ଆଡାରା ଭାଷା
| Adara | |
|---|---|
| Eda | |
| ମାତୃଭାଷା ଅଞ୍ଚଳ | Nigeria |
| ଅଞ୍ଚଳ | Kaduna State; Niger State |
ମାତୃଭାଷୀ | ପ୍ରକାଶନରେ ଅସୁବିଧା: ଅଜଣା ଚିହ୍ନ "୨" ।[୧] |
| ଭାଷା କୋଡ୍ | |
| ISO ୬୩୯-୩ | kad |
| ଗ୍ଲୋଟୋଲୋଗ | kada1284 |
ଆଡାରା ଭାଷା (Adara), (ଯାହା: ଏଡା[୨] କିମ୍ବା କାଡାରା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ), ନାଇଜେରିଆର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷା। ଏହା ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ ପ୍ଲାଟିଉ ଭାଷା ଗୋଷ୍ଠୀର ଅଂଶ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟତଃ ଆଡାରା ଜାତିଗତ ସମୁଦାୟ ଦ୍ୱାରା କଥିତ।[୩] ଆଡାରା ଲୋକମାନେ ପ୍ରଧାନତଃ ନାଇଜେରିଆର କାଦୁନା ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ନାଇଜର ରାଜ୍ୟର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରନ୍ତି। “ଆଡାରା” ଶବ୍ଦଟି ଭାଷା ଓ ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ଉଭୟକୁ ସୂଚିତ କରେ।
କିଛି ଅନୁମାନ ଅନୁଯାୟୀ, ଆଡାରା ଜନସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୫,୦୦,୦୦୦ ଅଟେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୮୦ ଶତାଂଶ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି,[୪]ଯେତେବେଳେ କିଛି ଲୋକ ଇସ୍ଲାମ ଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଧାର୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ ପରିବେଶ ଏହି ଭାଷାର ସାଂସ୍କୃତିକ ବିକାଶକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି।
ଭାଷା ପରିବାର ଓ ବର୍ଗୀକରଣ
[ସମ୍ପାଦନା]ଆଡାରା ଭାଷା ନାଇଜର–କଙ୍ଗୋ ଭାଷା ପରିବାରର ଅଂଶ, ଯାହା ଆଫ୍ରିକାର ସର୍ବବୃହତ୍ ଭାଷା ପରିବାର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏହା ଅଟଲାଣ୍ଟିକ–କଙ୍ଗୋ ଶାଖା ଓ ବେନୁଏ–କଙ୍ଗୋ ଉପଶାଖାର ଅଧୀନରେ ଥିବା ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ ପ୍ଲାଟିଉ ଭାଷା ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଶାମିଲ। ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ ପ୍ଲାଟିଉ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ନାଇଜେରିଆର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କଥିତ ଓ ଅନେକ ସ୍ଥାନୀୟ ଜାତିଗତ ସମୁଦାୟଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ। ଏହି ଭାଷାର ଗଠନ ଓ ବ୍ୟାକରଣ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ଲାଟିଉ ଭାଷାମାନଙ୍କ ସହିତ କିଛି ସାମ୍ୟ ରଖିଥାଏ। ନାଇଜର–କଙ୍ଗୋ ପରିବାରର ଅନେକ ଭାଷା ପରି, ଆଡାରା ଭାଷାରେ ବିଶେଷ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ସ୍ୱରାଧାରିତ ଧ୍ୱନି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିବା ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
ଭୌଗୋଳିକ ବିତରଣ
[ସମ୍ପାଦନା]ଆଡାରା ଭାଷା ପ୍ରଧାନତଃ କାଦୁନା ରାଜ୍ୟର କାଚିଆ ଓ କାଜୁରୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ ଅଞ୍ଚଳ ଭିତରେ କଥିତ। ଏହା ସହିତ ଚିକୁନ ଓ କାଗାର୍କୋ ଅଞ୍ଚଳର କିଛି ଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଦେଖାଯାଏ। ନାଇଜର ରାଜ୍ୟର ପାଇକୋରୋ ଓ ମୁନ୍ୟା ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଆଡାରା ଭାଷା କଥିତ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ନାଇଜେରିଆର ମିଡଲ ବେଲ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳର ଅଂଶ। ଏହି ଭୌଗୋଳିକ ବିସ୍ତାର ଆଡାରା ଭାଷାକୁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାର ରୂପ ଦେଇଛି।
ଉପଭାଷା
[ସମ୍ପାଦନା]ଆଡାରା ଭାଷାର ଅନେକ ଉପଭାଷା ରହିଛି। ପ୍ରମୁଖ ଉପଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ – ଆଡାରା ଉପଭାଷା, ଏନେଜେ, ଆଡା, ଏଖ୍ୱା ଏବଂ ଆଜିୟା।[୫] କିଛି ଗବେଷକ, ବିଶେଷକରି ବ୍ଲେଞ୍ଚ, ୨୦୧୯, ଏଡା, ଏଡ୍ରା ଏବଂ ଏନେଜେକୁ ମଧ୍ୟ ଉପଭାଷା ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଉପଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚାରଣ, ଶବ୍ଦକୋଷ ଓ ବ୍ୟାକରଣରେ ଛୋଟ-ମୋଟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରଖିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ ଆଡାରା ଭାଷାର ଅଂଶ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।[୬]
ଶବ୍ଦବିଜ୍ଞାନ
[ସମ୍ପାଦନା]ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି
[ସମ୍ପାଦନା]| Bilabial | Labiodental | Alveolar | Alveo-palatal | Palatal | Velar | Labial–velar | Glottal | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Plosive | [[|p]] [[|b]] | [[|t]] [[|d]] | [[[|c]]] [[|ɟ]] | [[|k]] [[|g]] | [[|kp]] [[|gb]] | |||
| Nasal | [[|m]] | [[|n]] | [[|ŋ]] | |||||
| Tap | [[|ɾ]] | |||||||
| Fricative | [[|f]] [[|v]] | [[|s]] [[|z]] | [[|ʃ]] [[|ʒ]] | [[[|ɣ]]] | [[|h]] | |||
| Affricate | [[[|bv]]] | |||||||
| Approximant | [[|j]] <y> | [[|w]] | ||||||
| Lateral | [[|l]] |
ସ୍ୱର ବର୍ଣ୍ଣ
[ସମ୍ପାଦନା]| Front | Central | Back | |
|---|---|---|---|
| Close | [[|i]] | [[|u]] | |
| Close-mid | [[|e]] | [[|o]] | |
| Open-mid | [[|ɛ]] | [[|ɔ]] | |
| Open | [[|a]] |
ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ
[ସମ୍ପାଦନା]ଆଡାରା ଭାଷା ଆଡାରା ଲୋକଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ମୂଳ ଆଧାର। ପାରମ୍ପରିକ ଗୀତ, ଲୋକକଥା, ଧାର୍ମିକ ଆଚାର-ବିଚାର ଓ ସାମାଜିକ ଉତ୍ସବଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଭାଷା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଜନ୍ମରୁ ପ୍ରଜନ୍ମକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ। ଗ୍ରାମ୍ୟ ସମୁଦାୟରେ ଏହା ଦୈନନ୍ଦିନ ସଂଯୋଗ ଭାଷା ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ।
ତଥାପି, ନାଇଜେରିଆର ଆଧିକାରିକ ଭାଷା ଇଂରାଜୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳୀୟ ଭାଷାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଯୁବପିଢ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଆଡାରା ଭାଷାର ବ୍ୟବହାର କେତେକ ସ୍ଥାନରେ କମିପାରେ। ଏହି କାରଣରୁ ଭାଷାଟିର ସଂରକ୍ଷଣ, ଲିପିବଦ୍ଧକରଣ ଓ ଶିକ୍ଷାମୂଳକ ପ୍ରଚାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
ସମଗ୍ରରୁପେ, ଆଡାରା ଭାଷା ନାଇଜେରିଆର ଭାଷା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିବିଧତାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଅଟେ।
ଆଧାର
[ସମ୍ପାଦନା]- ↑ Adara at Ethnologue (18th ed., 2015)
- ↑ Roger Blench (5 July 2009). "The Eda [= Kadara] language of Central Nigeria" (PDF). Archived from the original (PDF) on 28 May 2025. Retrieved 4 March 2026.
- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Kadara". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
{{cite book}}: External link in|chapterurl=|chapterurl=ignored (|chapter-url=suggested) (help) - ↑ Joshua project entry on the Adara
- ↑ Hon, Luther; Ajaegbu, Grace; Magnusson, Carol; Nweke, Uche S.; Yoder, Zachariah (27 April 2012). "A Summary of a Sociolinguistic Survey of the Adara of Kaduna and Niger States, Nigeria" (PDF). SIL.
- ↑ Blench, Roger (2019). An Atlas of Nigerian Languages (4th ed.). Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.