Jump to content

ନୀରା ଦେଶାଇ

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ‌ରୁ
ନୀରା ଦେଶାଇ
ଜନ୍ମ୧୯୨୫
ମୃତ୍ୟୁ୨୫ ଜୁନ ୨୦୦୯(2009-06-25) (ବୟସ ୮୪)
ଜାତୀୟତାଭାରତୀୟ
ବୃତ୍ତିଏକାଡେମିକ୍
ପ୍ରସିଦ୍ଧିମହିଳା ଅଧ୍ୟୟନ ଫ୍ରଣ୍ଟରନର,
ଏକାଡେମିକ୍, ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା
ବୈବାହିକ-ସାଥୀଅକ୍ଷୟ ରମଣଲାଲ ଦେଶାଇ
ସନ୍ତାନମିହିର ଦେଶାଇ
ଶିକ୍ଷାବିଦ୍ ପୃଷ୍ଠଭୂମି
Thesisଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଗୁଜରାଟୀ ସୋସାଇଟି: ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ବିଶ୍ଳେଷଣ (୧୯୬୫)
ଡକ୍ଟରାଲ ପରାମର୍ଶଦାତାଆଇ. ପି. ଦେଶାଇ
Academic work

ନୀରା ଦେଶାଇ (୧୯୨୫ - ୨୫ ଜୁନ୍ ୨୦୦୯) ଭାରତରେ ମହିଳା ଅଧ୍ୟୟନର ଅନ୍ୟତମ ନେତା ଏବଂ ଜଣେ ପ୍ରଫେସର, ଗବେଷକ, ଏକାଡେମିକ୍, ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ତଥା ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ପାଇଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲା ।[୧] ସେ ୧୯୭୪ ମସିହାରେ ମହିଳା ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଏହାର ପ୍ରଥମ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ସେ ୧୯୫୪ ମସିହାରେ SNDT ମହିଳା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଫେସର ତଥା ସମାଜବିଜ୍ଞାନ ବିଭାଗର ମୁଖ୍ୟ (ସ୍ନାତକୋତ୍ତର) ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଶାସକ ଦଳର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲେ ।[୨]

ଜୀବନି[ସମ୍ପାଦନା]

ଦେଶାଇ ୧୯୨୫ ମସିହାରେ ଗୁଜରାଟୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଯିଏକି, ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ । ଦେଶାଇ ନିଜେ ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ସ୍କୁଲ ଛାତ୍ର ଭାବରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବାନର ସେନାମାନଙ୍କର ଏକ ଅଂଶ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହା ରାଜନୈତିକ ସନ୍ଦେଶର ଭୂତଳ ପ୍ରଚାରରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା ​​ଏବଂ ପ୍ରକାଶନକୁ ନିଷିଦ୍ଧ କରିଥିଲା ।[୩] ଥିଓସୋଫିଷ୍ଟ ଆଦର୍ଶ ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସହ-ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଫେଲୋସିପ୍ ସ୍କୁଲରେ ନୀରା ତାଙ୍କର ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ସେ ୧୯୪୨ ମସିହାରେ ଏଲଫାଇନଷ୍ଟୋନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଭାରତ ଛାଡିବା ସଂକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଭାଗ ନେବା ପାଇଁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ଛାଡିଥିଲେ । ନୀରା ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ସାଥୀ ସମାଜବିଜ୍ଞାନୀ ଅକ୍ଷୟ ରମଣଲାଲ ଦେଶାଇଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ।[୪] ପରିଶେଷରେ, ଅଧ୍ୟୟନ ସମାପ୍ତ କରି ଦୀଶାଇ ସ୍ୱାଧୀନତାର କିଛି ସମୟ ପରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଅଧ୍ୟୟନ ସମାପ୍ତ କଲେ । ତାଙ୍କର ଏମ.ଏ ଆଧୁନିକ ଭାରତରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ପରେ ୧୯୫୭ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶ କରାଗଲା ।[୫]

ଭାରତରେ ମହିଳା ଆନ୍ଦୋଳନର ଦୃଶ୍ୟ ଉପରେ ଦେଶାଇଙ୍କ ସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରଭାବ ଥିଲା ଯେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା-ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ଭୂମିକାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ । ଦେଶାଇ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଭାରତର ସାମୂହିକ ସାମାଜିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ ଚେତନା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତ, ସାମଗ୍ରୀକ ସୁସ୍ଥତା ଉପରେ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ ।

ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ ପ୍ରଭାବ ହେଉଛି ଜଣେ ଅଳ୍ପ ଜଣାଶୁଣା ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ତଥା କଂଗ୍ରେସ ସାଂସଦ ପୁଷ୍ପା ମେହେଟ୍ଟା । ସେ ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଯିଏକି ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଉଦ୍ଧାର ଗୃହ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାଗତ ଏବଂ ରୋଜଗାର ଉତ୍ସ ଯୋଗାଉଥିଲେ । ଦେଶାଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତତା ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଉପାୟରେ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲା ।

ଦେଶାଇ ୨୫ ଜୁନ୍ ୨୦୦୯ ମସିହାରେ ମୁମ୍ବାଇରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ ।[୬]

ବୃତ୍ତିଗତ ସମୟସୀମା[ସମ୍ପାଦନା]

ଦେଶାଇଙ୍କର ବୃତ୍ତିଗତ କାର୍ଯ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ଅଧ୍ୟୟନର ଉନ୍ନତି, ଅନେକ ନୀତିଗତ ସୁପାରିଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକାଡେମିକ୍ ଜୀବନରେ ବ୍ୟବହାରିକ ଅଭିଜ୍ଞତା ଆଣିବା, ନାଗରିକ ସମାଜ ଏବଂ ଏକାଡେମିକ୍ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଲିଙ୍କକୁ ବୁଝିବା ଏବଂ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥିଲେ ।

  • ୧୯୫୪ - SNDTରେ ଯୋଗଦାନ କଲେ
  • ୧୯୬୫ - ସମାଜବିଜ୍ଞାନରେ ତାଙ୍କର ପିଏଚଡି ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ
  • ୧୯୭୨ - ଭାରତରେ ମହିଳାଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଉପରେ କମିଟିର ସାମାଜିକ ଟାସ୍କ ଫୋର୍ସର ସଦସ୍ୟ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ
  • ୧୯୭୫ - ମହିଳା ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଅନୁସନ୍ଧାନ ୟୁନିଟ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ
  • ୧୯୮୨ - ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଆସୋସିଏସନ୍ ଫର୍ ମହିଳା ଷ୍ଟଡିଜ୍ (IAWS)ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ
  • ୧୯୮୭ - ଅନୌପଚାରିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ୱୟଂ ନିଯୁକ୍ତ ମହିଳା ଏବଂ ମହିଳା ଜାତୀୟ ଆୟୋଗର ସଦସ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ।

ଦେଶାଇ ସମାଜ ବିଜ୍ଞାନ, ଇତିହାସ ଏବଂ ମହିଳା ଅଧ୍ୟୟନର ଛକରେ ଉଭୟ ଇଂରାଜୀ ଏବଂ ଗୁଜରାଟୀରେ ଲେଖିଛନ୍ତି ।

ଆଧାର[ସମ୍ପାଦନା]

  1. "Neera Desai (1925 – 2009)". Indian Association for Women's Studies. Retrieved 15 November 2018.
  2. "Neera Desai (1925-2009): Pioneer of Women's Studies in India". Economic and Political Weekly. 50 (23). 5 June 2015.
  3. "Indira Gandhi: Biography, Family, Early days in Politics, Criticisms & Awards". www.mapsofindia.com.
  4. Forbes, Geraldine; Thakkar, Usha (1 August 2005). "Foremothers: Neera Desai (b. 1925)". Gender & History (in ଇଂରାଜୀ). 17 (2): 492–501. doi:10.1111/j.0953-5233.2006.00390.x. ISSN 1468-0424.
  5. "Indian Association for Women's Studies (IAWS) • Special Issue • December 2009, Volume II, No.5". {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  6. Patel, Vibhuti (11 July 2009). "Neera Desai (1925-2009): Pioneer of Women's Studies in India". Economic and Political Weekly. 44 (28): 11. eISSN 2349-8846. ISSN 0012-9976.(subscription required)