ଜୋଉ ଭାଷା
| Zou | |
|---|---|
| Zo | |
 'Zo Lai' in Zolai alphabet | |
| ମାତୃଭାଷା ଅଞ୍ଚଳ | Manipur, India |
| ଅଞ୍ଚଳ | Tonzang: Chin State, Chin Hills; In India: Mizoram and Manipur, Chandel, Singngat subdivision and Sungnu area; Churachandpur districts; Assam. |
| ଜାତିସତ୍ତା | Zou |
ମାତୃଭାଷୀ | ପ୍ରକାଶନରେ ଅସୁବିଧା: ଅଜଣା ଚିହ୍ନ "୨" ।e25 |
| Latin, Zoulai alphabet[୨] | |
| ଭାଷା କୋଡ୍ | |
| ISO ୬୩୯-୩ | zom |
| ଗ୍ଲୋଟୋଲୋଗ | zouu1235 |
| ELP | Zome |
ଜୋଉ ( ଜୋ ଲେଖା ଏବଂ ଜୋକାମ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ) ହେଉଛି କୁକି-ଚିନ୍ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଶାଖାର ଏକ ଭାଷା ଯାହା ପଶ୍ଚିମ ବର୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତର ମିଜୋରାମ ଏବଂ ମଣିପୁରରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
ଜୋଉ ନାମଟି କେତେକ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ମିଜୋ ଲୋକଙ୍କ (ଜୋ ଲୋକ) ଅର୍ଥାତ୍ କୁକିଶ ଏବଂ ଚିନ୍ ଲୋକଙ୍କ , ବିଶେଷକରି ଜୋମି ଲୋକଙ୍କ ଭାଷା ପାଇଁ ଏକ ଆବରଣ ଶବ୍ଦ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
ଶବ୍ଦବିଜ୍ଞାନ
[ସମ୍ପାଦନା]୨୩ଟି Zou ବ୍ୟଞ୍ଜନାତ୍ମକ ଫୋନେମର ସେଟ୍ ନିମ୍ନଲିଖିତ ସର୍ବନିମ୍ନ ଯୋଡ଼ା କିମ୍ବା ଓଭରଲାପ୍ ହେଉଥିବା ଶବ୍ଦର ଆଧାରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇପାରିବ। ଏହି ୨୩ଟି ଫୋନେମ ବ୍ୟତୀତ, ୧ଟି ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଋଣୀ ଫୋନେମ (ଯଥା /r/), ଯାହା କେବଳ ଋଣୀ ଶବ୍ଦରେ ମିଳିଥାଏ, ବହୁତ ବିରଳ କ୍ଷେତ୍ରରେ (ଯଥା /r/ /rəŋ/ "ରଙ୍ଗ" ରେ)। ଏହି ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ, Zouରେ ୭ଟି ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ ଅଛି: i, e, a, ɔ, o, u, ə।[୩]
| Labial | Dental/ Alveolar |
Palatal | Velar | Glottal | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Plosive | voiceless | [[|p]] | [[|t]] | [[|c]] | [[|k]] | [[|ʔ]] |
| aspirated | [[|pʰ]] | [[|tʰ]] | [[|kʰ]] | |||
| voiced | [[|b]] | [[|d]] | [[|ɟ]] | [[|g]] | ||
| Affricate | [[|tʃ]] | |||||
| Fricative | voiceless | [[|v]] | [[|s]] | [[|h]] | ||
| voiced | [[|z]] | |||||
| Nasal | [[|m]] | [[|n]] | [[|ŋ]] | |||
| Lateral | [[|l]] | |||||
| Trill | ([[|r]]) | |||||
| Semivowel | [[|w]] | [[|j]] | ||||
| Front | Central | Back | |
|---|---|---|---|
| Close | [[|i]] | [[|u]] | |
| Close-mid | [[|e]] | [[|ə]] | [[|o]] |
| Open-mid | [[|ɔ]] | ||
| Open | [[|a]] |
ବର୍ଣ୍ଣବିଜ୍ଞାନ
[ସମ୍ପାଦନା]ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ
[ସମ୍ପାଦନା]- a - [a]
- aw - [ɔ]
- e - [e/ə]
- i - [i~j]
- o - [o]
- u - [u~w][୪]
ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି
[ସମ୍ପାଦନା]- b - [b]
- ch - [c]
- d - [d]
- g - [g]
- h - [h], [ʔ] at the end of a syllable
- j - [ɟ]
- k - [k]
- kh - [kʰ]
- l - [l]
- m - [m]
- n - [n]
- ng - [ŋ]
- p - [p]
- ph - [pʰ]
- r - [r]
- s - [s]
- t - [t]
- th - [tʰ]
- v - [ʋ]
- z - [z][୪]
ଜୋ କ୍ରିୟାର ପ୍ରକାରଭେଦ
[ସମ୍ପାଦନା]Zo କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ: କାଣ୍ଡ (1), କାଣ୍ଡ (2), କାଣ୍ଡ (3) ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପରି: [୫]
| Stem 1 | Stem 2 | Stem 3 | Stem 4 |
| piê-give | pie? | pe- | pieh |
| puo-carry | puo? | po- | pua- |
ସଂଖ୍ୟାଗୁଡିକ
[ସମ୍ପାଦନା]ଜୋମି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ:[୬]
| Numeral | Zou | English | Hindi |
|---|---|---|---|
| 0 | be̋m | zero | शून्य |
| 1 | khàt | one | एक |
| 2 | nì: | two | दो |
| 3 | thum | three | तीन |
| 4 | li: | four | चार |
| 5 | nga: | five | पाँच |
| 6 | gùh | six | छह |
| 7 | sagí | seven | सात |
| 8 | giét | eight | आठ |
| 9 | kuó | nine | नौ |
| 10 | sàwm, sôm | ten | दस |
| 11 | sàwm leh khàt | eleven | ग्यारह |
| 12 | sàwm leh nì | twelve | बारह |
| 13 | sàwm leh thum | thirteen | तेरह |
| 14 | sàwm leh li: | fourteen | चौदह |
| 15 | sàwm leh nga: | fifteen | पंद्रह |
| 16 | sàwm leh gùh | sixteen | सोलह |
| 17 | sàwm leh sagí | seventeen | सत्रह |
| 18 | sàwm leh giét | eighteen | अठारह |
| 19 | sàwm leh kuó | nineteen | उन्नीस |
| 20 | sàwmnì | twenty | बीस |
| 30 | sàwmthum | thirty | तीस |
| 40 | sàwmli: | forty | चालीस |
| 50 | sàwmnga: | fifty | पचास |
| 60 | sàwmgùh | sixty | साठ |
| 70 | sàwmsagí | seventy | सत्तर |
| 80 | sàwmgiét | eighty | अस्सी |
| 90 | sàwmkuò | ninety | नव्वे |
| 100 | zȁ | hundred | सौ |
| 1,000 | sa̋ng, tȕl | one thousand | हज़ार |
| 10,000 | si̋ng, tȕlsàwm, sa̋ngsàwm | ten thousand | दस हज़ार |
| 100,000 | nuòi, tȕlzà, sa̋ngzà | one hundred thousand, one lakh | लाख |
| 1,000,000 | nuòisàwm, sa̋ngtȕl, tȕltȕl | one million | दस लाख |
| 10,000,000 | thȅn, vâibêlsié, kráwl | ten million, one crore | करोड़ |
| 100,000,000 | thȅnzà, kráwl sàwm | one billion, ten crore | अरब |
ଲେଖନ ପ୍ରଣାଳୀ
[ସମ୍ପାଦନା]ଜୋଉ ପ୍ରାୟତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ମିଶନାରୀ ଜେଏଚ୍ କୋପ୍ ଦ୍ୱାରା ବିକଶିତ ଲାଟିନ୍ ଲିପିରେ ଲେଖାଯାଇଥାଏ। ୧୯୫୨ ମସିହାରେ, ଚୁରାଚାନ୍ଦପୁରର ଏମ୍. ସିୟାଜାଥାଙ୍ଗ ଜୋଲାଇ କିମ୍ବା ଜୋଲାଇ ନାମରେ ଏକ ବିକଳ୍ପ ଲିପି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଏହା କିଛି ବର୍ଣ୍ଣାନୁକ୍ରମିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ସହିତ ଏକ ବର୍ଣ୍ଣମାଳା ପ୍ରଣାଳୀ ଥିଲା। ଏହି ଲିପି ପାଇଁ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବଢ଼ୁଛି - ଜୋଉ ସାଂସ୍କୃତିକ, ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ସାହିତ୍ୟିକ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ୧୯୭୦ ଦଶକରୁ ଏହି ଲିପିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ, ମଣିପୁର ରାଜ୍ୟ ସରକାର ସିୟାଜାଥାଙ୍ଗ ଏବଂ ଲିପି ଉଭୟକୁ ସମର୍ଥନ ଦେଖାଇଛନ୍ତି।[୭][୮]
ଭାଷାଗତ ସମ୍ପର୍କ
[ସମ୍ପାଦନା]କୁକି -ଚିନ୍ ଭାଷା ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ କଥିତ ଭାଷା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ । ଭାରତରେ କଥିତ ଜୋଉ ପାଏଟଙ୍କ ପାଏଟ ଭାଷା ସହିତ ସମାନ , ଯଦିଓ ପାଏଟରେ ଥିବା ଶବ୍ଦ-ଶେଷ ଗ୍ଲୋଟାଲ୍ ଷ୍ଟପ୍ ଜୋଉରେ ନାହିଁ।[୯][୧୦]
ଭୌଗୋଳିକ ପରିସର
[ସମ୍ପାଦନା]ଏହାର ସର୍ବାଧିକ ପରିମାଣରେ, ଭାଷା ଗୋଷ୍ଠୀ ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ଭୌଗୋଳିକ କ୍ଷେତ୍ର ହେଉଛି ବର୍ମା , ଭାରତ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶରେ ପ୍ରାୟ ୬୦,୦୦୦ ବର୍ଗ ମାଇଲ (୧୬୦,୦୦୦ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର) ଆକାରର ଏକ ଅଞ୍ଚଳ । [୧୧] ତଥାପି ରାଜନୈତିକ ସୀମା ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ବିତର୍କ କିଛି ଉତ୍ସରେ କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସରକୁ ବିକୃତ କରିଛି।[୧୨]
ବର୍ମାରେ
[ସମ୍ପାଦନା]ଏହା ଚିନ୍ ରାଜ୍ୟ , ଟିଡିମ୍ ଏବଂ ଚିନ୍ ପାହାଡ଼ରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ୧୯୫୦ ଦଶକରୁ ଜୋ ଭାଷାଭାଷୀ ଚିନ୍ ରାଜ୍ୟରେ ବର୍ମିଜ୍ ଭାଷାର ବ୍ୟବହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।[୧୩] ଏଥନୋଲୋଗ୍ ରିପୋର୍ଟ କରେ ଯେ ମିଆଁମାରର ନିମ୍ନଲିଖିତ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଜୋ ଭାଷା କୁହାଯାଏ।
- ଚିନ୍ ରାଜ୍ୟ : ଟନ୍ଜାଙ୍ଗ , ହାଖା , ଏବଂ ଟେଡିମ୍ ଟାଉନସିପ୍ ।
- ସାଗିଂ ଡିଭିଜନ୍ : କାଲାଇ , ଖମ୍ପତ , ଏବଂ ତମୁ ଟାଉନସିପ୍ ।
ଭାରତରେ
[ସମ୍ପାଦନା]- ମଣିପୁର
- ଚାନ୍ଦେଲ ଜିଲ୍ଲା : ସିଙ୍ଗଗେଟ୍ ସବଡିଭିଜନ୍ ଏବଂ ସୁଙ୍ଗନୁ ସଚ୍ଚି / କାନା ଅଞ୍ଚଳ ।
- ଚୁରାଚାନ୍ଦପୁର ଜିଲ୍ଲା
- ମିଜୋରାମ
- ଆସାମ [୧୪]
ବାଂଲାଦେଶରେ
[ସମ୍ପାଦନା]ଆଧାର
[ସମ୍ପାଦନା]- ↑ Haokip, Pauthang (2011). Socio-linguistic Situation in North-east India. Concept Publishing Company. p. 55. ISBN 978-8180697609.
- ↑ "Zoulai". Omniglot.com. Archived from the original on 2021-12-28. Retrieved 2021-12-28.
- ↑ Singh, Yashawanta; Himmat, Lukram (February 2013). "Zou Phonology" (PDF). Language in India. 13 (2): 683–701. Archived (PDF) from the original on 2018-11-23. Retrieved 2019-02-19.
- 1 2 "Zou language, script, and pronunciation". Omniglot. Archived from the original on 2019-07-06. Retrieved 2019-07-06.
- ↑ Philip Thanglienmang Tungdim (2012). "A Descriptive Grammar of the Zo Language". Academia. Archived from the original on 25 March 2019. Retrieved 22 March 2019.
- ↑ Thangliènmâng Tungdim, Philip (2011). Zo-English-Hindi Kizìlna Lȁibú [Self-tutor book of Zo-English-Hindi]. New Delhi: Zou Cultural-cum-Literature Society India. ISBN 978-81-920282-0-0. Archived from the original on 21 June 2023. Retrieved 20 August 2019.
- ↑ Pandey, Anshuman (29 September 2010). "Introducing the Zou Script" (PDF). Archived (PDF) from the original on 18 July 2019. Retrieved 30 December 2019.
- ↑ Ian James; Mattias Persson (March 2012). "Script for Zou". skyknowledge.com. Archived from the original on 14 August 2018. Retrieved 19 February 2019.
- ↑ Bareh, Hamlet (2001). "Zou". Encyclopaedia of North-East India: Manipu. Mittal. pp. 260ff. ISBN 978-81-7099-790-0. Retrieved 22 November 2010.
- ↑ "Their language is called Zou which is similar to the language spoken by the Paite. Unlike the Zou, the Paite possess the terminal glottal stop 'h'. For example, a word for 'good' is hoih in Paite while it changes into hoi in the Zou language. Sannemla (Zou folksongs) are also popular among the Paite, although they are rendered in their individual dialect bearing the characteristic phonetic differences." Singh, Kumar Suresh; Horam, M. & Rizvi, S. H. M. (1998). People of India: Manipur. Anthropological Survey of India by Seagull Books. p. 253. ISBN 978-81-7154-769-2.
- ↑ Encyclopaedia of South-Asian tribes - Volume 8 - Page 3436 Satinder Kumar - 2000 "According to the 1981 census, 12,515 persons speak the Zou language"
- ↑ Gopalakrishnan, Ramamoorthy (1996). Socio-political framework in North-East India. New Delhi: Vikas Publishing House. p. 150. OCLC 34850808.
But against the background of all such conflict the Zomi National Congress went a step further in its argument for a Zomi identity by claiming Thado language as Zomi language. In the Kuki-Chin group of tribes, numerical strength has played ...
- ↑ Nang Khen Khup (2007). Evaluating the Impact of Family Devotions Upon Selected Families from the Zomi Christian Community of Tulsa (Thesis). Oral Roberts University. p. 7. OCLC 645086982.
The Zomi language is descended from the Tibeto-Burman language domain. Though each tribal group speaks its own dialect, Burmese is widely used in Zoland (Chinland) due to Burmanization of military regime for over five decades
- ↑ Shyamkishor, Ayangbam. "In Search of Common Identity: A Study of Chin-Kuki-Mizo Community in India" (PDF). International Journal of South Asian Studies: A Biannual Journal of South Asian Studies. 3 (1): 131–140. Archived from the original (PDF) on 2012-03-21. Retrieved 2014-02-03.
- ↑ Loncheu, Nathan (2013). Dena, Lal (ed.). Bawmzos: A Study Of The Chin-Kuki-Zo Tribes Of Chittagong. New Delhi: Akansha Publishing House. ISBN 978-81-8370-346-8.
- ↑ Reichle, Verena (1981). Bawm language and lore: Tibeto-Burman area. Europäische Hochschulschriften series 21, Linguistik: volume 14. Bern, Switzerland: P. Lang. ISBN 978-3-261-04935-3.