ପ୍ରଥମ ରାଜାରାଜ ଚୋଳ

ପ୍ରଥମ ରାଜାରାଜ ଚୋଳ
ପ୍ରଥମ ରାଜାରାଜ ଚୋଳ
	Rājakēsari Varman,; Ponniyin Selvan, Mum'muṭi Cōḻan, Sivapathasekaran, Thirumurai Kanda Chola, Taila Kula Kaalan, Telungu kula kaalan, Pandiya Kula Sani, Keralandhagan, Sinhalandhagan, Kṣatriya Śikhāmaṇi
	Detail of the bronze portrait of Rajaraja Chola at the Brihadisvara Temple.
	Chola Emperor
ଶାସନକାଳ	June/July 985 – January or February 1014
ପୂର୍ବାଧିକାରୀ	Uttama
ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ	Rajendra I
	King of Anuradhapura
Reign	c. 992 – c. January/February 1014
Predecessor	Mahinda V
Successor	Rajendra I
ଜୀବନସାଥୀ	*Thiripuvana Madeviyar Lokamahadevi; Cholamahadevi; Tirilokyamahadevi; Panchavanmahadevi; Abhimanavalli; Latamahadevi; Prithivimahadevi;
ସନ୍ତାନସନ୍ତତିଗଣ
	* Rajendra I Araiyan Rajarajan; Arulmozhi Chandramalli alias Gangamadevi; Mathevadigal;
ବାପା	Parantaka II
ମାଆ	Vanavan Mahadevi
ଜନ୍ମ	୩ ନଭେମ୍ବର ୯୪୭; Thanjavur, Chola Empire (modern-day Tamil Nadu, India)
ମୃତ୍ୟ	ଜାନୁଆରୀ ୧୦୧୪ (ବୟସ ୬୬); Thanjavur, Chola Empire
ଦସ୍ତଖତ
ଧର୍ମ	Hinduism; See details

ଇଂରାଜୀ ଲିଙ୍କ

https://or.wikipedia.org/wiki/Rajaraja_I

ପ୍ରଥମ ରାଜାରାଜ ଚୋଳ (ମଧ୍ୟ ତାମିଳ: ରାଜାରାଜ ଚୋଳନ; ପାରମ୍ପରିକ ସଂସ୍କୃତ: ରାଜାରାଜ ଚୋଳ; ୩ ନଭେମ୍ବର ୯୪୭ – ଜାନୁଆରୀ/ଫେବୃଆରୀ ୧୦୧୪)^[୧]^[୪], ଯିଏ "ରାଜାରାଜ ଦି ଗ୍ରେଟ" ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ, ସେ ଏକ ଚୋଳ ରାଜା ଥିଲେ । ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ ଓ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଅନୁରାଧାପୁର ରାଜ୍ୟ ଜୟ କରିବା ସହ ଭାରତ ସାଗରରେ ଚୋଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ାଇ ୯୮୫ ରୁ ୧୦୧୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କରିଥିଲେ । ରାଜାରାଜଙ୍କ ଜନ୍ମନାମ "ଅରୁଳ ମୋଝି ବର୍ମନ" ବୋଲି ବିଭିନ୍ନ ଲିପିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରମାଣରୁ ଜଣାଯାଇଛି ।

ରାଜାରାଜଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଏତେ ବିଶାଳ ଥିଲା ଯେ ସେଠାରେ ପାଣ୍ଡ୍ୟ ଓ ଚେର ଦେଶ ସହିତ ଉତ୍ତର ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା । ସେ ଲାକ୍ଷାଦ୍ୱୀପ, ଥିଲାଧୁନମାଦୁଲୁ ଦ୍ୱୀପ ଓ ମାଲଦ୍ୱୀପର କିଛି ଅଂଶ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଜୟଯାତ୍ରା କେବଳ ଦକ୍ଷିଣରେ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିଲା ନାହିଁ; ସେ ପଶ୍ଚିମ ଗଙ୍ଗ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଚାଳୁକ୍ୟଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ଅଭିଯାନ କରିଥିଲେ ଓ ଚୋଳ ରାଜ୍ୟ ସୀମାକୁ ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର କଲେ । ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସେ ତେଲୁଗୁ ଚୋଳ ରାଜା ଜଟ ଚୋଡ ଭୀମଙ୍କ ସହ ଭେଙ୍ଗି ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲେ, ଯାହା ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ସମ୍ପଦ ମାର୍ଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା । ଏହି ଦୁଇ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ସଂଘର୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ହୋଇପଡ଼ିଲା ଓ ସେ ଅଞ୍ଚଳର ରାଜନୈତିକ ଗଠନ ବଦଳିଗଲା ।

ରାଜାରାଜ ପ୍ରଥମ ତାଞ୍ଜାଭୁର ରାଜଧାନୀରେ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜାରାଜେଶ୍ୱରମ ମନ୍ଦିର (ବର୍ତ୍ତମାନ ବୃହଦୀଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳାର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଉଦାହରଣ ଭାବରେ ଗଣ୍ୟ । ସେ ଅପ୍ପର, ସମ୍ବନ୍ଦର ଓ ସୁନ୍ଦରର ପରି ତାମିଳ ସନ୍ଥ କବିମାନଙ୍କ ରଚନାଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି "ତିରୁମୁରଇ" ନାମକ ସଂଗ୍ରହରେ ସଂପାଦନା କରାଇଥିଲେ । ଏହି କାରଣରୁ ସେ "ତିରୁମୁରଇ କଣ୍ଡ ଚୋଳର" (ଅର୍ଥ — ତିରୁମୁରଇକୁ ପୁନଃ ଅନ୍ବେଷଣ କରିଥିବା ଚୋଳ ରାଜା) ଉପାଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ ।^[୫] ସେ ୧୦୦୦ ମସିହାରେ ଭୂମି ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଓ ମୂଲ୍ୟାୟନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯାହା ଫଳରେ ତାମିଳ ଦେଶକୁ "ବଳନାଡୁ" ନାମକ ପ୍ରଶାସନିକ ଏକକରେ ବିଭକ୍ତ କରାଗଲା । ପ୍ରଥମ ରାଜାରାଜଙ୍କ ୧୦୧୪ ମସିହାରେ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଓ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଚୋଳ-ପ୍ରଥମ ସିଂହାସନାରୁଢ଼ ହେଲେ ।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ

ରାଜାରାଜ ଥିଲେ ଚୋଳ ରାଜା ପାରାନ୍ତକ ଦ୍ୱିତୀୟ (ସୁନ୍ଦର ଚୋଳ) ଓ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ଭାନାଭନଙ୍କ ପୁତ୍ର ।^[୬] ତିରୁଭାଳଙ୍ଗାଡୁ ତାମ୍ରପଟା ଶିଳାଲେଖରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମନାମ "ଅରୁଣ ମୋଝି ବର୍ମନ" (ଅର୍ଥ — ସୂର୍ୟ ବଂଶର ଶବ୍ଦ) ବୋଲି ଲେଖା ଅଛି । ସେ ୯୪୭ ମସିହାରେ ତାମିଳ ମାସ ଆଇପାସିର ସଧୟମ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାମିଳନାଡୁ ସରକାର ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନକୁ ୩ ନଭେମ୍ବର ୯୪୭ ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି । ରାଜାରାଜଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ଥିଲେ ଆଦିଥ ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଜେଷ୍ଠ ଭଉଜୀ ଥିଲେ କୁଣ୍ଡଭାଇ ।

ରାଜାରାଜଙ୍କ ସିଂହାସନାରୋହଣ ଫଳରେ ଚୋଳ ସିଂହାସନର ଦାବୀ ନେଇ ଚାଲିଥିବା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ବିବାଦର ଶେଷ ହେଲା । ପାରାନ୍ତକ ପ୍ରଥମ ପରେ ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଗନ୍ଦରାଦିତ୍ୟ ରାଜା ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ପୁତ୍ର ମଧୁରାନ୍ତକନ ନାବାଳକ ଥିଲେ, ତେଣୁ ସିଂହାସନ ପାରାନ୍ତକଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଅରିଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ମିଳିଲା । ଅରିଞ୍ଜୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପାରାନ୍ତକ ଦ୍ୱିତୀୟ (ସୁନ୍ଦର ଚୋଳ) ରାଜା ହେଲେ । ପରେ ସୁନ୍ଦର ଚୋଳଙ୍କ ପରେ ମଧୁରାନ୍ତକନଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଗଲା । କିନ୍ତୁ ରାଜାରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଥମଙ୍କ ତିରୁଭାଳଙ୍ଗାଡୁ ଶିଳାଲେଖ ଅନୁସାରେ, ସେହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଜେ ରାଜାରାଜ ନେଇଥିବେ ବୋଲି ମତ ରହିଛି ।

ଆଦିଥ-ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଜଣା ପରିସ୍ଥିତିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ (ଶିଳାଲେଖ ଅନୁସାରେ ସେ ହତ୍ୟା ହୋଇଥିବେ ମନେ କରାଯାଏ) । ତା’ପରେ କମ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦର ଚୋଳଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେହାନ୍ତ ହେଲା, ଓ ମଧୁରାନ୍ତକନ "ଉତ୍ତମ ଚୋଳ" ସିଂହାସନାରୋହଣ କଲେ । ଉତ୍ତମ ଚୋଳଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅରୁଳ ମୋଝି ବର୍ମନ ୯୮୫ ମସିହା ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରାଜା ହେଲେ ଓ "ରାଜାରାଜ"; ଅର୍ଥାତ୍ "ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା" ଉପାଧି ଗ୍ରହଣ କଲେ ।^[୭]

ଧାର୍ମିକ ନୀତି

ରାଜାରାଜ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଶୈବ ପଂଥର ଅନୁସରଣକାରୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ରାଜାରାଜ ନିଜକୁ “ଶିବପାଦ ଶେଖର” (IAST: Śivapāda Śekhara) ବୋଲି କହୁଥିଲେ, ଯାହାର ଅର୍ଥ — “ଶିବଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ନିକଟରେ ନିଜ ମୁକୁଟ ଅର୍ପଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି” ।^[୮]

ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନାଗପଟ୍ଟନମରେ ଚୂଡାମଣି ବିହାର ନାମକ ଏକ ବୌଦ୍ଧ ବିହାର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଶ୍ରୀବିଜୟର ସୈଳେନ୍ଦ୍ର ରାଜା ଶ୍ରୀ ମାର ବିଜୟତୁଙ୍ଗବର୍ମନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜାରାଜ ପ୍ରଥମଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ବିହାରକୁ ରାଜା ଶ୍ରୀ ମାରଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ “ଚୂଡାମଣି (କିମ୍ବା ଚୂଳାମଣି) ବିହାର” ବୋଲି ନାମକରଣ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଆଧାର

ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗଟି ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଆପଣ ଏହାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଉଇକିପିଡ଼ିଆକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିପାରିବେ ।

↑ ^୧.୦ ^୧.୧ Vidya Dehejia 1990, p. 51.
↑ Sivaraman, R. (30 May 2018). "Idols of Raja Raja Chola, consort recovered from Gujarat". The Hindu (in Indian English).
↑ Srinivasan, G. (31 May 2018). "Tamil Nadu elated Chola era idols' recovery from Gujarat | Tamil Nadu elated Chola era idols' recovery from Gujarat". www.deccanchronicle.com (in ଇଂରାଜୀ).
↑ K. A. N. Sastri 1992, p. 1.
↑ Indian Thought: A Critical Survey by K. Damodaran, p. 246.
↑ Vidya Dehejia 2009, p. 42.
↑ Vidya Dehejia 1990, p. 49.
↑ R. S. Sharma 2003, p. 270.

[FOOTNOTEVidya_Dehejia199051-1] ୧.୦ ^୧.୧ Vidya Dehejia 1990, p. 51.

[2] Sivaraman, R. (30 May 2018). "Idols of Raja Raja Chola, consort recovered from Gujarat". The Hindu (in Indian English).

[3] Srinivasan, G. (31 May 2018). "Tamil Nadu elated Chola era idols' recovery from Gujarat | Tamil Nadu elated Chola era idols' recovery from Gujarat". www.deccanchronicle.com (in ଇଂରାଜୀ).

[FOOTNOTEK._A._N._Sastri19921-4] K. A. N. Sastri 1992, p. 1.

[5] Indian Thought: A Critical Survey by K. Damodaran, p. 246.

[FOOTNOTEVidya_Dehejia200942-6] Vidya Dehejia 2009, p. 42.

[FOOTNOTEVidya_Dehejia199049-7] Vidya Dehejia 1990, p. 49.

[FOOTNOTER._S._Sharma2003270-8] R. S. Sharma 2003, p. 270.

[୧]

[୨]

[୩]

[୪]

[୫]

[୬]

[୭]

[୮]