ଆଫାଡେ ଭାଷା

Afade
Afaɗə
ମାତୃଭାଷା ଅଞ୍ଚଳ	Cameroon, Nigeria
ଅଞ୍ଚଳ	Far North Province, Cameroon; Borno State, Nigeria
ମାତୃଭାଷୀ	unknown number in Nigeria
	Afro-Asiatic Chadic Biu–Mandara Kotoko (B.1) North Afade
ଭାଷା କୋଡ୍
ISO ୬୩୯-୩	aal
ଗ୍ଲୋଟୋଲୋଗ	afad1236

ଆଫାଡେ ଭାଷା ହେଉଛି ଏକ ଆଫ୍ରୋ–ଏସିଆଟିକ ଭାଷା, ଯାହା ପ୍ରାଧାନତଃ ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାର ନାଇଜେରିଆ ଓ କାମେରୁନ ଦେଶର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ କଥିତ ହୁଏ। ଏହି ଭାଷାଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ସେଠାକାର କୋଟୋକୋ ଜାତିଗୋଷ୍ଠୀ ଦ୍ୱାରା କଥିତ। ଆଫାଡେ ଭାଷାଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ ଭାଷା ପରିବାରର ଅଂଶ ହେବା ସହିତ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍କୃତି, ଐତିହ୍ୟ ଓ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହା ମୂଳତଃ ଏକ ମାତୃଭାଷା ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ଓ ସମୁଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ସାମାଜିକ ଯୋଗାଯୋଗର ମୁଖ୍ୟ ମାଧ୍ୟମ ଅଟେ।

ଭାଷା ବର୍ଗୀକରଣ

ଆଫାଡେ ଭାଷାଟି ଆଫ୍ରୋ–ଏସିଆଟିକ ଭାଷା ପରିବାରର ଏକ ସଦସ୍ୟ। ଏହି ବଡ଼ ଭାଷା ପରିବାରରେ ଆରବୀ, ହିବ୍ରୁ ଓ ଆମହାରିକ ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାଷାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାମିଲ ଅଛନ୍ତି। ଆଫାଡେ ଭାଷାଟି ବିଶେଷକରି ବିଉ-ମଣ୍ଡରା ଭାଷା ଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଟେ।

ଏହି ଭାଷା ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ଆଫ୍ରିକାର ବହୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଭାଷାର ସଂଗ୍ରହ ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ କାମେରୁନ ଓ ନାଇଜେରିଆର ସୀମା ଅଞ୍ଚଳରେ କଥାହୁଅନ୍ତି। ଆଫାଡେ ଭାଷାର ସମ୍ପର୍କ କାମେରୁନର କିଛି ଅନ୍ୟ ଭାଷା ସହିତ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମ୍ପାଦେ, ମାସଲାମ, ମାଲଗ୍ବେ, ମସେର ଓ ଲାଗୱାନ ଭାଷା ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ। ଏହି ସମସ୍ତ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାର ଓ ବ୍ୟାକରଣର କିଛି ସାଧାରଣ ସାମ୍ୟତା ଦେଖାଯାଏ।

ଭୌଗୋଳିକ ବିସ୍ତାର

ଜାତି ବିଜ୍ଞାନୀ

ଆଫାଡେ ଭାଷାର ଭାଷାଭାଷୀମାନେ କାମେରୁନ ଏବଂ ନାଇଜେରିଆର ଆଦିବାସୀ କୋଟୋକୋ ଲୋକ। ଏଥନୋଲୋଗ୍ ଅନୁଯାୟୀ, କାମେରୁନରେ ଏହା ଉତ୍ତର ଦିଗର ଦୂର ଅଞ୍ଚଳରେ କୁହାଯାଏ: ଲୋଗୋନ-ଏଣ୍ଡ-ଚାରି ଡିଭିଜନ, ଦକ୍ଷିଣ ମାକାରି ଉପବିଭାଗ, ଆଫାଡେ ଅଞ୍ଚଳ। ଏହି ଭାଷା ୬,୭୦୦ କାମେରୁନ ଭାଷାଭାଷୀ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ନାଇଜେରିଆରେ, ବୋର୍ନୋ ରାଜ୍ୟ , ନଗାଲା LGA, ୧୨ଟି ଗ୍ରାମରେ ୪୦,୦୦୦ ଲୋକ ଆଫାଡେ ଭାଷାଭାଷୀ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। କୌଣସି ଜଣାଶୁଣା ଉପଭାଷା ନାହିଁ।

ଆଲକାମ୍ (୨୦୧୨)

କାମେରୁନରେ, ଆଫାଡେ ଭାଷା ମାକାରି କମ୍ୟୁନର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ କୁହାଯାଏ , ଯାହା ଆଫାଡେ ସହରକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଲୋଗୋନ-ବିରନି ( ଲୋଗୋନ-ଏଟ-ଚାରି ବିଭାଗ, ଉତ୍ତର ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ନାଇଜେରିଆରେ କୁହାଯାଏ।

ଶବ୍ଦବିଜ୍ଞାନ

ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି

	Labial	Dental	Alveolar	Postalveolar	Palatal	Velar	Labial-velar	Glottal
Nasal	m		n
Tenuis plosive	p		t			k	kp	ʔ
Voiced plosive	b		d		ɟ	ɡ	ɡb	ʔ
Ejective	pfʼ	t̪θʼ			cʼ	kʼ
Implosive	ɓ		ɗ
Fricative	f		s ɬ	ʃ				h
Resonant			l r		j		w

ଆଫାଡେରେ ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣର ଏକ ବିଶାଳ ତାଲିକା ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଇଜେକ୍ଟିଭ୍, ଇମ୍ପ୍ଲୋସିଭ୍ ଏବଂ ଲେବିଆଲ୍-ଭେଲାର୍ ଷ୍ଟପ୍ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଆଫାଡେର ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକ /i u e ɤ o ɛ ɔ a ɑ / । /a/ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନୁହେଁ ବରଂ ଆଗ ଅଟେ।

ଭାଷା ଭାଷୀ ସମୁଦାୟ

ଆଫାଡେ ଭାଷାର ମୁଖ୍ୟ ଭାଷୀମାନେ କୋଟୋକୋ ଜାତିଗୋଷ୍ଠୀର ଲୋକମାନେ ଅଟନ୍ତି। କୋଟୋକୋ ଲୋକମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରୁ ଲେକ୍ ଚାଡ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ସଂସ୍କୃତି, ପାରମ୍ପରିକ ଜୀବନ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ସାମାଜିକ ଚର୍ଯ୍ୟାରେ ଏହି ଭାଷାର ଗୁରୁତ୍ୱ ବହୁତ ଅଧିକ।

ଏହି ସମୁଦାୟର ଲୋକମାନେ ଦୈନନ୍ଦିନ କଥାବାର୍ତ୍ତା, ପରିବାର ଜୀବନ, ଏବଂ ସାମାଜିକ ଅବସରରେ ଆଫାଡେ ଭାଷାକୁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ତଥାପି ଶିକ୍ଷା, ପ୍ରଶାସନ ଓ ଆଧିକାରିକ କାମରେ ସାଧାରଣତଃ ନାଇଜେରିଆରେ ଇଂରାଜୀ ଓ କାମେରୁନରେ ଫ୍ରେଞ୍ଚ ଭାଷା ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଉପଭାଷା

ଉପଲବ୍ଧ ଭାଷାଗତ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଆଫାଡେ ଭାଷାର କୌଣସି ପ୍ରମୁଖ ଉପଭାଷା ନାହିଁ। ଅର୍ଥାତ୍ ଏହି ଭାଷାଟି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରାୟ ସମାନ ରୂପରେ କଥାହୁଅନ୍ତି। ଯଦିଓ ଭୌଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁଯାୟୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କିମ୍ବା କିଛି ଶବ୍ଦରେ ସାମାନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଇପାରେ, ତଥାପି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା ଡାଇଲେକ୍ଟ ଭାବେ ଗଣନା କରାଯାଏନାହିଁ।

ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ

ଆଫାଡେ ଭାଷା ସ୍ଥାନୀୟ ସମୁଦାୟର ସଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କର ଲୋକକଥା, ପାରମ୍ପରିକ ଗୀତ, ଐତିହ୍ୟ ଓ ମୌଖିକ ସାହିତ୍ୟ ପିଢ଼ୀରୁ ପିଢ଼ୀକୁ ସଂଚାରିତ ହୁଏ।

ଯଦିଓ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷା ଓ ସହରୀକରଣ ଫଳରେ କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଭାଷାର ବ୍ୟବହାର କମିଛି, ତଥାପି ଗ୍ରାମ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ଆଜିଯାଏଁ ଜୀବନ୍ତ ଅଟେ। ଭାଷା ଗବେଷକମାନେ ଏହାକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିବା ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହି ଭାଷାର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ।