ପଦ୍ମାବତୀ କାହାଣୀ (ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ)

1. Vikramaditya Memorial, Ujjain

ପଦ୍ମାବତୀ କାହାଣୀ ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନର ଦ୍ଵାଦଶ ପ୍ରତିମା କହିଥିବା କାହାଣୀ । ସେ ରାଜା ଭୋଜଙ୍କୁ ରାଜା ବିକ୍ରମଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଏବଂ ଏହି ସିଂହାସନ ପ୍ରାପ୍ତିର କଥା କହିଥିଲା । ତେବେ ଭାଷାଭେଦରେ ଏହି କାହାଣୀ ଗୁଡିକରେ ବିଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ରାଜା ଭୋଜ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣ ସଂପନ୍ନ ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ ଉପରେ ବସିବା ପୂର୍ବରୁ ବିସ୍ତୃତ ପୂଜା-ଉପାସନା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ । କିନ୍ତୁ ଦ୍ଵାଦଶ ଦିନ ଯେତେବେଳେ ସେହି ସିଂହାସନର ଦ୍ଵାଦଶ ପାହାଚ ଚଢି ସିଂହାସନରେ ବସିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୁଅନ୍ତେ, ସେଥିରେ ଥିବା ପ୍ରତିମା ହସିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଅବାକ ହୋଇ ରାଜା ଭୋଜ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କାହିଁକି ହସୁଛ?” ପଦ୍ମାବତୀ ନାମକ ଦ୍ଵାଦଶ ପ୍ରତିମା କହିଲେ — “ମହାରାଜ, ଏହି ସିଂହାସନ ସାଧାରଣ ନୁହେଁ । ଆପଣ ଏହାକୁ ପାଇବାରେ ଧନ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଏହାରେ ବସିବା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ମହାନ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ହେବାକୁ ପଡିବ। ସେତେବେଳେ ଯାଇ ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହେବ । ନଚେତ ଏଥିରେ ବସିବା ପ୍ରୟାସ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁତର ସମସ୍ୟା ଜନ୍ମାଉଥିବ।”

ରାଜା ଭୋଜ ଏହା ଶୁଣି ଚକିତ ହେଲେ ଓ ସେହି ପ୍ରତିମାଙ୍କୁ ବିନମ୍ରତାପୂର୍ବକ ଅନୁରୋଧ କଲେ — “ମତେ ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନ, ତାଙ୍କ ଶାସନ ଓ ମହିମା ସମ୍ପର୍କରେ ସବୁ କଥା କହ ।” ତା’ପରେ ଦ୍ଵାଦଶ ପ୍ରତିମା ପଦ୍ମାବତୀ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହା ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନର ଦ୍ଵାଦଶ ମୂର୍ତ୍ତି ଥିଲା । ସେ ରାଜା ବିକ୍ରମଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଏବଂ ଏହି ସିଂହାସନ ପ୍ରାପ୍ତିର କଥା କହିଥିଲା ।

ଦ୍ଵାଦଶ କାହାଣୀ

ଦ୍ବାଦଶ ପୁତ୍ତଳିକା ପଦ୍ମାବତୀ ଯେଉଁ କଥା କହିଲେ, ସେ ଏପରି ଥିଲା—

ଏକ ରାତିରେ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ ମହଲର ଛାତରେ ବସିଥିଲେ । ପରିବେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଥିଲା । ପ୍ରକୃତିର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ରାଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମଗ୍ନ ହୋଇଥିଲେ । ହଠାତ୍ ସେ ଚମକି ଉଠିଲେ, ଗୋଟିଏ ମହିଳାଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି । ସେ ଶବ୍ଦ କେଉଁ ଦିଗରୁ ଆସୁଛି ବୁଝିବା ପାଇଁ ସେ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ । ସ୍ତ୍ରୀ ଜଣେ ନିରନ୍ତର ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ ଓ ସହାୟତା ପାଇଁ ଡାକ ପକାଉଥିଲେ । ସେହି ଦୁଃଖିତା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ବିପଦରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ବିକ୍ରମ ତୁରନ୍ତ ଢାଲ ଓ ତରବାରୀ ନେଲେ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱଶାଳାରୁ ଘୋଡ଼ା ବାହାର କରି ସେହି ଦିଗରେ ତୁରନ୍ତ ବେଗରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ଦେଖିଲେ, ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ “ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ” ବୋଲି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ୁଛନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଏକ ବିକଟାଳ ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଧାଉଁଛି । ବିକ୍ରମ ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କଲେ ନାହିଁ, ସେ ଘୋଡ଼ାରୁ ଡେଇଁ ପଡିଲେ । ସେହି ଯୁବତୀ ତାଙ୍କ ପାଦ ପାଖରେ ପଡ଼ି ସହାୟତା ପାଇଁ ନିବେଦନ କଲେ । ବିକ୍ରମ ତାଙ୍କୁ ହାତଧରି ଉଠାଇଲେ ଓ “ଭଉଣୀ” ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରି ସାହସ ଦେଲେ । ସେ କହିଲେ — “ତୁମେ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଶରଣରେ ଅଛ, ମୁଁ ଥିବା ସମୟରେ ତୁମର କେହି ହାନି କରିପାରିବ ନାହିଁ ।” ସେ ଯେତେବେଳେ ମହିଳାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରୁଥିଲେ, ଦାନବ ଗଜ୍ଜନ କରି ହସିଲା ଓ କହିଲା, “ତୁମ ଭଳି ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ମୋ ପାଇଁ କିଛି କରିପାରିବ ନାହିଁ । କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପଶୁ ପରି ଚିରି ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ କରିଦେବି।” ଏପରି କହି ସେ ବିକ୍ରମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଲମ୍ଫ ଦେଲା । ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ବିକ୍ରମ ଅପୂର୍ବ ଚାତୁର୍ଯ୍ୟ ଓ ଫୁର୍ତିରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ । ଶେଷରେ ଦାନବ ଥକି ଯାଇ ଦୁର୍ବଳ ହେଲା । ବିକ୍ରମ ସେ ସୁଯୋଗକୁ ଲାଭ କରି ତରବାରୀର ଏକ ତୀବ୍ର ଆଘାତରେ ତାହାର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ । ବିକ୍ରମ ଭାବିଲେ ଦାନବ ମରିଗଲା, କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦାନବର କଟା ମୁଣ୍ଡ ପୁଣି ଶରୀର ସହ ଯୋଡ଼ିଗଲା ଓ ସେ ଦିଗୁଣ ଶକ୍ତିରେ ଫେରି ଆସି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା । ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ ଗୋଟିଏ ସମସ୍ୟା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଦାନବର ରକ୍ତ ପଡ଼ିଲା, ସେଠାରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଦାନବ ଜନ୍ମ ନେଲା ! ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ନାହିଁ। ସେ ଏକା ସମୟରେ ଦୁଇ ଦାନବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ରକ୍ତରୁ ଜନ୍ମିତ ଦାନବ ସୁଯୋଗ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଘାତ କଲା, କିନ୍ତୁ ବିକ୍ରମ ପାଖ ବଦଳାଇ ପ୍ରଥମେ ତାହାର ହାତ ଓ ପରେ ତାହାର ପାଦ କାଟିଦେଲେ । ଦାନବ ଅସହ୍ୟ ବେଦନାରେ ଏମିତି ଚିତ୍କାର କଲା ଯେ ସମଗ୍ର ଅରଣ୍ୟ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା । ସେହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଖି ଦ୍ୱିତୀୟ ଦାନବର ସାହସ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଓ ସେ ମୌକା ଦେଖି ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ଚାଲିଗଲା । ଯେହେତୁ ସେ ପରାଜୟ ସ୍ଵୀକାର କରି ପଳାଇଥିଲା, ବିକ୍ରମ ତାକୁ ମାରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ମନେ କଲେ ନାହିଁ । ସେ ଦାନବ ଚାଲିଯିବା ପରେ ବିକ୍ରମ ସେହି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ । ଦେଖିଲେ, ସେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଉଛି । ବିକ୍ରମ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି କହିଲେ,“ଏବେ ତୁମେ ନିର୍ଭୟ , କାରଣ ଦାନବ ପଳାଇଗଲା ଓ ତୁମେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛ ”। ସେ (ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ) ତାକୁ କହିଲେ ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ରାଜ ମହଲକୁ ଚାଲି ଯାଆନ୍ତୁ, ତେଣିକି ସେ ତାକୁ ତାଙ୍କ ମାତା–ପିତାଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଇପାରିବେ । ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଯେ ବିପଦ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟଳିନାହିଁ, କାରଣ ରାକ୍ଷସ ମରିନାହିଁ । ସେ ପୁଣି ଫେରିଆସିବ ଏବଂ ତାକୁ ଖୋଜି ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ନେଇଯିବ । ଯେବେ ବିକ୍ରମ ତାଙ୍କ ପରିଚୟ ପଚାରିଲେ, ସେ କହିଲେ ଯେ ସେ ସିଂହଳ ଦ୍ୱୀପର ରହୁଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଝିଅ । ଦିନେ ସେ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଏକ ରାକ୍ଷସ ତାକୁ ଦେଖି ମୋହିତ ହେଲା । ସେଠାରୁ ତାକୁ ଉଠାଇ ଏଠିକି ଆଣିଲା ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ତାକୁ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ କହୁଛି । ସେ ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ ଯେ ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇଦେବେ କିନ୍ତୁ ନିଜ ପବିତ୍ରତାକୁ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଦେବେନାହିଁ । ବିକ୍ରମ ତାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଯେ ସେ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରି ତାଙ୍କ ସମସ୍ୟାର ଶେଷ କରିଦେବେ, ଏବଂ ସେ ରାକ୍ଷସ ପୁନଃ କିପରି ଜୀବିତ ହୁଏ, ତାହାର ରହସ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ । ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଯେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ପେଟ ଭିତରେ ଏକ “ମୋହିନୀ” ବାସ କରୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ରାକ୍ଷସ ମରିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଅମୃତ ଢାଳିଦିଅନ୍ତି । ସେ ତାକୁ ଜୀବିତ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ରକ୍ତରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ରାକ୍ଷସକୁ ନୁହେଁ । ସେହି ଦ୍ୱିତୀୟ ରାକ୍ଷସ ଅପଙ୍ଗ ହୋଇ ମରିଯାଉଛି । ଏହା ଶୁଣି ବିକ୍ରମ କହିଲେ ଯେ ସେ ଏହା ପଣ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ ନ କଲେ ସେ ମହଲକୁ ଫେରିବେନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ୁ ପଛେ । ଯେବେ ସେ ମୋହିନୀ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଜ୍ଞତା ପ୍ରକାଶ କଲେ । ବିକ୍ରମ ଏକ ଗଛ ତଳେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଏକ ବାଘ ଜଙ୍ଗଲରୁ ବାହାରି ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା । ବିକ୍ରମ ସେତେବେଳେ ପୂରାପୂରି ସତର୍କ ନଥିଲେ, ତେଣୁ ବାଘ ତାଙ୍କ ବାହୁରେ ଆଘାତ ଦେଲା । ଏବେ ବିକ୍ରମ ପୂରାପୂରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ଯେବେ ବାଘ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲା, ସେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧରି ତାକୁ ଆକାଶରେ ଝୁଲାଇ ଦେଲେ । ସିଂହ ଦୂରରେ ପଡ଼ି ଗର୍ଜନ କରିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ବାଘ ଫେରିଯାଇଥିବା ରାକ୍ଷସର ରୂପ ଧାରଣ କଲା । ଏବେ ବିକ୍ରମ ବୁଝିଲେ ଯେ ସେ ଚତୁରାଇ କରି ତାଙ୍କୁ ହରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା । ସେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ରାକ୍ଷସ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ପୁନଃ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା । ମୌକା ଦେଖି, ବିକ୍ରମ ତାଙ୍କ ତଳୱାର ରାକ୍ଷସର ପେଟରେ ଭୁସିଦେଲେ । ରାକ୍ଷସ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଚିତ୍କାର କରିଲା । ବିକ୍ରମ ପଛପଟୁ ଆସି ତାଙ୍କ ପେଟ ଫାଡ଼ିଦେଲେ । ପେଟ ଫାଟିବା ସହିତ ମୋହିନୀ ଡେଇଁପଡି ବାହାରିଲେ ଏବଂ ଅମୃତ ଆଣିବାକୁ ଧାଉଁଥିଲେ । ବିକ୍ରମ ବେତାଳମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ମୋହିନୀକୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ । ଅମୃତ ନ ମିଳିବାରୁ ରାକ୍ଷସ ଛଟପଟ ହୋଇ ମରିଗଲା । ମୋହିନୀ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲେ ଯେ ସେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଗଣିକା ଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଗୋଟିଏ ତ୍ରୁଟିରୁ ଶାପ ପାଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦାସୀ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ମହଳକୁ ଫେରି ବିକ୍ରମ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମାତା–ପିତାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ ଏବଂ ମୋହିନୀଙ୍କ ସହ ନିୟମିତ ଭାବେ ବିବାହ କଲେ । ସୁଖରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ ।

ଗପଟି କହି ଦ୍ଵାଦଶ ପ୍ରତିମା ପଚାରିଲା କ"ଣ ଆପଣ ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ପରି ପରୋପକାର ନିମିତ୍ତ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଦେଇ ପାରିବେ ? ଏହିପରି କହିବା ପରେ ଦ୍ଵାଦଶ ପ୍ରତିମା ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ଵର୍ଗାରୋହଣ କଲା ।।