ନାରୀ ଶକ୍ତି ବନ୍ଦନ ଅଧିନିୟମ
| The Constitution (Hundred and Sixth Amendment) Act, 2023[୧] | |
|---|---|
 | |
| Parliament of India | |
| An Act further to amend the Constitution of India. | |
| Territorial extent | India |
| ନିୟମାକାରକ | Lok Sabha |
| Date enacted | 20 September 2023 |
| Enacted by | Rajya Sabha |
| Date enacted | 21 September 2023 |
| Date assented to | 28 September 2023 |
| Date of expiry | Ceases 15 years from commencement of reservation (per Article 334A) |
| ପରିଚାଳିକା ଇତିହାସ | |
| Bill introduced in the Lok Sabha | The Constitution (One Hundred and Twenty-Eighth Amendment) Bill, 2023[୨] |
| Introduced by | Minister of Law and Justice, Arjun Ram Meghwal |
| Bill introduced in the Rajya Sabha | The Constitution (One Hundred and Twenty-Eighth Amendment) Bill, 2023[୨] |
| Summary | |
| To reserve, as nearly as maybe, 33 percent of seats for women in Lok Sabha and state assemblies. | |
| Keywords | |
| Women reservation, 33 percent reservation | |
| Status: Unknown | |
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ (୧୦୬ତମ ସଂଶୋଧନ) ଅଧିନିୟମ — ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ମହିଳା ସଂରକ୍ଷଣ ବିଲ୍, ୨୦୨୩ (ISO 15919: ନାରୀ ଶକ୍ତି ବନ୍ଦନ ଅଧିନିୟମ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ — ୨୦୨୩ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯ ତାରିଖରେ ସଂସଦର ବିଶେଷ ଅଧିବେଶନ ସମୟରେ ଲୋକସଭାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା।[୩] ଏହି ଆଇନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସରାସରି ନିର୍ବାଚିତ ଲୋକସଭା, ରାଜ୍ୟ ଶାସନସଭାମାନେ ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ ଶାସନସଭାରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ୩୩ ପ୍ରତିଶତ ଆସନ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା।[୪]
ଏହି ବିଲ୍ଟିକୁ ପ୍ରାୟ ୨୭ ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଆସୁଥିବା ବୈଧାନିକ ଚର୍ଚ୍ଚାର ଏକ ପରିଣତି ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ପରେ ଅବସାନ ହୋଇଥିବା ମହିଳା ସଂରକ୍ଷଣ ବିଲ୍ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଏହି ବିଲ୍ଟି ନୂତନ ସଂସଦ ଭବନରେ ପ୍ରଥମେ ପରିଗଣିତ ବିଲ୍ ଥିଲା। ୨୦୨୩ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦ ତାରିଖରେ ଲୋକସଭାରେ ୪୫୪ ମତର ସମର୍ଥନ ଓ ୨ ମତ ବିରୋଧରେ ଏହା ପାରିତ ହୋଇଥିଲା।[୫] ୨୦୨୩ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୧ ତାରିଖରେ ରାଜ୍ୟସଭାରେ ୨୧୪ ମତର ସମର୍ଥନ ସହ ଏକମତରେ ଏହା ପାସ୍ ହୋଇଥିଲା। ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଦ୍ରୌପଦୀ ମୁର୍ମୁ ୨୦୨୩ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୮ ତାରିଖରେ ବିଲ୍ରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେହି ଦିନ ହିଁ ଗେଜେଟ୍ ନୋଟିଫିକେସନ୍ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଥିଲା ଯେ ପ୍ରଥମ ଡିଲିମିଟେସନ୍ (୨୦୨୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥଗିତ) ପରେ ଏହି ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବ।
୨୦୨୬ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୬ ତାରିଖରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଆଇନ ଓ ନ୍ୟାୟ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ଏହି ଅଧିନିୟମକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାକୁ ଗେଜେଟ୍ ନୋଟିଫିକେସନ୍ ଜାରି କରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ୩୩% ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବୀ ହୋଇନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଜନଗଣନା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଡିଲିମିଟେସନ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅପେକ୍ଷାରତ (ଦେଖନ୍ତୁ: କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବୟନ)।
ଇତିହାସ
[ସମ୍ପାଦନା]ଭାରତରେ ବିଧାନମଣ୍ଡଳରେ ଲିଙ୍ଗ ଆଧାରିତ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଦାବି ୧୯୪୬ ମସିହାରେ ସଂବିଧାନ ସଭାର ଆଲୋଚନା ସମୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇନଥିଲା । ପ୍ରଥମ ଆଧିକାରିକ ବିଲ୍ ୧୯୯୬ ମସିହାରେ ଏଚ୍. ଡି. ଦେବେ ଗୌଡାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ୟୁନାଇଟେଡ୍ ଫ୍ରଣ୍ଟ ସରକାର ସମୟରେ ୮୧ତମ ସଂବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ବିଲ୍ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସଂସ୍କରଣମାନେ ୧୯୯୮, ୧୯୯୯ ଓ ୨୦୦୮ ମସିହାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା। ୨୦୦୮ର ସଂସ୍କରଣ, ଯାହାକୁ ୧୦୮ତମ ସଂଶୋଧନ ବିଲ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ୨୦୧୦ରେ ରାଜ୍ୟସଭାରେ ପାସ୍ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ୨୦୧୪ରେ ଲୋକସଭାର ଅନୁମୋଦନ ନ ମିଳିବାରୁ ଅବସାନ ହୋଇଥିଲା। ୨୦୨୩ର ସଂସ୍କରଣ ରାଜନୈତିକ ସମ୍ମତିର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଶାସକ ଜୋଟର ସଂସଦୀୟ ଅଧିକାରିତା ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହୋଇଥିଲା।[୬]
କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ଵୟନ
[ସମ୍ପାଦନା]ଏହି ଅଧିନିୟମଟି ୨୦୨୬ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୬ ତାରିଖରେ ଜାରି ହୋଇଥିବା ଗେଜେଟ୍ ନୋଟିଫିକେସନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାଟି ନୂତନ ଜନଗଣନା ପ୍ରକାଶ ପରେ ଏବଂ ଡିଲିମିଟେସନ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ ହେଲେ ପରେ ଲାଗୁ ହେବ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି। ଡିଲିମିଟେସନ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଲୋକସଭା ଓ ରାଜ୍ୟ ଶାସନସଭାମାନଙ୍କର ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ସୀମାର ସଂଶୋଧନ ହୁଏ, ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଜନସଂଖ୍ୟା ବଣ୍ଟନର ବୃଦ୍ଧିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ କରିବା।
ପ୍ରାବଧାନ
[ସମ୍ପାଦନା]ଏହି ଅଧିନିୟମ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନରେ ତିନୋଟି ନୂତନ ଅନୁଚ୍ଛେଦ ସମ୍ମିଳିତ କରେ:[୭]
ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୩୩୦A — ଲୋକସଭାରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରେ। ନିର୍ବାଚିତ ମୋଟ ଆସନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସମ୍ଭବ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶ (୧/୩) ଆସନ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷିତ ହେବ। ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ଜାତି (SC) ଓ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ଜନଜାତି (ST) ପାଇଁ ରଖାଯାଇଥିବା ସଂରକ୍ଷିତ ଆସନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶ ଆସନ ସେହି ବର୍ଗର ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରହିବ।
ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୩୩୨A — ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାମାନେ ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ ଜାତୀୟ ରାଜଧାନୀ କ୍ଷେତ୍ରର ବିଧାନସଭା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗ ହେବ।
ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୩୩୪A — ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏହି ଅଧିନିୟମ ଲାଗୁ ହେବା ପରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରକାଶିତ ଜନଗଣନା ଆଧାରରେ କରାଯାଇଥିବା ଡିଲିମିଟେସନ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ। ଏହି ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆରମ୍ଭ ତାରିଖରୁ ୧୫ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲୁ ରହିବ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଡିଲିମିଟେସନ୍ ପରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଆସନମାନଙ୍କୁ ସଂସଦ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାବେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ପରିବର୍ତ୍ତନ (ରୋଟେସନ୍) କରାଯିବ।
ଏହି ସଂଶୋଧନଟି ରାଜ୍ୟସଭା କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ବିଧାନ ପରିଷଦମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଆଧାର
[ସମ୍ପାଦନା]- ↑ "The Constitution (One Hundred and Sixth Amendment) Act, 2023" (PDF). The Gazette of India. 28 September 2023. Retrieved 10 October 2023.
- 1 2 "Constitution (128th Amendment) Bill 2023" (PDF).
- ↑ "Women's reservation Bill – imperfect but important". The Indian Express (in ଇଂରାଜୀ). 2023-09-21. Retrieved 2026-05-01.
- ↑ Desk, HT News (2023-09-19). "'God has given me the opportunity', says PM Modi as women quota bill tabled in LS". Hindustan Times (in ଇଂରାଜୀ). Retrieved 2026-05-01.
- ↑ "India's lower house votes to reserve a third of seats for women". Al Jazeera (in ଇଂରାଜୀ). Retrieved 2026-05-01.
- ↑ Times, Hindustan (2023-09-21). "Women-led development and the Women's Reservation Bill". Hindustan Times (in ଇଂରାଜୀ). Retrieved 2026-05-01.
- ↑ "India: 5 key takeaways from Women's Reservation Bill aka 'Nari Shakti Vandan Adhiniyam'". Wion (in ଇଂରାଜୀ). Retrieved 2026-05-02.
 | ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗଟି ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଆପଣ ଏହାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଉଇକିପିଡ଼ିଆକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିପାରିବେ । |