ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ ଚଢ଼େଇ

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ରୁ
Jump to navigation Jump to search
ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ ଚଢ଼େଇ
Jungle nightjar DM 0309 (cropped).jpg
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଆନ୍ନାମଲାଇ ପାହାଡ଼ର ଏକ ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ ଚଢ଼େଇ
ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀର ଡାକ
Conservation status
ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ
ଜଗତ: Animalia
ସଙ୍ଘ: Chordata
ବର୍ଗ: Aves
ଗଣ: Caprimulgiformes
କୁଳ: Caprimulgidae
ପ୍ରଜାତି: Caprimulgus
ଜାତି: C. indicus
ବାଇନୋମିଆଲ ନାମ
Caprimulgus indicus
ଜନ୍ ଲାଥାମ୍, ୧୭୯୦

ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ ଚଢ଼େଇ (ଈଂରାଜୀରେ Jungle Nightjar, ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ Caprimulgus indicus) ଭାରତ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କାବଙ୍ଗଳାଦେଶରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭୂଇଁଚାପୁଳି ପକ୍ଷୀଙ୍କର ଏକ ଉପପ୍ରଜାତି । ଜଙ୍ଗଲର ସୀମା ନିକଟରେ ସଂଧ୍ୟା ସମୟରେ ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ ବୋବାଇବା ଶୁଣାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରାଣୀ ଓ ଏହାର ସମ୍ପର୍କୀୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବର୍ଗୀକରଣ ଅତି ଜଟିଳ । ତେଣୁ ଏସିଆ ମହାଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଭୂଇଁଚାପୁଳିଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଇଛି । ଏହି ଚଢ଼େଇକୁ ଈଂରାଜୀରେ grey nightjar (ପାଉଁଶିଆ ଭୂଇଁଚାପୁଳି), Indian jungle nightjar (ଭାରତୀୟ ଜଙ୍ଗଲି ଭୂଇଁଚାପୁଳି) ଇତ୍ୟାଦି ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି । ପୂର୍ବ ଏସିଆର ପାଉଁଶିଆ ଭୂଇଁଚାପୁଳି C. jotakaର ଏକ ଉପପ୍ରଜାତି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ କୁହାଯାଇଛି ।

ଏହାର ଡାକକୁ ବାରେଇ ଶୁଣିଲେ ଲାଗିବ ଯେ କେହି ଜଣେ କାଠରେ ଠୁକ୍-ଠୁକ୍ ନିହାଣ ପିଟୁଛି । ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ କିମ୍ବଦନ୍ତୀରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବୁଢ଼ା ବଢ଼େଇ ବେଶରେ ଆସି ଏକ କୋଠରୀ ବନ୍ଦ କରି ତାହା ଭିତରେ ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ କୋଠରୀରୁ ଏହି ପରି ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣର ଶବ୍ଦ ଆସୁଥିଲା । ତେଣୁ ଏହି ଚଢ଼େଇକୁ କେବଳ ଓଡ଼ିଶାରେ ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ ଚଢ଼େଇ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ବର୍ଣ୍ଣନା[ସମ୍ପାଦନା]

ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ଏକ ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ ଚଢ଼େଇ ଉଡ଼ିବା ବେଳର ଚିତ୍ର
ବାନ୍ଦିପୁର ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ଏକ ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ ଓ ତା’ ଛୁଆ

ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ ଚଢ଼େଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୨୧-୨୪ ସେ.ମି. । ଶ୍ରୀଲଙ୍କାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ (ssp. kelaarti) ଆକାରରେ ସାମାନ୍ୟ ଛୋଟ । ଏମାନେ ଦେଖିବାକୁ ପାଉଁଶିଆ ଓ କଳା ରଙ୍ଗର । ଡେଣାରେ କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଚିହ୍ନ ବା ପଟି ନଥାଏ, ତେଣୁ ଡେଣା ଓ ଶରୀରର ରଙ୍ଗ ପୁରାପୁରି ମିଶିଯାଏ । ଏମାନଙ୍କ ଲାଞ୍ଜ ପାଉଁଶିଆ ଓ କଳା ମିଶା ରଙ୍ଗର । ଅଣ୍ଡିରାମାନଙ୍କ କଣ୍ଠ ପାଖରେ ଏକ ଧଳା ଚିହ୍ନ ଓ ମାଈମାନଙ୍କ କଣ୍ଠ ପାଖରେ ଏକ ମାଟିଆ ଦାଗ ରହିଥାଏ । ଏମାନେ ଠାକୁ-ଠାକୁ-ଠାକୁ ଶବ୍ଦ କରି ବୋବାନ୍ତି (ଆବୃତ୍ତି : ପ୍ରତି ୨ ସେକେଣ୍ଡରେ ୫ ଥର) ।[୨]) ଏହା କେତେକଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ଆସୁଥିବା ଇଞ୍ଜିନ୍ ଶବ୍ଦ ପରି ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ ।[୩] ଧୀର ଓ ସ୍ଥିର ବେଗର ଏହି ଡାକ ମଝିରେ କିଛି ଭିନ୍ନ ସ୍ୱରର ଡାକ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ । ବେଳେବେଳେ ଏମାନଙ୍କ ଡାକ ଏକ ବୋତଲ ମୁହଁରେ ହ୍ୱିସିଲ୍ ଶବ୍ଦ କଲା ଭଳି ଫୁ-ଫୁ ଶବ୍ଦରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ । ଅଲି ଓ ରିପ୍ଲିଙ୍କ ବହିରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଉକ୍-କ୍ରୁ-କ୍ରୁ ଡାକଟି ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏକ ପେଚା ପ୍ରଜାତିର (Otus sunia) ବୋଲି ଜଣା ପଡ଼ିଥିଲା ।[୪][୫][୬]

ବର୍ଗୀକରଣ[ସମ୍ପାଦନା]

କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଏକ ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ

ରାସ୍ମୁସେନ୍ ଓ ଆଣ୍ଡର୍ଟନ୍‍ଙ୍କ ୨୦୦୫ ମସିହାର ଗବେଷଣା ପୁସ୍ତକ ଅନୁସାରେ ଭାରତ ଓ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ (ssp. kelaarti) ଏକ ପ୍ରଜାତିର ଏବଂ ପାଉଁଶିଆ ଭୂଇଁଚାପୁଳି (jotaka) ଏକ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତି (ଯାହାର ଅଣ୍ଡା ଓ ଡାକ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା ପ୍ରକାରର) । ହିମାଳୟ ଧାରରେ ହଜାରାରୁ ଭୁଟାନ ଓ ବଙ୍ଗଳାଦେଶର ଦକ୍ଷିଣକୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହଜାରେ ନାମକ ଭୂଇଁଚାପୁଳି ଏହି ପାଉଁଶିଆ ଭୂଇଁଚାପୁଳିର ଏକ ଉପ-ପ୍ରଜାତି ବୋଲି ସେମାନେ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ।[୪] ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ଫୁଏଣ୍ଟଶୋଲିଂରେ ପାଉଁଶିଆ ଭୂଇଁଚାପୁଳି ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି ।[୭][୮]

ପୁରୁଣା କିଛି ଲେଖା ଅନୁସାରେ ଚୀନଜାପାନର ପାଉଁଶିଆ ଭୂଇଁଚାପୁଳି (jotaka) ଓ ପାଲାଉ ଦ୍ୱୀପର ଫାଲାନିଆ (phalaena) ଇତ୍ୟାଦିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ ପ୍ରଜାତିର ବୋଲି ଧରି ନିଆଯାଇଛି ।[୯] ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀର ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମର ଅର୍ଥ ହେଲା "ଭାରତର ଭୂଇଁଚାପୁଳି" । C. asiaticus ପ୍ରଜାତିକୁ ଭାରତୀୟ ଭୂଇଁଚାପୁଳି ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବାରୁ ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ (Caprimulgus indicus) ଓ ଭାରତୀୟ ଭୂଇଁଚାପୁଳି (Caprimulgus asiaticus) ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଣୀ ବୋଲି ଭ୍ରମ ଜାତ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଏହା ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତି । ତେଣୁ ପୂର୍ବେ ଏମାନଙ୍କୁ ଅଲଗା ଚିହ୍ନଟ କରାଇବା ପାଇଁ ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀକୁ large Indian nightjar ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା ।

ବ୍ୟବହାର[ସମ୍ପାଦନା]

ଏମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟା ହେଲେ ସକ୍ରିୟ ହୋଇଉଠନ୍ତି । ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ ଚଢ଼େଇଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ିଆ ତୃଣଭୂମି, ବୁଦା, ଥୁଣ୍ଟା ଗଛର ଖୁଣ୍ଟ ଓ ପଥର ଇତ୍ୟାଦିରେ ବସିଥିବାର ଦେଖାଯାଏ । ଏମାନେ ଗଛ କାଣ୍ଡ ବା ଡାଳରେ ବସି ବୋବାଉଥାନ୍ତି ।[୩][୧୦] ଭାରତରେ ଜାନୁଆରୀରୁ ଜୁନ୍ ଓ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାରେ ମାର୍ଚ୍ଚରୁ ଜୁଲାଇ ମାସ ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରଜନନ ଋତୁ । ଏମାନଙ୍କ ବସାଟି ଭୂମି ଉପରେ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ଥାଏ ଓ ସେଥିରେ ଦୁଇଟି ଅଣ୍ଡା ଦିଅନ୍ତି ।[୪][୧୧] ଉଭୟ ମାଈ ଓ ଅଣ୍ଡିରା ୧୬-୧୭ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଣ୍ଡା ଉଷୁମାଇଥାନ୍ତି ।[୧୨]

ଆଧାର[ସମ୍ପାଦନା]

  1. BirdLife International (2016). "Caprimulgus indicus". The IUCN Red List of Threatened Species. IUCN. 2016: e.T22725692A94899774. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22725692A94899774.en. Retrieved 14 January 2018.
  2. Whistler, Hugh (1949). Popular handbook of Indian birds (4th ed.). London: Gurney and Jackson. p. 317.
  3. ୩.୦ ୩.୧ Navarro, A (1976). "Some observations on the breeding habits of the Indian Jungle Nightjar Caprimulgus indicus indicus in Khandala". Newsletter for Birdwatchers. 16 (3): 3–4.
  4. ୪.୦ ୪.୧ ୪.୨ Rasmussen, PC; JC Anderton (2005). "Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2". Smithsonian Institution & Lynx Edicions: 251.
  5. Blanford, WT (1895). Fauna of British India. Birds. Volume 3. London: Taylor and Francis. pp. 190–191.
  6. Baker, ECS (1927). Fauna of British India. Birds. Volume 4 (2nd ed.). London: Taylor and Francis. pp. 366–379.
  7. Abdulali, Humayun (1970). "An addition to the list of Indian birds - the migratory Jungle Nightjar, Caprimulgus indicus jotaka Temm. & Schl". J. Bombay Nat. Hist. Soc. 67 (2): 331–332.
  8. Abdulali, Humayun; Hussain,SA (1971). "A second record of the migratory Jungle Nightjar (Caprimulgus indicus jotaka Temm. & Schl.) in Indian limits". J. Bombay Nat. Hist. Soc. 68 (2): 451–452.
  9. Peters, JL (1940). Check-list of birds of the world. Volume 4. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. pp. 203–204.
  10. Phillips, WWA (1949). "Nightjars". J. Bombay Nat. Hist. Soc. 48 (2): 359–361.
  11. Hume, AO (1890). The nests and eggs of Indian Birds. Volume 3 (2nd ed.). London: R. H. Porter. pp. 40–43.
  12. Ali, S; S D Ripley (1983). Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 4 (2nd ed.). New Delhi: Oxford University Press. pp. 8–12.

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲିଂକ୍[ସମ୍ପାଦନା]