ମନବୋଧ ଚଉତିଶା

ମନବୋଧ ଚଉତିଶା ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜନପ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କବିତା। ଏହାର ରଚୟିତା ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତକର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭକ୍ତକବି ଭକ୍ତ ଚରଣ ଦାସ। ଏହି କବିତା ଚଉତିଶା ଶୈଳୀରେ ରଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ ଓଡ଼ିଆ ବର୍ଣ୍ଣମାଳାର ୩୪ ଟି ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ (କ ଠାରୁ କ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର ରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି।

କବିତାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମନକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କରିବା (Manabodh) ଏବଂ ମଣିଷକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସତ୍ୟର ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନ କରିବା। ଏହି କବିତାର ମୂଖ୍ୟ ସାରାଂଶ ହେଉଛି ମନ ଓ ଶରୀରକୁ ଏକ ସଂକେତ ଭାବେ ଦେଖି, ଜୀବନର ଅସ୍ଥାୟୀତା, ଲୋଭ, ମୋହ ଓ ମୃଗୟାରୁ ମୁକ୍ତି ଅର୍ଜନ କରି ଭକ୍ତି ଏବଂ ସତ ସୂତ୍ରରେ ଜୀବନ କେମିତି ଚାଳିବା ଉଚିତ ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। କବିତା ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନର ନିମିଷମାତ୍ର ହିସାବରେ ଦେଖାଯାଇଛି ଯେଉଁଠାରେ ଶରୀର ମାଟିର ଅଟେ, ଓ ଆତ୍ମା ଭକ୍ତି ସହ ହରି ନାମ ସ୍ମରଣ କରି ସଦା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥାଏ। ଏପରି ଜୀବନର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ଏହି କବିତା ଗଭୀର ନୀତି, ଭକ୍ତିଗତ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।