (ଜୁନ ୧୯୦୮) ପାରିତ ହେବା ପରେ ପତ୍ରିକାଟି ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା ।

ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ଶେଷ

ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ପରେ ପତ୍ରିକାଟି ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଗଲା । ୧୯୮୦ର ଦଶକରେ ଏହାର ଦୈନିକ ପ୍ରସାରଣ ୮୦,୦୦୦ ପ୍ରତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା । କିନ୍ତୁ, ସୁପରିଚାଳନାର ଅଭାବ ଓ ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ ଖର୍ଚ୍ଚ ଯୋଗୁଁ କ୍ରମେ ପାଠକ ସଂଖ୍ୟା କମିଗଲା । ଶେଷରେ, ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣ ଓ ଭାରି ଆର୍ଥିକ କ୍ଷତି କାରଣରୁ ପତ୍ରିକାଟିକୁ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ପଡିଲା ।