କାଛୁ

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ରୁ
Scabies
ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ଓ ବାହାର ସ୍ରୋତ
ଆଇସିଡ଼ି-୧୦ B86.
ଆଇସିଡ଼ି- 133.0
ରୋଗ ଡାଟାବେସ 11841
ମେଡ଼ିସିନ-ପ୍ଲସ 000830
ଇ-ମେଡ଼ିସିନ derm/382 emerg/517 ped/2047
MeSH D012532

କାଛୁ ଲାଟିନ ଭାଷାରେ Scabies ଓ ସ୍କାବେରେ (scabere) ଅର୍ଥ କୁଣ୍ଡେଇବା[୧] (from Latin: scabere, "to scratch")। ଇଂରାଜୀରେ ଏହାକୁ ସାତ ବର୍ଷିଆ କୁଣ୍ଡେଇ [୨] ରୋଗ (seven-year itch) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଏକ ଚର୍ମ ରୋଗ ତଥା ଛୁଆଁ ରୋଗ । ଏକ ଟିଙ୍କ ଜାତୀୟ ପରଜୀବି ସାର୍କୋପ୍ଟେସ ସ୍କାବି (Sarcoptes scabiei) ଦ୍ଵାରା ଏ ରୋଗ ହୁଏ । ଏହି ଜୀବ ଖାଲି ଆଖିକୁ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ଏହି ଜୀବ ଚର୍ମ ଭେଦ କରି ତା ତଳେ ରହି ଆଲର୍ଜି ପ୍ରଦାହ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏହି ଭଳି ରୋଗ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର ପରଜୀବି ଦ୍ଵାରା ହୁଏ ।
ଡବ୍ଲ୍ୟୁ.ଏଚ୍.ଓ. ଏହି ରୋଗକୁ ଏକ ଜଳ ସମ୍ପର୍କୀୟ ରୋଗ ହିସାବରେ ଗ୍ରହଣ କରେ[୩] । ଏହି ରୋଗ ଅନ୍ୟ ରୋଗୀକୁ ବା ତାର ବ୍ୟବହୃତ ବସ୍ତୁକୁ ଛୁଇଁବା ଦ୍ଵାରା ବ୍ୟାପେ । ସାଧାରଣତଃ ଚର୍ମ ଚର୍ମ ସହ ସିଧା ସଳଖ ସଂସ୍ପର୍ଷରେ ଆସିଲେ ସଂକ୍ରମିତ ହୁଏ । ସଂକ୍ରମଣ ହେବା ପରେ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଇବାକୁ ଚାରିରୁ ଛଅ ସପ୍ତାହ ଲାଗେ । ପୁନଃ ସଂକ୍ରମଣ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ହୋଇପାରେ । ଏହା ଏକ ଆଲର୍ଜି ରୋଗ ହୋଇଥିବାରୁ ପରଜୀବି ନିର୍ମୁଳ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷଣହୀନ ହେବାକୁ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗେ । ଇମ୍ମ୍ୟୁନିଟି ଅଭାବ ଥିଲେ ଏହି ରୋଗ ଅଧିକା ଭୟାବହ ହୁଏ ଓ ଏହାକୁ ନର୍ୱେଜିଆନ ସ୍କାବିସ୍ (Norwegian scabies) କହନ୍ତି ।

ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ[ସମ୍ପାଦନା]

କାଛୁର ଅତି ପରିଚିତ ଲକ୍ଷଣ: କୁଣ୍ଡେଇ ହେବା ଓ ରର୍ମରେ ସରୁ କଣା ଦେଖାଯିବା । ତିନି ଚାରୋଟି କଣା ସିଧାରେ ଲାଗି ଲାଗି ଥାଏ ଓ ମଶା କାମୁଡ଼ା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ ।

କୁଣ୍ଡେଇ ହେବା[ସମ୍ପାଦନା]

ଉଷ୍ମତା ପାଇଲେ ବେଶୀ କୁଣ୍ଡେଇ ହୁଏ, ରାତିରେ ବୋଧହୁଏ ମନର ଅନ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ନ ଥିବାରୁ ଅଧିକ ହୁଏ । ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କର ଏତେ କୁଣ୍ଡେଇ ହୁଏ ନାହିଁ ।

ଲାଲ ଦାଗ[ସମ୍ପାଦନା]

ସାଧାରଣତଃ ହାତରେ ଆଙ୍ଗୁଠି ସନ୍ଧିରେ, ପାଦରେ, କଚଟିରେ (Wrist), କହୁଣିରେ, ପିଠିରେ, ପିଚାରେ ଓ ବାହ୍ୟ ଯୌନାଙ୍ଗରେ କାଛୁ ଦେଖାଯାଏ । ଛୋଟ ଶିଶୁଙ୍କର ଓ ଇମ୍ମ୍ୟୁନିଟି କମ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଓ ମୁହଁରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ପରଜୀବିମାନେ କଣା କରି ଚର୍ମ ଭିତରେ ପଶନ୍ତି ।
କଣାଗୁଡ଼ିକ ସଳଖ ବା ଇଂରାଜୀ ଏସ ଅକ୍ଷର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ ଓ ସାଥିରେ ପୋକ ବା ମଶା କାମୁଡ଼ା ଦାଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ । ଦେହର ସନ୍ଧି ସ୍ଥଳରେ ଯେମିତିକି ସ୍ତନ ତଳେ, ହାତ ଓ ପାଦର ଆଙ୍ଗୁଠି ସନ୍ଧିରେ ଓ ଯୌନାଙ୍ଗରେ ଏହି ଚିହ୍ନ ସବୁ ଦେଖାଯାଏ ।[୪]
ରୋଗୀ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବାର ଦୁଇରୁ ଛଅ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ରୋଗ ହୁଏ । ଆଗରୁ ଏହି ଏହି ରୋଗ ଥିଲେ ଅଳ୍ପ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ । ଅନେକ ମାସ ଓ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇପାରେ । ଛୋଟ ଶିଶୁଙ୍କର ରୋଗରେ ଫୋଟକା ଓ ପୂଜ ଥିବା ଫୋଟକା ଦେଖାଯାଏ ।

ଖୋଳପା କାଛୁ[ସମ୍ପାଦନା]

Crusted scabies in a person with AIDS

ବୟସ୍କ ଲୋକ ଓ ଇମ୍ମ୍ୟୁନିଟି କମ ଥିବା ଲୋକଙ୍କର (ଏଚ୍ ଆଇ.ଭି ଓ କର୍କଟ ରୋଗୀ) ଏହି ଖୋଳପା କାଛୁ (ନର୍‌ଵେଜିଆନ କାଛୁ Norwegian scabies) ହୁଏ[୫] । ସଂକ୍ରମିତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦେହରେ ପରଜୀବିମାନେ ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି[୬] । ଏଥିରେ କୁଣ୍ଡେଇ ହେବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ କାତି ଭଳି ଖୋଳପା ବାହାରେ । ଏହି ଖୋଳପାଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗୁ ମଲମରୁ ପରଜୀବିମାନେ ରକ୍ଷା ପାଆନ୍ତି ।

କାରଣ[ସମ୍ପାଦନା]

Life cycle of scabies[୭]

ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଇତାଲୀୟ ଜୀବବିଜ୍ଞାନୀ ଡାୟାସିଣ୍ଟୋ ସେସ୍ଟୋନିଅ (Italian biologist Diacinto Cestoni - ୧୬୩୭– ୧୭୧୮) ସର୍ବ ପ୍ରଥମେ କାଛୁ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା କୀଟ ବିଷୟରେ ଲେଖିଥିଲେ ଯାହା ଆଜି ସାର୍କୋପ୍ଟେସ ସ୍କାବି (Sarcoptes scabiei) ନାମରେ ପରିଚିତ । ଏହି ଜୀବ ଟିଙ୍କ ତଥା ବୁଢିଆଣୀ ଶ୍ରେଣୀର ଜୀବ ଓ ସ୍କାବ ମାଇଟ (as scab mites) ପରିବାରର ସଦଶ୍ୟ ।
ଏହି କୀଟ ବେଳେ ବେଳେ ଖାଲି ଆଖିକୁ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବେଳେ ବେଳେ ଧଳା ପିନ ମୂନ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ । ଗର୍ଭିଣୀ ମାଈ କୀଟ ଚର୍ମର ବାହ୍ୟ ମୃତ ସ୍ତର (Stratum corneum) କଣା କରି ଭିତରକୁ ପଶେ ଓ ଅଣ୍ଡା ଦିଏ । ଏହି ଅଣ୍ଡାଗୁଡ଼ିକ ୩ ରୁ ଦଶ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଲାର୍ଭାରେ ପରିଣତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଚର୍ମରେ ରହି ନିମ୍ଫାଲ ("nymphal") ଭାବରେ ପରିଚିତ ହୋଇ ୩/ ୪ ସପ୍ତାହ ଦେହରେ ରହିବା ପରେ ବୟସ୍କ ହୁଅନ୍ତି । ଅଣ୍ଡିରା କୀଟ ଚମ ଉପରେ ବୁଲନ୍ତି । ମାଈ କୀଟ କଣା ଭିତରେ ରହନ୍ତି । ସୁସ୍ଥ ଲୋକ ଦେହରେ ପ୍ରାୟ ୧୧ଟି କୀଟ ଏକା ବେଳେକେ ରହିବା ଦେଖା ଯାଇଛି ।
କୀଟଙ୍କର ଚଳ ପ୍ରଚଳ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରବଳ କୁଣ୍ଡେଇ ହୁଏ ଓ ପରେ ପ୍ରଦାହ ହୁଏ ।
କାଛୁ ଏକ ଡିଆଁ ରୋଗ । ସଂକ୍ରମିତ ସ୍ଥାନକୁ କୁଣ୍ଡେଇଲେ ନଖ କୋଣରେ କୀଟ ସ୍ଥାନନ୍ତରିତ ହୁଏ । ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ମିଳାମିଶା କଲେ ରୋଗ ଡିଏଁ । ମଣିଷ ଦେହ ବିନା ଏହା ୨୪ ରୁ ୩୬ ଘଣ୍ଟା ମାତ୍ର ବଞ୍ଚିପାରିବ ।

ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ[ସମ୍ପାଦନା]

ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନରେ କୂଣ୍ଡେଇ ହେଲେ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣା ଦେଖାଗଲେ ଏହି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ଡର୍ମୋସ୍କୋପି ଦ୍ଵାରା ନିଧାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ।

ଚିକିତ୍ସା[ସମ୍ପାଦନା]

ପରିବାର ତଥା ସାଇର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ରୋଗୀ ସହ ଚିକିତ୍ସା ଆବଶ୍ୟକ । ନଚେତ ଏହି ରୋଗ ପୁନଶ୍ଚ ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଡେଇଁବ । କୁଣ୍ଡେଇବା ରୋକିବା ନିମନ୍ତେ ଆଣ୍ଟିହିସ୍ଟାମିନ୍ ଔଷଧ ଦିଆଯାଏ । ବେଞ୍ଜାଇଲ ବେଞ୍ଜୋଏଟ (Benzyl benzoate) ଦ୍ରବଣ ସାରା ଦେହରେ ଲଗେଇବାକୁ ହୁଏ । ୧୦ % ଗନ୍ଧକ Sulpher ଦ୍ରବଣ ମଧ୍ୟ କାମ ଦିଏ । ଏକ ସପ୍ତାହ ଧରି ଔଷଧ ଲଗେଇବାକୁ ହୁଏ ।

ଆଧାର[ସମ୍ପାଦନା]

  1. Mosby’s Medical, Nursing and Allied Health Dictionary, Fourth Edition, Mosby-Year Book Inc., 1994, p. 1395
  2. Gates, Robert H. (2003). Infectious disease secrets (2. ed.). Philadelphia: Elsevier, Hanley Belfus. ପୃଷ୍ଠା. 355. ISBN 978-1-56053-543-0. http://books.google.com/?id=hYdw4vnanR0C&pg=PA355. 
  3. Gates, Robert H. (2003). Infectious disease secrets (2. ed.). Philadelphia: Elsevier, Hanley Belfus. ପୃଷ୍ଠା. 355. ISBN 978-1-56053-543-0. http://books.google.com/?id=hYdw4vnanR0C&pg=PA355. 
  4. "Scabies". DermNet NZ. New Zealand Dermatological Society Incorporated. http://www.dermnetnz.org/arthropods/pdf/scabies-dermnetnz.pdf. 
  5. Hicks MI, Elston DM (2009). "Scabies". Dermatol Ther 22 (4): 279–92. doi:10.1111/j.1529-8019.2009.01243.x. PMID 19580575. 
  6. "DPDx—Scabies". Laboratory Identification of Parasites of Public Health Concern. CDC. http://www.dpd.cdc.gov/dpdx/HTML/Scabies.htm. 
  7. CDC web site > DPDx - Laboratory Identification of Parasites of Public Health Concern > Scabies [୧]