ନାନେଘାଟ

ନାନେଘାଟ Cave and Inscriptions
Native name नाणेघाट
Naneghat geography and inscriptions
ଅବସ୍ଥାନ	Maharashtra, India
ଦିଗବାରେଣି	19°17′31.0″N 73°40′33.5″E
ଭୂମିଠାରୁ ଉଚ୍ଚତା	750 m (2,460 ft)
ନିର୍ମାଣ କାଳ	2nd-century BCE

ନାନେଘାଟ, ଯାହାକୁ ନାନାଘାଟ କିମ୍ବା ନାନା ଘାଟ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ (ଆଇଏଏସଟି ନାନାଘାଟ) ହେଉଛି ପଶ୍ଚିମ ଘାଟ ରେଞ୍ଜରେ ଥିବା ଏକ ପର୍ବତ ପାସ୍ ଯାହା ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମିର କୋଙ୍କଣ ଉପକୂଳ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ସହର ଜୁନ୍ନାର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ପାସ୍ ପୁଣେ ଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୨୦ କିଲୋମିଟର (୭୫ ମାଇଲ) ଉତ୍ତରରେ ଏବଂ ଭାରତ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ମୁମ୍ବାଇ ଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୬୫ କିଲୋମିଟର (୧୦୩ ମାଇଲ) ପୂର୍ବରେ ଅବସ୍ଥିତ।ଏହା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ବାଣିଜ୍ୟ ମାର୍ଗର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲା, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପି ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ଉପଭାଷାରେ ସଂସ୍କୃତ ଶିଳାଲେଖ ସହିତ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଗୁମ୍ଫା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ |ଏହି ଅଭିଲେଖଗୁଡ଼ିକ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨ୟ ଏବଂ ୧ମ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହା ସାତବାହନ ରାଜବଂଶ ଯୁଗକୁ ଦାୟୀ କରାଯାଇଛି।ବୈଦିକ ଏବଂ ହିନ୍ଦୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ସଂଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଶିଳାଲେଖଗୁଡ଼ିକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ, କିଛି ବୈଦିକ ଶ୍ରୌତ ରୀତିନୀତି ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ସାତବାହନମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଐତିହାସିକ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି।ଏହି ଅଭିଲେଖଗୁଡ଼ିକ "୨,୪,୬,୭, ଏବଂ ୯" ପାଇଁ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବପୁରାତନ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରତୀକ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି ଯାହା ଆଧୁନିକ ଯୁଗର ସଂଖ୍ୟା ସହିତ ସମାନ, ଆଧୁନିକ ନାଗରୀ ଏବଂ ହିନ୍ଦୁ-ଆରବୀୟ ଲିପିରେ ଅଧିକ ନିକଟତର |

ଅବସ୍ଥାନ

ନାନାଘାଟ ପାସେ ପଶ୍ଚିମ ଘାଟ ଉପରେ, ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ପଥର ବିଛାଯାଇଥିବା ପଦଯାତ୍ରା ପଥ ଦେଇ ନାନାଘାଟ ମାଳଭୂମିକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି | ଭାରତୀୟ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ବିକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ପାସ୍ ହେଉଛି ଦ୍ରୁତତମ ମୁଖ୍ୟ ମାର୍ଗ ଯାହା ଭାରତୀୟ ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ ବନ୍ଦର ସୋପାରା, କଲ୍ୟାଣ ଏବଂ ଥାନା ଆର୍ଥିକ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ନାସିକ, ପୈଠାନ, ତେର ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମାନବ ବସତି ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିଥିଲା। ଶୀର୍ଷ ନିକଟରେ ଏକ ବିଶାଳ, ପ୍ରାଚୀନ ମାନବ ନିର୍ମିତ ଗୁମ୍ଫା ଅଛି | ଗୁମ୍ଫାର ପଛ କାନ୍ଥରେ ଅନେକ ଗୁଡ଼ିଏ ଅଭିଲେଖ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରୁ କେତେକ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ। ଉଚ୍ଚ ବିନ୍ଦୁ ଏବଂ ଗୁମ୍ଫା ରାଜପଥ ୬୦ କିମ୍ବା ୬୧ ଦେଇ ସଡ଼କ ଦ୍ୱାରା ପହଞ୍ଚାଯାଇପାରିବ | ଏହି ଗୁମ୍ଫା ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ଥାନଟି ପୁଣେର ଉତ୍ତରରେ ପ୍ରାୟ ୧୨୦ କିଲୋମିଟର (୭୫ ମାଇଲ) ଏବଂ ମୁମ୍ବାଇ ଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୬୫ କିଲୋମିଟର (୧୦୩ ମାଇଲ) ପୂର୍ବରେ ଅବସ୍ଥିତ।ନାନେଘାଟ ଗୁମ୍ଫା ଅନ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାନ ନିକଟରେ ରହିଛି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଏହା ଥେରବାଦ ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫାର ଲେନ୍ୟାଦ୍ରି ଗୋଷ୍ଠୀଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩୫ କିଲୋମିଟର (୨୨ ମାଇଲ) ଦୂରରେ ଏବଂ ଜୁନ୍ନାର ନିକଟରେ ଖନନ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରାୟ ୨୦୦ ଟି ଢିପ, ମୁଖ୍ୟତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୩ୟ ଶତାବ୍ଦୀ ଏବଂ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୩ୟ ଶତାବ୍ଦୀର ସମୟରୁ। ନାନେଘାଟରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ନିକଟତମ ଷ୍ଟେସନ ହେଉଛି କଲ୍ୟାଣ ଷ୍ଟେସନ ଯାହା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଲାଇନରେ ଅବସ୍ଥିତ |

ଇତିହାସ.

ନାନେଘାଟ ଗୁମ୍ଫା, ସମ୍ଭବତଃ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ |

ସାତବାହନ ଶାସନ କାଳରେ (ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨୦୦-୧୯୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ) ନାନେଘାଟ ପାସ୍ ହେଉଛି ଏକ ବାଣିଜ୍ୟ ମାର୍ଗ ଯାହା କୋଙ୍କଣ ଉପକୂଳ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ଜୁନ୍ନାର ଦେଇ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟର ଉଚ୍ଚ ମାଳଭୂମି ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିଥିଲା।ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥରେ, ନାନେ ନାମର ଅର୍ଥ ହେଉଛି "ମୁଦ୍ରା" ଏବଂ ଘାଟ ଅର୍ଥ ହେଉଛି "ପାସ୍"। ଏହି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି କାରଣ ଏହି ପଥଟି ପାହାଡ଼ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କଠାରୁ ଟୋଲ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଟୋଲବୁଥ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା | ଚାର୍ଲସ୍ ଆଲେନଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ଖୋଦିତ ପଥର ଅଛି ଯାହା ଦୂରରୁ ଏକ ଷ୍ଟୁପା ପରି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଟୋଲ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ରାସ୍ତା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ଦୁଇ-ଖଣ୍ଡ ଖୋଦିତ ପଥର ପାତ୍ର |

୧୮୨୮ର ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ହାଇକିଂ ସମୟରେ ୱିଲିୟମ୍ ସାଇକ୍ସ ସେମାନଙ୍କୁ ପାଇବା ପରେ ନାନେଘାଟ ଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖ ଉପରେ ବୃତ୍ତି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା |ଜଣେ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ କିମ୍ବା ଏପିଗ୍ରାଫିଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତାଲିମ ଜଣେ ପରିସଂଖ୍ୟାନବିତ୍ ଭାବେ ଥିଲା ଏବଂ ସେ ଅନୁମାନ କରିଥିଲେ ଯେ ଏହା ଏକ ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିର। ସେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଅନେକ ଥର ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ କାନ୍ଥ ବାମ ଏବଂ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦେଖିଥିବା ସ୍କ୍ରିପ୍ଟ ପ୍ୟାନେଲର ଆଖି-କପି (ହାତ ଅଙ୍କନ) କରିଥିଲେ। ଏହାପରେ ସେ ୧୮୩୩ ମସିହାରେ ବମ୍ବେ ଲିଟରାରୀ ସୋସାଇଟିକୁ ଜୁନୁର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ବୁଦ୍ ଗୁମ୍ଫାର ଅଭିଲେଖ ଶୀର୍ଷକ ଏକ କାଗଜ ପାଠ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରେ ୧୮୩୭ ମସିହାରେ ଜନ୍ ମାଲ୍କମ୍ଙ୍କ ସହ-ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। ସାଇକସ୍ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ଗୁମ୍ଫାର "ବୁଦ୍ଧ" (ବୌଦ୍ଧ) ଅଭିଲେଖ ଉଭୟ ପାଣିପାଗ ଉପାଦାନ ତଥା କେହି ଏହାକୁ ଅପବିତ୍ର କରିବାକୁ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ କ୍ଷତିର ସଙ୍କେତ ଦର୍ଶାଇଥିଲା।ସେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଭାବିଥିଲେ ଯେ ଏହି ଶିଳାଲେଖଟି ଜଣେ ଦକ୍ଷ କାରିଗରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇ ନାହିଁ, ବରଂ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯିଏ ତରବରରେ ଥିଲେ କିମ୍ବା ଯତ୍ନବାନ ନଥିଲେ।ସାଇକ୍ସ ଏହା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ ଯେ ଗୁମ୍ଫା ଚାରିପାଖରେ କାନ୍ଥରେ ଖୋଦିତ ପଥର ଆସନ ଦେଖିଥିଲେ, ସମ୍ଭବତଃ ଏହି ଗୁମ୍ଫା ନାନଘାଟ ପାସ୍ ଦେଇ ପଶ୍ଚିମ ଘାଟ ଦେଇ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ ଷ୍ଟପ୍ କିମ୍ବା ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଭାବରେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ |

ୱିଲିୟମ୍ ସାଇକ୍ସ ଏହାକୁ ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ୧୮୩୩ ରେ ଶିଳାଲେଖଟିର ଏକ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ-କପି କରିଥିଲେ।[୧୫]

ସାଇକ୍ସ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଏହି ଅଭିଲେଖ ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତ ଥିଲା କାରଣ ଏଥିରେ ଥିବା କେତେକ ଅକ୍ଷରର ପରିସଂଖ୍ୟାନ ପ୍ରସାର ହାର ତତ୍କାଳୀନ ଜଣାଶୁଣା ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତ ଅଭିଲେଖଗୁଡ଼ିକରେ ସମାନ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରସାର ହାର ନିକଟତର ଥିଲା।ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ଜେମ୍ସ ପ୍ରିନ୍ସେପ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲା, ଯାହାଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିକୁ ବୁଝିବା ଦିଗରେ ସଫଳତା ଶେଷରେ ଶିଳାଲେଖଟିର ଅନୁବାଦ ଆଡ଼କୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲା। ସାଇକ୍ସ ଯାହା ଅନୁମାନ କରିଥିଲେ ତାହା ଠିକ୍ ଥିଲା, ସେ ପାଇଥିବା ନାନେଘାଟ ଶିଳାଲେଖ ବାସ୍ତବରେ ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ସଂସ୍କୃତ ଶିଳାଲେଖ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା | ଏହା ଏକ ବୌଦ୍ଧ ଶିଳାଲେଖ ବୋଲି ତାଙ୍କର ଅନୁମାନରେ ଭୁଲ ଥିଲା କାରଣ ଏହାର ଅନୁବାଦ ଏହା ଏକ ହିନ୍ଦୁ ଶିଳାଲେଖ ବୋଲି ସୂଚିତ କରିଥିଲା।ନାନେଘାଟ ଶିଳାଲେଖ ପରେ ଆବିର୍ଭାବ ହେବାକୁ ଥିବା ପରିଶୋଧିତ ଦେବନାଗରୀ ଏକ ନମୁନା ଥିଲା |

ଜର୍ଜ ବୁହ୍ଲର ୧୮୮୩ ରେ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଣ୍ଟରପୋଲେସନ୍ ଏବଂ ଅନୁବାଦର ପ୍ରଥମ ସଂସ୍କରଣ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଭଗବନଲାଲ ଇନ୍ଦ୍ରଜୀ ମୁଦ୍ରା ବିଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଏକ କାଗଜରେ (ମୁଦ୍ରା) ଏହାକୁ ଆଂଶିକ ଭାବରେ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ନାନେଘାଟ ଏବଂ ମୁଦ୍ରା ଶିଳାଲେଖ ପ୍ରାଚୀନ ସଂଖ୍ୟା ବିଷୟରେ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରଦାନ କରେ |

ତାରିଖ

ନାନେଘାଟ ପାସ୍ ପ୍ରବେଶ

ଏହି ଅଭିଲେଖଗୁଡ଼ିକ ସାତବାହନ ରାଜବଂଶର ଜଣେ ରାଣୀଙ୍କ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କ ନାମ ନୟନିକା କିମ୍ବା ନାଗନିକା ଥିଲା, ସମ୍ଭବତଃ ରାଜା ସାତକର୍ଣ୍ଣୀ ପତ୍ନୀ। ବିବରଣୀ ସୂଚିତ କରେ ଯେ ସେ ସମ୍ଭବତଃ ରାଣୀ ମା, ଯିଏ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହି ଗୁମ୍ଫାକୁ ପ୍ରାୟୋଜିତ କରିଥିଲେ, କାରଣ ଶିଳାଲେଖ ସେମାନଙ୍କ ଏକାଠି ଜୀବନ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ନୂତନ ରାଜା ହେବା ବିଷୟରେ ଅନେକ ବିବରଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ |

ନାନେଘାଟ ଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖଗୁଡ଼ିକ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧ମ ସହସ୍ରାବ୍ଦର ଶେଷ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଇଛି। ଅଧିକାଂଶ ବିଦ୍ୱାନ ଏହାକୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧ମ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, କେତେକ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨ୟ ଶତାବ୍ଦୀରେ, କେତେକ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି।ସିରକାର ଏହାକୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧ମ ଶତାବ୍ଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଦ୍ଧରେ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଥିଲେ।ଉପିନ୍ଦର ସିଂ ଏବଂ ଚାର୍ଲ୍ସ ହିଗାମ୍ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧ମ ଶତାବ୍ଦୀର ତାରିଖ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଇତିହାସ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାରେ ନାନେଘାଟର ଅଭିଲେଖଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି। [ଆଧାର ଲୋଡ଼ା] ଏଠାରେ ଧର୍ମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଭଳି ବୈଦିକ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ସଙ୍କର୍ଷଣ (ବଳରାମ) ଏବଂ ବାସୁଦେବ (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ) ଙ୍କର ଉଲ୍ଲେଖ ଶାତବାହନ ରାଜବଂଶରେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଭାଗବତ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରଚଳନକୁ ସୂଚାଇଥାଏ। [ଆଧାର ଲୋଡ଼ା] ବାମ ଏବଂ ଡାହାଣ କାନ୍ଥରେ ଦୁଇଟି ଲମ୍ବା ନାନାଘାଟ ଶିଳାଲେଖ ମିଳିଛି, ଯେତେବେଳେ ପଛ କାନ୍ଥରେ ଉପରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଶିଳାଲେଖ ଅଛି ଯେଉଁଠାରେ କେହି ହ୍ୟାକ୍ କରି ହଟାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଆଠଟି ଜୀବନ ଆରର ନିଖୋଜ ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଥିବ |

ବାମ କାନ୍ଥ

ନାନେଘାଟ ଗୁମ୍ଫାର ବାମ କାନ୍ଥର ଶିଳାଲେଖ (Left wall inscription) ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପି ଏବଂ ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାରେ ପ୍ରାୟ ୧୦ଟି ଧାଡ଼ିରେ ଲେଖାଯାଇଛି।

ଅଭିଲେଖ

1. ସିଦ୍ଧମ୍...କୌଣସି ଧମ୍ମସା ନମୋ ଇଦାସା ନମୋ ସମ୍କାସନ-ବାସୁଦେବନମ୍ କାମଦା-ସୁତାନା ମହିମାବତାନମ୍ କାଟୁନମ୍ କାମ୍ ଲୋକପାଳନମ୍ ୟାମା-ବରୁଣ-କୁବେର-ବାସବନମ୍ ନମୋ କୁମାରବରସା ବେଦିସିରିସା ରାନୋ
2. ....ବିରାସ ସୁରସ ଅପ୍ରତ୍ୟାଚକସ ଦକ୍ଷିଣାପତିନୋ ରାନୋ ସିମୁକାସାତବାହନସା ସୁନହାୟା....
3. ମା....ବାଲାୟା ମହାରଥିନୋ ଆମ୍ଭିଆ-କୁଲବଧାନସା ସାଗରଗିରିଭାରାବଲାୟା ପଥବିୟା ପଥମବୀରସା ଭାସ...ୟା ୱା ଆଲା...ନମସ୍କାର..ୟା ମାହାତୋ ମହା...
4. ....ସାତକାନି ସିରିଶା ଭାରିୟା ଦେବସା ପୁଟାଡାସା ବରଦାସ କାମଦାସ ଧନଦାସ ବେଦିସିରି-ମାଟୁ ସାଟିନୋ ସିରିମାଟାସା କା ମାଟୁୟା ସୀମା...ପଥମାୟା...
5. ଭାରି....ānagavaradayiniya maasopavasiniya gahatāpasāya caritabrahmacariyyay dikhavratayaamnasuamdāya yānāhutādhupanasugamdāaya niya....
6. ରାୟସା....ୟାନିହି ୟିତାମ୍ ଭାନୋ | ଆଗାଧେୟା-ୟାନୋ ଦଖିନା ଦିନା ଗାଓ ବାରସା ୧୨ ଆସୋ ସିଏ ୧ ଅନରାଭାନିଓ ୟାନୋ ଦାଖିନା ଧେନୁ....
7. ....Dakhināya Dinā Gāvo ୧୭୦୦ ହାଥି ୧୦....
8. ....।ଯେମିତି...ସସ୍ସାରାୟ ଭାସାଲତି ୨୮୯ କୁଭିଓ ରୂପାମାୟୋ ୧୭ ଭୀ....
9. ....।୧୧, ୦୦୦ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ....
10. ....।୧୨ ଗମବାରୋ ୧ ଦଖିନା କହାପାନା ୨୪,୪୦୦ ପାସାପାକୋ କହାପାନା ୬,୦୦୦ | ରାଜାସୂୟା-ୟାମନୋ....ସକାତାମ୍

ଅନୁପସ୍ଥିତ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ବୁହ୍ଲର୍ ଅଧିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂସ୍କରଣ ପ୍ରକାଶ କରିଥିବା ବିନ୍ଦୁ ସଂଖ୍ୟା ସହିତ ମେଳ ଖାଉନାହିଁ।

ଅନ୍ତରାଭିମୁଖୀକରଣ ବିନା ବାମ କାନ୍ଥ ଅନୁବାଦ

ନାନେଘାଟ ଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖରେ ସମକାଶନା (ବୟଃସନ୍ଃନ୍ଃନ୍ଃନଃନ୍ଃଃନ୍ଃଁଃନ୍ଃ) ଏବଂ ବାସୁଦେବ (ବୟଃନ୍ଃ...ନ୍ଃନ୍..ନ୍....)

1. ସିଦ୍ଧମ୍ [ଟିପ୍ପଣୀ ୧] ଧର୍ମ ପ୍ରତି, ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ସମ୍କରଣ ଏବଂ ବାସୁଦେବ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି [ଟିପ୍ପଣୀ ୨] ଚନ୍ଦ୍ର ବଂଶଧର (ମହିମା ସହିତ ସମ୍ପନ୍ନ), ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ଚାରି ଅଭିଭାବକ (ଲୋକପାଳଙ୍କ) ଯମ, ବରୁଣ, କୁବେର ଏବଂ ବାସବ) ବେଦିସ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ (କୁମାର) [ଟିପ୍ପଣୀ ୩] ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ।
2. ....ଯେଉଁ ବୀର ବୀରଙ୍କ ଶାସନ ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ରହିଛି, ଦକ୍ଷିଣପଥ ପ୍ରଭୁ, ରାଜା ସିମୁକା ସାତବାହନ....
3. ଦ୍ୱାରା...ମହାରଥୀଙ୍କ କନ୍ୟା, ଆମ୍ଗିୟା ଜାତିର ବର୍ଦ୍ଧକ, ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ପୃଥିବୀର ପ୍ରଥମ ନାୟକ...
4. ପତ୍ନୀ... ... ... ଶ୍ରୀ, ପୁତ୍ର, ବର, ଇଚ୍ଛା ଏବଂ ଧନ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ, ୟେଦିସ୍ରୀଙ୍କ ମା ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତି ମା....
5. କିଏ ଦେଲା?... ... ... ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାଗବରଦୟିନୀୟ, [ଟିପ୍ପଣୀ ୪] ଯିଏ ଏକ ମାସ ସାରା ଉପବାସ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଘରେ ଜଣେ ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ପବିତ୍ର ରହିଥିଲେ, ଯିଏ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମାରୋହ, ଶପଥ ଏବଂ ନୈବେଦ୍ୟ, ବଳିଦାନ, ଧୂପ ଗନ୍ଧ ସହିତ ଭଲ ଭାବରେ ପରିଚିତ,....
6. ହେ ରାଜା...ବଳିଦାନ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। ବର୍ଣ୍ଣନାଃ-ଏକ ଅଗ୍ନ୍ଯାଧେୟ ବଳିଦାନ, ଏକ ଦକ୍ଷିଣ [ନୋଟ୍ ୫] ବାର, ୧୨, ଗାଈ ଏବଂ ୧ ଘୋଡ଼ା-ଏକ ଅନବରମ୍ଭନିଆ ବଳିଦାନ, ଦକ୍ଷିଣ, ଦୁଗ୍ଧ-ଗାଈ....
7. ....୧୭୦୦ ଗାଈ, ୧୦ ହାତୀଙ୍କୁ ନେଇ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
8. ....289.....୧୭ଟି ରୌପ୍ୟ ଜଳପାତ୍ର...
9. ....ଏକ ରିକା-ବଳିଦାନ, ଦକ୍ଷିଣ ୧୧,୦୦୦ ଗାଈ, ୧୦୦୦ ଘୋଡ଼ା ଦିଆଯାଇଥିଲା
10. ....12... ... ୧ଟି ଉତ୍ତମ ଗ୍ରାମ, ଏକ ଦକ୍ଷିଣ ୨୪,୪୦୦ କର୍ଶପାନା, ଦର୍ଶକ ଏବଂ ଛୋଟ ଛୋଟ ୬,୦୦୧ କର୍ଶପନାସ୍ ଆ ରାଜା....କାର୍ଟ

ଇଣ୍ଟରପୋଲେସନ ସହିତ ବାମ କାନ୍ଥ ଅନୁବାଦ

Naneghat deities

The two deities Samkarshana and Vāsudeva on the coinage of Agathocles of Bactria, circa 190-180 BCE.

1. ଧର୍ମ (ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଭୁ) ଙ୍କୁ [ଓମ୍ ଆରାଧନା], ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା, ଚନ୍ଦ୍ରର ବଂଶଧର (ଯେଉଁମାନେ କି ମହିମା ସମ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ଦୁନିଆର ଚାରି ଅଭିଭାବକଙ୍କୁ, ଯମ, ବରୁଣ, କୁବେର ଏବଂ ବାସବ, ବେଦଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ! ରାଜାଙ୍କ ଠାରୁ।
2. ....ଯେଉଁ ବୀର ବୀରଙ୍କ ଶାସନ ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ରହିଛି, ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟର ପ୍ରଭୁ, ସାତବାହନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ରାଜା ସିମୁକାଙ୍କ....
3. ଦ୍ୱାରା...ମହାରଥୀଙ୍କ କନ୍ୟା, ଆମ୍ଗିୟା ଜାତିର ବର୍ଦ୍ଧକ, ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ପୃଥିବୀର ପ୍ରଥମ ନାୟକ...
4. (କିଏ ସେ ସ୍ତ୍ରୀ?... ... ... ଶ୍ରୀ, ପ୍ରଭୁ ଯିଏ ପୁତ୍ର, ବର, (ଇଚ୍ଛା ଏବଂ ଧନର ପରିପୂରଣ, ଯିଏ ୟେଦିସ୍ରୀଙ୍କ ମା ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତିଙ୍କ ମା....
5. କିଏ ଦେଲା?... ... ... ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ (ଏକ ସାପର ପ୍ରତିଛବି) (ଦେବୀ) ଯିଏ ଏକ ମାସ ସାରା ଉପବାସ କରିଥିଲେ, ଯିଏ (ଏପରିକି ତାଙ୍କ ଘରେ) ଜଣେ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ପରି ରହୁଥିଲେ, ଯିଏ ପବିତ୍ର ରହିଥିଲେ, ଯିଏ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମାରୋହ, ଶପଥ ଏବଂ ନୈବେଦ୍ୟ, ବଳିଦାନ, ଧୂପ ସହିତ ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ,....
6. ହେ ରାଜା...ବଳିଦାନ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। ବର୍ଣ୍ଣନାଃ-ଏକ ଅଗ୍ନ୍ଯାଧେୟ ବଳିଦାନ (ଏକ ଦକ୍ଷିଣ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା) (ବାର, ୧୨, ଗାଈ ଏବଂ ୧ ଘୋଡା ଧାରଣ କରି-ଏକ ଅନବରମ୍ଭନିଆ ବଳିଦାନ (ଦକ୍ଷିଣ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା....
7. ....୧୭୦୦ ଗାଈ, ୧୦ ହାତୀଙ୍କୁ ନେଇ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
8. ....(289?).....୧୭ଟି ରୌପ୍ୟ ଜଳପାତ୍ର...
9. ....ଏକ ରିକା-ବଳିଦାନ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଆଯାଇଥିଲା (୧୧,୦୦୦ ଗାଈ, ୧୦୦୦ ଘୋଡ଼ା ନେଇ ଗଠିତ)
10. ....12... ... ୧ଟି ଉତ୍ତମ ଗ୍ରାମ, ଏକ ଦକ୍ଷିଣ (୨୪,୪୦୦ କରଶପାନାସ), (ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଉପହାର ଏବଂ ଛୋଟ ଛୋଟ ଉପହାର), (୬,୦୦୧ କରଶପନାସ ଆ ରାଜା [ସୁୟା-ବଳିଦାନ]....କାର୍ଟ

Right wall inscription, Brahmi script

ଅଭିଲେଖ

1. ..ଧନଗିରିତାସପୟୁତମ୍ ସାପତୋ ୧ ଆସ ୧ ଅସରତୋ ୧ ଗାଭିନୋମ୍ ୧୦୦ ଆସାମେଧୋ ବିଟିୟୋ ୟିତୋ ଦାଖିନାୟୋ ଦିନା ଆସ ରୂପାଲଙ୍କାରୋ ୧ ସୁବମ୍....୧୨ଦକ୍ଷିଣ ଦିନା କହାପାନା ୧୪,୦୦୦ ଗାମୋ ୧ ହାଥି.... ଦଖିନା ଦିନା
2. ଗାଭୋ...ସକାତାମ୍ ଧନଗିରିତାମ୍ପାୟୁତାମ୍....ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେଉଛି...୧୭ ଦିନ...ବୟ + ସତାରା ସା
3. ....।୧୭ଟି...ନା..ଲା ୟା...ଦିନରାତି...ଦଖିନା ଦିନା ସୁ...ପିନି ୧୨ ତେସା ରୂପାଲଙ୍କାର ୧ ଦକ୍ଷିଣ କହାପାନା ୧୦,୦୦୦...2
4. ....ଗାଓ ୨୦,୦୦୦ ଭଗଲା-ଦାସରାଟୋ ୟାନୋ ୟିତୋ ଦଖିନା ଦିନା ଗାଓ ୧୦,୦୦୦ | ଗର୍ଗାଟିରାତୋ ୟାନୋ ୟିତ୍ତୋ ଦାଖିନା....ପସପକୋ ପାଟା ୩୦୧ ଗବାମାୟାନମ୍ ୟାନୋ ୟିଥୋଡାଖିନା ଦିନା ଗାଓ ୧୧୦୦ |....ଗାଓ ୧୧୦୦ ପାସାପାକୋ କାହାପାନା + ପାଟା ୧୦୦ ଆତୁୟାମୋ ୟାଁନୋ....
5. ....।ଗବାମାୟାନମ୍ ୟାନୋ ଦଖିନା ଦିନା ଗାଭୋ ୧୧୦୦ | ଆମଗିରସାମାୟାନମ୍ ାୟାନୋ ୟିତୋ ଦଖିନା ଗାଭୋ ୧,୧୦୦ | ତା....ଦକ୍ଷିଣ ଦିନା ଗାଭୋ ୧୧୦୦ | ସତତିରତମ ୟାନୋ....100 .........ୟାନୋ ଦଖିନା ଗାଓ ୧୧୦ Âangigirasatirato ୟାନୋ ୟିତୋ ଦଖିନାଗାଓ
6. ....।ଗାଓଓ ୧,୦୦୨ ଚାମଡୋମାପାଭାମାନାତିରାତୋ ଦଖିନା ଗାଓଓ ୧୦୦ | ଆମଗିରାସାତିରାତୋ ୟାନୋ ୟିତୋ ଦଖିନା....ରାତୋ ୟିତୋ ୟାନୋ ଦଖିନା ଦିନା....ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲପାଏ....ୟାନୋ ୟିତୋ ଦଖିନା ଦିନା ଗାଭୋ ୧୦୦୦ |....
7. ....।ନା + ସୟାମ୍....ଦଖିନା ଦିନା ଗାଭୋ....ତା....।ଆମ୍ଭିରସାମାୟାନମ୍ ଚଭାସ....ଦଖିନା ଦିନା ଗାଭୋ ୧୦୦୦....ଦିନ୍ ଗାଭୋ ୧,୦୦୧ ଥର... ଏ.
8. ....।ଏହା ଉପରେ....ଆଗେ ଦଖିନା ଦିନା ଗାଭୋ....ମା "....ଦିନ ଗ୍ୟାଭୋ ୧,୦୦୧ ୟୁ....୧, ୦୦୧....
9. ....।ୟାନୋ ଦଖିନା ଦିନା....
10. ....।ଦଖିନା ଦିନା....

ଅନୁପସ୍ଥିତ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ବୁହ୍ଲର୍ ଅଧିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂସ୍କରଣ ପ୍ରକାଶ କରିଥିବା ବିନ୍ଦୁ ସଂଖ୍ୟା ସହିତ ମେଳ ଖାଉନାହିଁ।

ପଛ କାନ୍ଥରେ ଖୋଦିତ ଚିତ୍ର ଏବଂ ନାମ

Regnal inscriptions

The back wall, with regnal inscriptions (left). At right: "Simuka" portion of the inscription (photograph and rubbing) in early Brahmi script:
𑀭𑀸𑀬𑀸 𑀲𑀺𑀫𑀼𑀓 𑀲𑀸𑀢𑀯𑀸𑀳𑀦𑁄 𑀲𑀺𑀭𑀺𑀫𑀢𑁄
Rāyā Simuka - Sātavāhano sirimato
"King Simuka Satavahana, the illustrious one"

1. ରାୟା ସିମୁକା-ସାତବାହାନୋ ସିରିମାଟୋ
2. ଦେବୀ-ନୟନିକାୟା ରାନୋ ଚା
3. ସିରି-ସାତାକାନିନୋସାତକାନିନୋ
4. କୁମାରଭାୟା....
5. (ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ
6. ମହାରଥି ତ୍ରାନକାୟିରୋ।
7. କୁମାରୋ ହାକୁସିରି
8. କୁମାର ସାତବାହାନୋ

ଗ୍ରହଣ ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ୱ

ନାନାଘାଟ ଶିଳାଲେଖ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆବିଷ୍କାର ହୋଇଛି। ଜର୍ଜ ବୁହ୍ଲର ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା ପଶ୍ଚିମ ଭାରତର ସର୍ବପୁରାତନ ଐତିହାସିକ ଦସ୍ତାବିଜ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖ ତୁଳନାରେ କିଛି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ |

ଏହି ଶିଳାଲେଖରେ ଉଭୟ ବଳରାମ (ସମ୍କରଣ ଏବଂ ବାସୁଦେବ-କୃଷ୍ଣ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ ଏବଂ କୁବେରଙ୍କ ବୈଦିକ ଦେବତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।ଏହା ବୈଦିକ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ସଂଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା। ଯେହେତୁ ଏହା ପଥରରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧ମ ଶତାବ୍ଦୀର ଅଟେ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧ଶ ସହସ୍ରାବ୍ଦର ଶେଷ ଭାଗରେ ବୈଦିକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଧାର୍ମିକ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଅବିଶ୍ୱସନୀୟ ଅତ୍ୟଧିକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ମିଳୁଥିବା ବିଷୟ ସହିତ ଯୋଡ଼ିଥାଏ, ଯେପରିକି ୧ଶ ସହସ୍ରାବ୍ଦ ସମୟର ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଅଭିଲେଖ ଏକ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଐତିହାସିକ ଅଭିଲେଖ, ଯାହା ସାତବାହନ ରାଜବଂଶକୁ ଏକ ନାମ ଏବଂ ପୁଷ୍ପ ପ୍ରଦାନ କରେ |

୧୯୧୧ରେ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ସଂଖ୍ୟା ଇତିହାସର ରେଖାଚିତ୍ର, ନାନାଘାଟ ଶିଳାଲେଖ ଆକାର ସହିତ।

ସଂଖ୍ୟାର ଇତିହାସ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ନାନେଘାଟ ଶିଳାଲେଖ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ |ଯଦିଓ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛି, ଅଭିଲେଖଗୁଡ଼ିକ ଅତିକମରେ ୩୦ଟି ସ୍ଥାନରେ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ "୨,୪,୬,୭, ଏବଂ ୯" ପାଇଁ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବପୁରାତନ ଜଣାଶୁଣା ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରତୀକ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି ଯାହା ଆଧୁନିକ ଯୁଗର ସଂଖ୍ୟା, ବିଶେଷ କରି ଆଧୁନିକ ନାଗରୀ ଲିପି ସହିତ ସମାନ | ନାନେଘାଟ ଗୁମ୍ଫାରେ ବ୍ୟବହୃତ ସଂଖ୍ୟାର ମୂଲ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧ମ ଶତାବ୍ଦୀ ସୁଦ୍ଧା ଭାରତରେ ବିନ୍ଦୁ ମୂଲ୍ୟ ବିକଶିତ ହୋଇନଥିଲା।

ଏହି ଶିଳାଲେଖ ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ଏବଂ ପୁଷ୍ପ ଯେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧ମ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ତତଃ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ବୈଦିକ ବିଚାରକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି ଯେ ବୈଦିକ ଶ୍ରୌତ ବଳିଦାନ ଅତିକମ୍ରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧ମ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା।ନାନେଘାଟ ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧ମ ଶତାବ୍ଦୀ ସୁଦ୍ଧା ହିନ୍ଦୁ ରାଜବଂଶ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାୟୋଜିତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ ଜୀବନ ଆକାର ମୂର୍ତ୍ତି (ପ୍ରତିମା) ପରମ୍ପରା ସେତେବେଳକୁ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା।

ସୁସାନ ଆଲକକ୍ଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ସାତବାହନ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଶାସକ ଏବଂ ରାଜକୀୟ ବଂଶକୁ କାଳାନୁକ୍ରମିକ ଭାବରେ ରଖିବା ପାଇଁ ନାନେଘାଟ ଶିଳାଲେଖ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ | ପ୍ରାଚୀନ-ଭୌଗୋଳିକ ଆଧାରରେ ଏହା ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୦୦-୭୦ ସମୟର କାହ୍ନା ନାସିକ ଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖ ପଛର ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ତେଣୁ, ନାନେଘାଟ ଶିଳାଲେଖ ସାତକର୍ଣ୍ଣୀ-୧ମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପରେ ଏବଂ ସାତବାହନମାନଙ୍କୁ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ରାଜବଂଶ ଭାବେ ସ୍ଥାନ ଦେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ଯାହାଙ୍କ ରାଜକୀୟ ବଂଶ ଅନେକ ବୈଦିକ ବଳିଦାନ କରିଥିଲେ।

ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ

• ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
• କାନ୍ହେରୀ ଗୁମ୍ଫା

ସନ୍ଦର୍ଭ

ଗ୍ରନ୍ଥପଞ୍ଜି

• Charles Allen (2017), "6", Coromandel: A Personal History of South India, Little Brown, ISBN 978-1408705391
• Georg Bühler (1883), Report on the Elura cave temples and the Brahmanical and Jaina caves in western India (Chapter: The Nanaghat Inscriptions), Archaeological Survey of India,  This article incorporates text from this source, which is in the public domain.
• Theo Damsteegt (1978). Epigraphical Hybrid Sanskrit. Brill Academic.
• Shobhana Gokhale (2004). "The Naneghat Inscription - A Masterpiece in Ancient Indian Records". The Adyar Library Bulletin. 68–70.
• Mirashi, Vasudev Vishnu (1981), History and Inscriptions of the Satavahanas: The Western Kshatrapas, Maharashtra State Board for Literature and Culture
• Norton, James H. K. (2001). Global Studies: India and South Asia. McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-243298-5.
• Richard Salomon (1998). Indian Epigraphy: A Guide to the Study of Inscriptions in Sanskrit, Prakrit, and the other Indo-Aryan Languages. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-535666-3.
• Carla Sinopoli (2001). Susan E. Alcock (ed.). Empires: Perspectives from Archaeology and History. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-77020-0.
• Upinder Singh (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century. Pearson Education. ISBN 978-81-317-1120-0.
• D.C. Sircar (1965), Select Inscriptions, Volume 1, University of Calcutta
• David E. Smith (1978). History of Mathematics. Courier. ISBN 978-0-486-20430-7.

ଅଧିକ ପଢ଼ନ୍ତୁ

• Alice Collet (2018). "Reimagining the Sātavāhana Queen Nāgaṇṇikā". Journal of the International Association of Buddhist Studies. 41: 329–358. doi:10.2143/JIABS.41.0.3285746.