ବାକା ବାଇ
| Baka Bai | |
|---|---|
| ଜୀବନସାଥୀ | Raghoji II Bhonsle |
| ବଂଶ | Bhonsle (by marriage) |
| ଜନ୍ମ | c. 1774 |
| ମୃତ୍ୟ | 1858 (aged eighty-four) Nagpur[୧] |
| ଧର୍ମ | Hinduism |
ବାକା ବାଇ (ପ୍ରାୟ ୧୭୭୪-୧୮୫୮) ଜଣେ ମରାଠା ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଏବଂ ନାଗପୁରର ରାଜା ରାଘୋଜୀ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୋଁସଲେଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ନାଗପୁରର ରାଜ ଦରବାରର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।[୨]
ଜୀବନୀ
[ସମ୍ପାଦନା]ନାଗପୁର ରାଜ୍ୟର ମରାଠା ଶାସକ ରାଘୋଜୀ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୋଁସଲେଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ଏବଂ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ବାକା ବାଈ ।[୩][୪] ସେ ୧୮୦୩ ମସିହାରେ ଆରଗାଓଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମରାଠାମାନେ ପରାଜୟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ। ୧୮୧୬ ମସିହାରେ ରାଘୋଜୀ ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ତାଙ୍କର ସାବତ ପୁଅ ପାରସୋଜୀ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୋଁସଲେଙ୍କୁ ସିଂହାସନକୁ ଆଣିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅକ୍ଷମତା ଯୋଗୁଁ, ଜଣେ ରାଜପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥିଲା, ଏବଂ ବାକା ବାଈ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ରାଜ୍ୟ ପରିଚାଳନା କରୁଥିଲେ। ସେ ଅନେକ ଗ୍ରାମର ମାଲିକ ହୋଇ ରାଜଦରବାରରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ଗୋଷ୍ଠୀର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାବ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ। ତଥାପି, ଆପ୍ପା ସାହେବ ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ହଟାଇ ଏବଂ ରାଜପ୍ରତିନିଧିଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରି କ୍ଷମତା ଦଖଲ କରିଥିଲେ।
ଜାନୁଆରୀ ୧୮୧୭ ସୁଦ୍ଧା, ଆପ୍ପା ସାହେବ ପାରସୋଜୀ ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କୁ ବିଷ ଦେଇ ହତ୍ୟା କରିବାପରେ ନିଜର କ୍ଷମତା ହାସଲ କରିଥିଲେ[୫] ଏବଂ ବାକା ବାଇଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ ତାଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଶୀଘ୍ର ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ।[୬] ସୀତାବୁଲଡି ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାସ୍ତ ହୋଇ, ସେ ୯ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୧୮ ରେ ଏକ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ, ଯାହା ନାଗପୁରକୁ ଏକ ଉପନଦୀ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲା। ତଥାପି, ସେ ଶୀଘ୍ର ବିଦ୍ରୋହ କରିଥିଲେ, ସ୍ଥାନୀୟ ଗୋଣ୍ଡମାନଙ୍କୁ ବାକା ବାଈଙ୍କ ମାଲିକାନାରେ ଥିବା ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକୁ ପୋଡ଼ି ଦେବାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ମକରଧୋକ୍ରା, ଆମଗାଁଓ ଏବଂ ଦିଘୋରୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ମୃତ୍ୟୁ
[ସମ୍ପାଦନା]ବାକା ବାଇ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୮୫୮ ମସିହାରେ ଚଉରାଶି ବର୍ଷ ବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଧାର୍ମିକତା ଏବଂ ବିଶେଷକରି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପ୍ରଦେଶର ହିନ୍ଦୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ମନେ ରଖାଯାଇଥିଲା ।
ଉତ୍ତରାଧିକାର
[ସମ୍ପାଦନା]ନାଗପୁରର ମିଶ୍ରଣ ସତ୍ତ୍ୱେ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ ବାକା ବାଇଙ୍କୁ ପ୍ରାୟତଃ ଜଣେ ବିଶ୍ୱାସଘାତକ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।[୭] ତଥାପି, ସେ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁତା ଭାବ ରଖିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ପରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁତ୍ୱକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ବଂଶଧରଙ୍କ ପାଇଁ ଉପାଧି ଏବଂ ସୁବିଧା ପାଇବା ପାଇଁ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମିଶ୍ରଣତାକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ, ସଫଳତାର ସହିତ "ଦେଉରର ରାଜା ବାହାଦୁର" ଉପାଧି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର "ନାଗପୁର କେ ଭୋଁସଲେ" ପୁସ୍ତକରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରାଯାଇଛି।
ଆଧାର
[ସମ୍ପାଦନା]- ↑ Smith, George (1888). Stephen Hislop: Pioneer Missionary & Naturalist in Central India from 1844-1863 (in ଇଂରାଜୀ). J. Murray.
- ↑ Bhatia, O. P. Singh (1968). History of India, from 1707 to 1856 (in ଇଂରାଜୀ). Surjeet Book Depot.
- ↑ Russel, R.V. (1908). Maharashtra State Gazetteers: Bhandara (in ଇଂରାଜୀ). Director of Government Printing, Stationery and Publications, Maharashtra State.
- ↑ Wills, C.U. The Nagpur State in the 18th century. p. 215. Archived from the original on 23 January 2017.
- ↑ Duff, James Grant (1878). History of the Mahrattas (in ଇଂରାଜୀ). Times of India Office. p. 529.
- ↑ Report on the administration of the Central Provinces: for the year ... 1892/93 (1894) (in ଇଂରାଜୀ). 1894.
- ↑ "बाकाबाईला खलस्त्री ठरविणे चुकीचे". Maharashtra Times (in ମରାଠୀ).